Кіріспе

Ибица тұқымды иті (lang es, ) – иттер тұқымдасына жататын жіңішке, епті ит. Бұл тұқымда екі түк түрі бар: тегіс және сымды. Көбінесе кездесетін түрі – тегіс. Кейбір адамдар үшінші, ұзын түкті типті деп санайды, бірақ ұзын шашты нұсқа, сымды түктің бір түрі болуы мүмкін.

Көрінеді

Ибица тұқымы – әсем әрі епті иттің түрі, спорттық және тартымды келбетімен, жерді шарлайтын сергіне серпитін қадаммен ерекшеленеді. Сырттан қарағанда нәзік болғанымен, сүйектері мықты, дені сау тұқым. Оның үлкен тік құлақтары – тұқымның айрықша белгісі – негізінде кең, ұзын және әдемі басымен үйлесімді. Мойыны ұзын және жіңішке. Алдыңғы бөлігі ерекше, иықтары жақсы орналасқан, ал жоғарғы аяғы тік. Жұмсақ және сымды түктері бар, олардың түсі қызыл және ақ, ал мұрыны, құлақтары, көздерінің шеттері мен табандары ақшыл қоңыр түсті. Көздері жарқын, есті және зиялы көрінеді. Ибица тұқымының бойы стандартқа қарай әртүрлі болады, аталықтары аналықтарынан ірілеу келеді.

Тендерлік

Ибизандық иттер табиғатынан ақылды, белсенді және тартымды. Олар Стенли Кореннің "Иттердің интеллектуалды қабілеттері" кітабында 53-орынды иеленеді, бұл орташа жұмысқа/бағынуға қабілеттілік деңгейі саналады, бірақ көптеген Ибизан иелері олардың мәселелерді шешу дағдыларының көптеген мысалдарын айтуға құмар. Олар – нағыз иттер әлемінің "қызықтарлары", олардың әрекеттерімен адамдарын қуантуға ұнайды. Кейде тәуелсіз және жалтақ болғанымен, оң әдістер қолданылса, оларды оқыту оңай, бірақ жазалауға негізделген оқытуға қарсы тұрады. Олар көбінесе тыныш, бірақ қажет болған жағдайда ескерту үшін қауқылдайды, сондықтан жақсы күзетші иттер. Олар өте сезімтал, балалармен де, басқа иттермен де жақсы қарым-қатынас жасайды. Әдетте, олар үйге жақсы үйренеді, бірақ белсенді және епті болғандықтан, оларға күнделікті көп жаттығу қажет. Оларды клеткада ұстауға болмайды. Ибизандық иттер мейірімді, бірақ өте жалтақ және тәуелсіз. Ибизандық иттер – "қашқыштар": олар тұрған жерден-ақ үлкен биіктікке секіре алады, сондықтан оларға өте биік қоршаулар керек. Олар тіпті қораптардан қашуға және тіпті есіктердің құлпын ашуға да қабілетті. Оларда күшті жемқұмарлық инстинкті бар, сондықтан оларды қауіпсіз жабық аумақта ғана тізгінсіз жіберуге болады. Тізгінсіз қалғанда, олар көп уақыт бойы қайтып келмеуі мүмкін. Үйі мен айналасын білетін ит әдетте зардапсыз қайтып оралады.

Денсаулық

Ибица иті – иттер тобының өкілі ретінде, тұқым қуалайтын аурулардан сирек зардап шегеді. Бұл тұқымға тән денсаулық мәселелерінің арасында ұстамалар мен аллергиялар бар; өте сирек жағдайларда аксоналды дистрофия, катаракта, торлы қабық дисплазиясы және есіту қабілетінің жоғалғаны кездеседі. Ибица итінің иелері оларды көбейту алдында ветеринар дәрігерге көздерін тексертуі керек. CERF және BAER тестілері осы тұқым үшін ұсынылады. Ибица иті барбитураттық анестезияға сезімтал және әдетте 12-14 жыл өмір сүреді.

Тарих

ДНҚ талдауы көрсеткендей, бұл тұқым басқа тұқымдардан салыстырмалы түрде жақында қалыптасқан. Ибицалық етексіз иттің қызметі мен типі фараон иті, Cirneco dell'Etna, португалдық Podengo және Канар Podenco сияқты бірнеше тұқымдарға ұқсас. Ибицалық етексіз ит – бұл аталған тұқымдардың ең ірісі, және Халықаралық кинологиялық федерациясы оны алғашқы типтерге жатқызады.

Қолдану

Бұл тұқым Ибица аралынан шыққан және дәстүрлі түрде Испанияның каталон тілінде сөйлейтін аймақтарында және Францияда, онда ол le charnigue деген атпен белгілі болған, қоян мен басқа да кішкентай жануарларды аулау үшін пайдаланылған. Ибицаның есітіс иті – барлық жерде аң аулай алатын жылдам ит, ол иіс, дыбыс және көзбен жұмыс істейді. Аңшылар осы иттерді көбінесе аналықтарының тобында, мүмкін бір-екі аталығымен бірге ұстайды, себебі аналықтары жақсы аңшы болып саналады. Дәстүр бойынша, шаруада бір ит, ал бай шаруада қоян аулау үшін екі ит болуы мүмкін. Алайда, соңғы жиырма жылда бұл спорт түріне айналды, онда бір қоянды қуған бес-он беске дейін иттерді көруге болады. Ибицаның есітіс иті бойынша саясаткер Микель Россельо олардың әдеттегі аң аулау техникасы мен қимылын сипаттайтын сынақтардың егжей-тегжейлі сипаттамасын ұсынды, бұл Шарль Камберокенің қимылға толы суреттерімен керемет бейнеленген, аң аулау мінез-құлқы мен әдеттегі аң аулау жерін көрсетеді. Жергілікті аңшылар кейде бір ит немесе жұпты пайдаланса, көбінесе алтыдан сегізге дейін, тіпті он беске дейін иттерді пайдаланады, сынақ бір немесе екі жұпты бағалауды талап етеді. Жұптар "колла" деп аталады. Жұптар кем дегенде екі-бес қоянмен (қаз емес) сынақтан өтуі керек, басқа аң аулау құралдарын пайдаланбай. Аң аулауға барар алдында иттердің сыртқы түрі, дене күші, мінезі және бағынушылығын тексеру және бағалау ұсынылады. Сынақ 5 бөлімнен тұрады. Иттер көрсетуі керек: (1) қоянды сақтықпен іздеу және иіс сезу, ешқандай алаңдаушылықсыз, 0-30 ұпай; (2) ойынды дұрыс көрсету, шыдамдылық, ауаға күшті секіру, бағынушылық 0-10 ұпай; (3) қуу, дауыс беру, жылдамдық, сенімділік, болжам жасау 0-30 ұпай; (4) ойынды жақын арадан қоршау, тыңдау, күту, бағынушылық, дұрыс шабуыл 0-10 ұпай; және (5) жақсы ұстау немесе ойынның орналасқан жерін дұрыс көрсету, қайтару, бағынушылық 0-20 ұпай. Жеке иттер жоғары деңгейде тәртіптілік, бағынушылық және ынтымақтастық танытуы керек. Олар өте епті болуы керек, жақсы жылдамдыққа және қиын, көбінесе тығыз өсімдіктермен жабылған жерде тұрған күйінен күшті тік секіруге қабілетті болуы керек. Олардың иіс сезу қабілеті жоғары болуы керек, ойынға жақындағанда дұрыс уақытта дауыс беруі керек, ал қалған уақытта үндемеуі керек, осылайша олар дыбыс арқылы ойынды анықтай алады. АҚШ-та Ибицаның есітіс иті жиі AKC және ASFA арқылы жемді қуу жарысында, сондай-ақ LGRA тік жарысында және NOTRA овалды тректе жарыста қатысады. Елдің кейбір аймақтарында оларды тірі жемді, әдетте, қоянды аулау үшін де пайдаланады. Ибицаның есітіс иті тұқымын Халықаралық кинологиялық федерация, Continental Kennel Club, American Kennel Club, United Kennel Club, Kennel Club of Great Britain, Canadian Kennel Club, National Kennel Club, New Zealand Kennel Club, Australian National Kennel Council, America's Pet Registry және American Canine Registry мойындайды. 1979 жылы ол American Kennel Club-тан толық мойындау алды.

Халықтық мәдениетте

Журналист Норман Льюистің айтуынша, егер иесі осы иттердің біреуін ұстағысы келмесе (мысалы, асыра тамақтанып кетсе), итті өлтіру өте жаман ниеттілік деп есептеледі. Оның орнына, оны аралдың екінші жағына босатып жібереді, сонда басқа біреу сол жануарды «асырап алуы» мүмкін.