Ирактағы түрмедегі зұлсалылар және соғыс қылмыстары

Кіріспе

Скандалдар

2003 жылы АҚШ Иракқа басып кіргеннен кейін шамамен алты ай өткен соң, Ирак түрмелеріндегі зорлық-зомбылық туралы әңгімелер тарала бастады. Ең әйгілі зорлық-зомбылық оқиғалары үлкен Абу-Грейб түрмесінде болды. Осы зорлық-зомбылықтың бірқатар суреттері жарияланды. Ирактағы американдық түрмелерде болған, аз танымал зорлық-зомбылық оқиғалары да құжатталған.

Оқиғалар шегі

The Washington Post газетінің хабарлауынша, күдіктілерді сұраққа тарту кезінде коалициялық күштер "азаптауға ұқсас" әдістерді жүйелі түрде қолданып келген. Мұндай әдістер Саддам Хусейннің тығырылын табу мақсатымен "Қызыл таң" операциясында адамдарға қолданылған деген хабар бар. Британ әскерлері де кейде ирактық тұтқындарды зорлық-зомбылыққа салуда айыпталып келген. Мұндай қарым-қатынас Женева конвенциясының үшінші бөлімінің 17-бабына, сондай-ақ АҚШ пен Ұлыбританияның соғыс және оккупация жөніндегі ресми саясатына қайшы келеді. Amnesty International және Human Rights Watch ұйымдары көптеген шағымдар таратқандарына қарамастан, ирактықтарды зорлық-зомбылыққа салуы үшін алғашқы американ сарбазы әскери сотқа бір жылдан кейін тартылды.

Күні белгісіз

Сегіз әскери-теңіз резервісі Насириядан тыс жерде тұтқынды зорлық-зомбылыққа салу және өлтіру фактісі бойынша тергелуде. Алғашқы суреттерден кейін жарияланған фотосуретте Spc. Сабрина Харман Манадель әл-Жамадидің денесінің жанында күлімсіреп, бас бармақпен жақсылықты білдіріп тұр. Хабарға қарағанда, Жамади түрмедегі душ қабылдағанда сұраққа алу кезінде ұрып өлтірілген. Өлім туралы куәліктерде тұтқындардың "ұйықтағанда" және "табиғи себептерден" қайтыс болғаны бірнеше рет көрсетілген. Ирак дәрігерлеріне тұтқындардың өліміне қатысты тергеу жүргізуге рұқсат берілмейді, тіпті егер өлім туралы куәліктер жалған деп күдіктелсе де. Өлім туралы куәліктерді жалған жасады деген айыппен АҚШ әскери дәрігерлеріне қатысты ешқандай тергеу жүргізілмеген.

2003 жылдың көктемі

АҚШ ардагер сержанты Ирактың барлық жерінде журналистер мен жазушыларды азаптауға куә болды. Курдстан аймағы да осыдан тыс қалмады. "Шекарасыз жазушылар" ұйымы Ирак үкіметін елдің әртүрлі аймандарынан – азшылықтар, әйелдер және шеттетілген ирактықтар туралы баяндамаларында жиі ұятқа қалдырды, ерекше назар Бағдад, Керкук, Салахеддин және Мосул қалаларына аударылды. Ардагер, сержант Фрэнк "Грег" Форд Ирактың Самарра қаласында соғыс қылмыстарына куә болғанын мәлімдеді. Фордтың сөзіне қарағанда, оның 205-ші әскери барлау бригадасының бірнеше әскери қызметкері 14 жасқа дейінгі ирактық тұтқындарды азаптауға қатысқан. Атер Карен әл-Мовафакия Басрада британдықтардың күзетінде қайтыс болды. Тергеудің толық мәліметтері белгісіз. 7-ші бронетанкті бригадасының сарбазы, британдық әскери қызметкер Гари Бартлам демалыста Англияның Тамворт қаласындағы фотостудияға пленка тапсырғаннан кейін тұтқындалды. Суреттерде аузы байланып, арқанмен асылған ирактық әскери тұтқын және басқа суреттерде тұтқындарға зорлық көрсету фактілері көрініп тұр. Бартлам мен тағы екі сарбаз әскери сотта зорлық-зомбылық жасағаны үшін кінәлі деп танылды, ал төртінші сарбаз ақталды. АҚШ армиясының майоры Ре Биастре британдық подполковник Тим Коллинсті ирактық азаматтар мен соғыс тұтқындарына қатыгездік жасағаны үшін кінәлі деп айыптады. Кейіннен британдық Қорғаныс министрлігінің жүргізген тергеуі Коллинстің қылмыстық әрекеттеріне қатысы жоқ екенін көрсетті.

2003 жылғы мамыр

Патшалық әскери полиция Ради Натна британдықтардың күзетінде жүргенде жүрек талмасынан қайтыс болғанын мәлімдеді, бірақ оның отбасы оның жүрек ауруы болмағанын хабарлады; және Қара күзет полкі Басрада 17 жасар Ахмад Джаббер Карим Алиді тұтқындады, ол жүзе алмағанына қарамастан өзеннен жүзуге бұйрық бергеннен кейін суға батып кетті, оның досы Айяд Салим Ханонның айтуынша. Хоссам Шалтут Букка лагеріндегі қатыгездік Абу Грейбтегі тұтқынға жасалған қатыгездікке ұқсас екенін және оның денесіне шаяндар қойылғанын айтты. Саид Шабрам қамауда қайтыс болды, бірақ тергеу туралы ешқандай ақпарат жарияланбады. Әбу Грейб түрмесіндегі зұлматтарды әскери полиция жасады. Жеке мердігерлер де оған қатысқан және ЦРУ сияқты барлау агенттіктері тұтқындарды тергеу үшін сындыру үшін бұйрық берген деген айыптар бар. Бұл практика АҚШ-тың басқа түрмелерінде де, мысалы Ауғанстанда және Гуантанамода кең таралған. Халықаралық Қызыл Крест комитеті 2003 жылдың қазан айында АҚШ армиясына түрмедегі зұлматтар туралы егжей-тегжейлі есеп берді, ал Қызыл Крест президенті 2004 жылдың қаңтар айында Ақ үйде өткен кездесуде Буш әкімшілігінің жоғары лауазымды өкілдеріне бұл туралы хабарлағандығын мәлімдеді. Сол айда бір сарбаз қорқынышты деп тапқан зұлматтардың суреттерін ұсынды, кейбіреулерінде тұтқындар адам пирамидасына үйілген, ал бір тұтқынның терісіне ағылшын тілінде жазылған қорлау сөздер жазылған. Тағы бір суретте тұтқынның басына және қолына сым байланған қорапқа отырғызылғаны және егер ол қораптан құлап кетсе, электр тогынан өліп қалады деп ескертілгені көрсетілген. Кейін жұртшылыққа таратылған суреттерде күзетші иттің адамға шабуыл жасауы көрсетілген, ол түрмедегілерді қорқыту үшін пайдалы деп сипатталған. Сондай-ақ, аудармашы ретінде жұмысқа алынған ирактық жасөспірім ер адам тұтқынға зорлық жасады, ал әйел сарбаз суретке түсірді. Мердігерге қарсы ешқандай айып тағылмаған, өйткені ол әскери юрисдикцияға бағынбайды; оған қарсы қандай да бір айып тағылуы мүмкін бе деген күмән бар. Дональд Рамсфелд армия мен үкіметке қаңтар айында ғана, бірақ толық емес хабарланғанын мәлімдеді. 2004 жылдың 16 қаңтарында АҚШ Орталық қолбасшылығы (CENTCOM) белгісіз бір ұстау орындағы (қазір Абу Грейб түрмесі екені белгілі) тұтқындарды зорлық-зомбылыққа ұшырату туралы айыптауларға жауап ретінде тергеу басталғанын мәлімдеп, баспасөз хабарламасын жариялады. 2004 жылдың наурыз айында Абу Грейбте 6 сарбазға міндетін орындамағаны, қатыгездік пен зұлмат жасағаны және жыныстық зорлық-зомбылық жасағаны үшін айып тағылды. 17 адам қызметінен шеттетілді, соның ішінде түрмені басқарған 7 американдық офицер де бар. Сонымен қатар, 800-ші бригаданың командирі Бриг. Генерал Янис Карпинскиге де тәртіптік жаза қолдану ұсынылды. Қызыл Крест бұл түрмелерге кіре алатын, азаптау жағдайлары жеке оқиға емес, жүйелі болды деп мәлімдеді. Кейбір офицерлер өздерін тек өздерінің міндеттерін орындап отырмыз деп қорғауға тырысты. Ұзақ уақыт бойы келіп түскен шағымдарға жауап ретінде АҚШ әскері ұстау және емдеу жүйелерін реформалау бағдарламасын бастады. Реформалар тұтқындардың құқықтарын қорғауды күшейтеді, әр тұтқынға ұстау туралы бұйрықтың көшірмесін беруді және 72 сағат ішінде оларға айыптарды түсіндіруді көздейді. Олар сондай-ақ тұтқындар туралы ақпаратты жариялауды жоспарлап отыр, соның арқасында туыстары оларға не болғанын біле алады. 2004 жылдың наурыз айында реформалар жүргізілді. Сарбаздардың тұтқындардың мүлкін ұрлағаны, кірлі, тар бөлмелер мен нашар тамақ, тұтқындарды ұзақ уақыт бойы ыңғайсыз күйде ұстау, ауа райына ұшырату және жеке хабаршылардың ақы төлеген куәліктеріне негізделген адамдарды түрмеге тым көп қамау туралы хабарлар келіп түсті. 55 жастағы кафе иесі Махмуд Ходайр алты ай бойы ұсталды, наурыздың басында оған тағылған айыптарды білмей босатылды. "Бұл жақын жердегі тозақ сияқты еді", - деді ол және "Саддам заманында да ештеңе өзгерген жоқ. Бұрын Мұхабарат (жасырын полиция) бізді алып кететін, кем дегенде есікті бұзбайтын. Енді бір хабаршы сізді айыптап, тіпті кінәсіз болсаңыз да, 100 доллар алады". 2004 жылдың сәуір айында бұқаралық ақпарат құралдары зұлматтар туралы хабарлай бастады. Журналист Сеймур Херш (Вьетнам соғысы трагедиясының Май Лай ауылындағы жағдайын жариялағаны үшін Пулитцер сыйлығын алған) 2004 жылдың 30 сәуірінде "Нью-Йоркер" журналында АҚШ сарбаздарының Абу Грейб түрмесінде тұтқындарды зорлық-зомбылыққа ұшыратуы туралы бірқатар мақала жариялады. АҚШ басшылығындағы коалицияның операцияларының орынбасарының директоры Бриг. Генерал Марк Киммитпен сұхбаттасқанда, ол: "Біз қорқыныштымыз. Бұл біздің әріптес сарбаздарымыз. Біз күнделікті жұмыс істейтін адамдар. Олар бізді ұсынады. Олар біз сияқты форма киеді және олар өз әріптес сарбаздарын алдады. Егер біз адамдарға қадір-қасиетпен және құрметпен қалай қарау керектігінің үлгісі бола алмасақ, біз басқа елдерден біздің сарбаздарымызға солай қарауын сұрай алмаймыз", - деді. 2004 жылдың 1 мамырында Абу Грейб түрмесіндегі тұтқындарды АҚШ сарбаздары зорлық-зомбылыққа ұшыратып, қорлағандарының суреттері халықаралық наразылықты тудырды. Айыптауларды күшейтіп, 2004 жылдың 3 мамырында Абу Грейбтегі Тагуба есебінен үзінділер жарияланды. Есепте тұтқынды химиялық шаммен зорлау, тұтқындарға фосфорлы сұйықтық құю, әйел тұтқынды зорлау, мәжбүрлеп мастурбация жасау, Қызыл Кресттен жасыру үшін түрмелер арасында жылжытылатын "көлеңке тұтқындары" және басқа да көптеген зұлматтар сипатталды. Суреттер мен есептердің жариялануы АҚШ әскери түрмелеріндегі зұлматтарға қатысты тергеуді жаңаруға әкелді, мысалы X Ray және Delta лагерьлері. 2004 жылдың 14 мамырында "Guardian" газетінің тілшілері сарбаздар "қораптағы қатыгез" деп атаған мәжбүрлеу әдісін құжаттады. Тұтқын ыстық күні көліктің багаж бөліміне тығылып, тұтқын есінен айырылғанша айналдырылды. Тағы бір құжатталған әдіс - "сумен толтыру", ол тұтқынның беті мен тыныс алу жолдарына су құйылып, оған суға батып бара жатқандай сезім тудырады. Олар сондай-ақ осы оқиғаға қатысы жоқ көптеген сарбаздармен сұхбаттасты, олар ұйқыдан айыруды, макеттік оқтарды атқылауды және басқа да процедураларды қолдануға үйретілгендерін мәлімдеді. Бұл тәжірибеге қарсы шыққан бір взвод командирінің әскери мансабына нүкес келтірілуі мүмкін екеніне ескертілген. АҚШ қорғаныс министрі Дональд Рамсфелд 2004 жылдың 7 мамырында Сенаттың Қарулы күштер комитетіне: "Көптеген суреттер мен бейнелер бар [ ] Мен оларды кеше қарап шықтым және оларға сену қиын [ ] Мен көрген суреттердегі мінез-құлық, әрекеттер соншалықты қатыгез және адамдық емес, оған қатысқан немесе оған қатысқан кез келген адам әділетке тартылуы керек", - деді. Ол зорлық-зомбылыққа ұшыраған тұтқындарға өтемақы төленуі мүмкін екенін де айтты. AFP агенттігі "нағыз" деп сипаттаған оқиғада 2004 жылдың ортасында АҚШ әскерлері босатылған тұтқындарға "сіз зорлық-зомбылыққа ұшырамадыңыз" деп жазылған хат қоса, ақша таратып жатқаны анықталды. Түрмедегі турды сипаттаған тілші:

In separate incidents, the Royal Military Police declared that Radhi Natna died of a heart attack while in British custody, yet his family reports that he had no heart trouble; and the Black Watch regiment arrested the 17 year old Ahmad Jabber Kareem Ali in Basra, who then drowned after being ordered to swim across a river despite not being able to swim, according to his friend Ayad Salim Hanoon. Hossam Shaltout said the abuse at Camp Bucca was similar to that at Abu Ghraib prisoner abuse, and that his torture included scorpions placed on his body. Said Shabram died in custody, but no information of the investigation were made public. The abuses at Abu Ghraib prison were reportedly committed by MPs. There are allegations that private contractors contributed to them as well and that intelligence agencies such as the CIA ordered them to do so in order to break prisoners for interrogations. It is said to be a usual practice in other US prisons as well, such as in Afghanistan and Guantanamo Bay. The International Committee of the Red Cross submitted a detailed report to the U. S. Army in October 2003 about abuses in prisons, and the president of the Red Cross stated he had informed high ranking members of the Bush administration about the abuses during a meeting in the White House in January 2004. A soldier came forward that month with photos of abuse that he found disturbing, some showed the stacking of prisoners into a human pyramid, with one prisoner's skin visibly bearing a slur written in English. Another showed a prisoner being forced to stand on a box with wires attached to his head and hands, who had reportedly been told that if he fell off the box, he would be electrocuted. Photos released to the public later included a person being attacked by a guard dog, which the soldier involved described as being useful for intimidation of prisoners. It was also reported that an Iraqi hired as a translator raped a juvenile male prisoner while a female soldier took pictures. No charges have been brought against the contractor because he does not fall under military jurisdiction; it is questionable whether any charges will or even can be brought against him. Donald Rumsfeld had said that army and government had only been informed in January and not in detail. On January 16, 2004, a press release was issued by the United States Central Command (CENTCOM) stating that an investigation had been initiated in response to allegations of detainee abuse at an unspecified detention facility (now known to be Abu Ghraib prison). In March 2004, 6 soldiers in Abu Ghraib were charged with dereliction of duty, cruelty and maltreatment, and sexual abuse. 17 others were suspended from duty, including the seven U. S. officers who ran the prison. Also recommended for discipline was Brig. Gen Janis Karpinski, the commander of the 800th brigade. The Red Cross, which had access to these prisons, has stated that the instances of torture were not aberrations but were systemic. Some officers have attempted to defend themselves by saying that they were only doing their duty. In response to ongoing complaints, the US military initiated a program to reform the internment and treatment systems. The reforms are expected to increase safeguards for prisoners' rights, to ensure each prisoner receives a copy of their internment order, and has their charges explained to them within 72 hours. They additionally plan to publicly post information about detainees so that family members can know what happened to their loved ones. Reforms were made in March 2004. Theft of prisoner's possessions by soldiers, dirty, cramped quarters and bad food, prisoners forced into uncomfortable positions for prolonged periods of time, extreme exposure to the elements, and excessive jailings of people based on the paid testimony of individual informants were reported. 55 year old cafe owner Mahmoud Khodair, who was arrested and held for six months before being released in early march without ever knowing what he was charged with, stated, "It was just like hell", and "Nothing has changed since Saddam. Before, the Mukhabarat [secret police] would take us away, and at least they wouldn't blow down the door. Now, some informant fingers you and gets $100 even if you're innocent." During April 2004 the media started to report on the abuse. The journalist Seymour Hersh (who was awarded the Pulitzer Prize for his disclosure of the Vietnam War tragedy at the hamlet of My Lai) published a series of articles in The New Yorker with photo coverage of U. S. soldiers abusing prisoners in the Abu Ghraib prison on 2004 04 30. In an interview with Dan Rather, the deputy director of operations for the US led coalition, Brig. Gen. Mark Kimmitt, stated "We're appalled. These are our fellow soldiers. These are the people we work with every day. They represent us. They wear the same uniform as us, and they let their fellow soldiers down. If we can't hold ourselves up as an example of how to treat people with dignity and respect, we can't ask that other nations do that to our soldiers." On May 1, 2004, photos of prisoners at Abu Ghraib prison in Iraq being abused and humiliated by United States soldiers provoke an international outrage. Furthering the charges, excerpts from the Abu Ghraib Taguba report were published on May 3, 2004. The report documented: the sodomizing of a prisoner with a chemical light, pouring phosphoric liquid on detainees, rape of a female prisoner, forced masturbation, "ghost detainees" moved around to avoid the Red Cross, and many other abuses. The release of the photographs and reports had led to renewed calls for investigations into the abuses reported in other US military prisons, such as Camp X Ray and Camp Delta. On May 14, 2004, reporters for the Guardian documented a coercive technique which soldiers called "bitch in a box". The prisoner was shoved into the trunk of a car on a hot day, and driven around until the prisoner was near ready to pass out. Another technique documented was "waterboarding", which involves water being poured over a cloth covering the face and breathing passages of an immobilized captive, causing the individual to experience the sensation of drowning. They also interviewed many soldiers not involved in the current scandal, who claimed that they were taught to use sleep deprivation, to stage mock executions, and to use other procedures. One platoon leader who objected to these practices was reportedly told that his stand could end his military career. USA Defence Secretary Donald Rumsfeld told an armed services committee of the Senate on 2004 05 07 that "There are a lot more photographs and videos that exist [ ] I looked at them last night and they're hard to believe [ ] The pictures I've seen depict conduct, behaviour that is so brutal and so cruel and so inhumane that anyone engaged in it or involved in it would have to be brought to justice." He also said that the abused detainees may be offered compensation. In a scene described as "surreal" by AFP, it was found in mid May, 2004 that US troops were handing out cash to freed prisoners along with a note stating "You have not been mistreated.". A reporter visiting the prison Camp War Horse described the tour:

"Сіз зорлық-зомбылыққа ұшырадыңыз ба?" - деп сұрайды түрменің басшысы қызыл комбинезон киген тұтқындарға. "Жоқ. Біз ешқашан азапталған емеспіз", - деп хормен жауап берді 50-ге жуық сарбаздың арасында тұрғандар.

2003 жылғы тамыз

Маджар әл-Кабирде 11 ирактықтың SAS мүшелері тарапынан қатты ұрылғаны туралы хабарлама тарады; олар босатылып, денсаулықтарына келген зиян үшін өтемақы алды. Хасан Аббад Саид қамауда қайтыс болды, бірақ тергеудің нәтижелері жарияланбады.

2003 жылғы қараша

Әл-Жазираның операторы Салах Хасан Абу Грейб түрмесінде түрлі зұлсалықтарды хабарлады, мысалы, жалаңаш етуге мәжбүрлеу, 11 сағат бойы тұруға мәжбүрлеу және құлағанда тепкілеу, құсықпен жабылған комбинезон киюге мәжбүрлеу, және тағы да көптеген зұлсалықтар. Кейін ол 12 немесе 13 жастағы қызды да көрді, оны жалаңаш қылып, ұрып-сапалаған. Оның інісі басқа камерада тұтқынға алынып, оның айқайларын естіді.

2004 жылғы қаңтар

3 қаңтар: Марван Хассун мен оның туысы Зайдун Әл-Самрайнды комендант сағаты басталған шамада бұзылған көліктерінен алып, Тартар бөгетінен Тигр өзеніне секіруге мәжбүр етеді; соңғысы суға батып қайтыс болады. Бірінші лейтенант Джек М. Савилл мен сержант 1 сынып Трейси Э. Перкинске 2004 жылдың 7 маусымында адам өлтіру, шабуыл жасау, сөз байласу, жалған мәлімдемелер беру және әділетке кедергі келтіру айыптары тағылды. Сержант Реджи Мартинеске үш аптадан кейін адам өлтіру және жалған мәлімдеме бергені үшін айып тағылды, ал Терри Боуманға шабуыл жасау және жалған куәлік беру айыптары тағылды. Мартинес пен Боуманның айыптары түсірілді, Перкинс алты айға түрмеге қамалды. Савилл 45 күнге түрмеге қамалды және шабуыл жасағаны үшін 12 000 доллар айыппұл төледі, бірақ ол әскери міндеттемесін орындағанға дейін қатардағы қызметін жалғастырды.

Daily Mirror-тың жалған мәлімдемелері

Ұлыбритания әскерлерінің тұтқындарды зорлық көрсетуі туралы фотосуреттер Daily Mirror газетінде АҚШ әскерлерінің Ирактағы Әбу Грейб түрмесінде жасаған зұлпымдары туралы хабар тарағаннан кейін 48 сағаттың ішінде жарияланды. Бас штаб бастығы генерал сэр Майк Джексон: "Егер фактілер дәлелденсе, осы қылмыстың жасаушылары Патшайымның формасын киюге лайық емес, және олар Армияның абыройын түсіріп, қадірін төмендетті" деді. Бір күннен кейін фотосуреттердің нақтылығы күмәнді болды. Атап айтқанда, суреттердегі сарбаздар ұстаған мылтық түрлері және суреттегі жүк көлігінің моделі Ұлыбритания әскерлерінің Иракта қолданатын жабдықтарымен сәйкес келмеді. The Mirror газеті 2004 жылдың 3 мамырында фотосуреттерге қатысты сынға жауап берді. 2004 жылдың 14 мамырында Daily Mirror газеті британдық әскерлердің ирактық тұтқынды зорлық көрсетуі бейнеленген суреттерінің жалған екенін және "Daily Mirror газетінің қасақана және қаскөйлікпен алдану құрбаны болғанын" хабарлады. Daily Mirror редакторы Пирс Морган осы дауға байланысты жұмыстан босатылды.

Зорлау туралы айыптаулар

2004 жылы 11 мамырда "Бостон глобусы" Бостон қалалық кеңесшісі Чак Тернер мен жергілікті азаматтық құқық қорғаушы Садики Камбонның баспасөз конференциясын қамтыды. 12 мамырдағы алғашқы басылымдарында оқиғадан түскен суреттерде ұсынылған кейбір суреттер айқын көрінді, кейін Globe қате үшін кешірім сұрады. Басқа да ақпарат агенттіктері бұл оқиғаға тез арада жауап беріп, фотосуреттерді америкалық және венгр порнографиялық сайттарына сілтеме жасады. Бірнеше дереккөздер Ирак әйелдері, соның ішінде жасөспірім қыздар, Әбу Грейб пен Ирактың басқа да АҚШ әскери қамауда ұстау орындарында тұтқындалған кезде жыныстық зорлық-зомбылыққа ұшырағанын мәлімдеді. Америкалық журналист Тара МакКелви The American Prospect журналына жазған сұхбатында 2004 жылдың күзінде Ирактың шейхін сұхбатқа алды. Ол оған "15 жастағы ішкі қан кетумен ауыратын қызды көргенін" айтты. Сол себепті ол сөйлей алмай қалды. Ол - дінге қатты құлшыныс танытатын адам. Бірақ сол түні ол Алланы шақырды. Сендер сол жерде болып, осы оқиғалардың орын алуы қалай мүмкін?!' деді .

Халықаралық ратификация

Amnesty International қорғаныс министрлігінің әскерлері жасаған соғыс қылмыстары туралы шағымдарды тиісінше тергеуден бас тартқанын мәлімдеді.

2004 жылғы ақпан

АҚШ-та химия профессоры Мұхаммед Муним әл Измерлидің күзетпен қайтыс болуы. Денсаулық сақтау органдарының салдасында, оның өлімі басының артына күшті соққы салғаннан туды және өлімнің себебі - жарақат.

2004 жылғы маусым

Пентагон The New York Times газетінің хабарламасын растады. АҚШ қорғаныс министрі Дональд Рамсфелд ЦРУ директоры Джордж Тенетке қараша айында бір ирактық тұтқынды Кэмп Кропперде жасырын түрде ұстауға рұқсат берді, бұл оған Халықаралық Қызыл Крест Комитетінің күтімді бақылауын жүргізуіне кедерілді, бұл Женева конвенцияларын бұзу болуы мүмкін. 29 маусым: Орегон ұлттық гвардиясы Ирак Ішкі істер министрлігінің аумағында қол байланған тұтқындарды ұрып-соғуға араласты; оларға кері шегіну және жаңадан "егеменді" болған ирактықтардың өз істерін өздері шешуіне мүмкіндік беру туралы бұйрық берілді.

2004 жылғы шілде

Халықаралық Қызыл Крест ұйымы коалицияның алты түрмесінде 100-ден астам бала ұсталғанын хабарлады. Куәгерлердің сөзінше, АҚШ әскерлері балалар мен жастарды зорлаған. Әбу Грейбтегі солдат Сэмюэл Прованс 15-16 жастағы қызды камерасында мазақтағанын, ал 16 жастағы баланы суыққа шығарып, жуындырып, содан кейін сазбен жапқанын хабарлады. Балаларды азаптап, зорлаған деген айыптаулар бар. Бұл әдіс басқа тергеу тәсілдері нәтиже бермеген жағдайларда ұсталған ата-аналарды сөйлету үшін қолданылған. Сеймур Херш Сан-Францискодағы тыңдаушыларға былай деді: "Не болды, жас ұлдармен, балалармен бірге ұсталған әйелдер, [видеоға] түсірілген жағдайларда, ұлдар содомияға ұшырады, камералар бәрінен де жоғары, ең жаманы – ұлдардың айқай-шуының дыбысы". ЮНИСЕФ-тің жарияланбаған есебінде Басра мен Кербелада тұтқындалған және Умм Касрда қамауда ұсталған балалар туралы мәлімдемелер бар. Балалардың отбасыларымен байланысы жоқ және сотқа берілуін күте алмайды.

2004 жылғы тамыз

Иракта "тұрақтылық орнағанша" өлім жазасы "тартынған түрде" қайта енгізілді.

2004 жылғы желтоқсан

2004 жылдың желтоқсанында АҚШ теңіз жаяу әскерлерінің Иракта жасалмаған оқ ату деректері жария болды, себебі ACLU ақпарат еркіндігі туралы заң арқылы алған Теңіз жаяу әскерлерінің қылмыстық тергеу қызметінің (NCIS) ішкі құжаттарын жариялады. Бұл құжаттар Абу-Грейб түрмесіндегі тұтқындарға жасалған зорлық-зомбылықты көрсеткен фотосуреттер жарияланғаннан кейін жеті апта өткен соң жазылған. Бірнеше азаптау оқиғалары да хабарланды, оның ішінде электр тогымен азаптау, ұру және тұтқындарды өрт сөндіру құралдарымен шашырату. 21 желтоқсанда ACLU азаптаулар туралы қосымша құжаттарды жариялады. Атап айтқанда, күдіктілерді ескертпестен ату оқиғасы бойынша әскери командирлердің тергеуге араласқаны хабарланды. Батальон және топ командирлері белгісіз жағдайда қайтыс болған тұтқындардың мәйіттерін тексеру процедураларын тоқтатты. Басқа да оқиғалар: Бағдадтағы бір әскери қызметкердің тұтқынды қару ұстауға мәжбүрлеу әрекеті, бұл оқиғаны өзіне-өзі жасалған өлтіру ретінде көрсету үшін жасалған. Армия қызметкерлері екі ирактық жасөспірімді жасалмаған оқ атуға ұшыратқан (АҚШ-тың азаматтық бостандықтар одағы екі апта бұрын алған құжаттар АҚШ теңіз жаяу әскерлерінің де жасөспірім тұтқындарды жасалмаған оқ атуға ұшыратқанын көрсетті). Әбу-Грейб түрмесіндегі иттерді бағып жүретін әскери қызметкерлер арасында ирактық тұтқындарды кім жылдам зәр шығаруға мәжбүрлей алады деген бәсекелестік туралы мәлімдемелер болды. Сұрақтар кезінде өліммен қорқыту. Бағдадтағы ұстау орындарындағы әскери тергеушілерді тиісті оқытумен қамтамасыз етудегі командалық қателіктер.

2005 жылғы қаңтар

2005 жылғы 24 қаңтарда ACLU Пентагонды адам құқықтарын бұзу және азаптау істерін толық тергеп бітірмей, әдейі жауып тастаумен айыптады. Human Rights Watch ирактық қауіпсіздік күштерін тұтқындарға азаптап, дұрыс емес қарым-қатынас жасауда айыптады. Еріксіз тұтқындаулар мен ұзақ уақыт оқшаулау жиі кездеседі. Human Rights Watch 90 тұтқынмен сұхбат жүргізді, олардың 72-сі тергеу кезінде азапталғанын мәлімдеді. HRW директоры Сара Лиа Уитсон ирактық уақытша үкіметінің адам құқықтарын қорғауға берген уәдесін орындамай отырғанын айтты: «Ирактың жаңа үкіметіне тек басшылықты ауыстыру жеткіліксіз – негізгі адамдық қадір-қасиетке деген көзқарасты өзгерту қажет». «Бізді үш күн бойы үздіксіз азаптады. Мені алюминий таяқпен және кабельдермен ұрды. ? Содан кейін қолдарымды артына байлап, бірдеңеге қол қоюды бұйырды, мен қағазды көре алмадым, неге қол қойғанымды білмеймін». Жаман қарым-қатынасқа кабельдермен ұру, электр тогымен соққы беру (дене мүшелеріне де кіріп), бірнеше күн бойы байлап, көзін байлау, тұруға ғана мүмкіндік беретін тығыз камералар, еріксіз ұстау, сот процесін өткізбеу, адвокаттарға және отбасымен байланысуға рұқсат бермеу сияқты әрекеттер кірді. Мұндай қарым-қатынас бүлікшілерге де, қылмыскерлерге де бірдей қолданылды.

2005 жылғы мамыр

Пентагонның 2005 жылғы 16 мамырдағы әскери есепте айтылған бұйрығында АҚШ қызметкерлеріне ирактық қызметкерлердің тұтқындарды азаптау жағдайларын тергеуден жалтарту арқылы оларға көз жұмуға тапсырма берілді, егер тергеуге АҚШ штаб-пәтерінен алдын ала рұқсат алынбаса: «Бастапқы есеп АҚШ күштерінің тұтқындарды азаптауға қатыспағанын растаса, АҚШ штаб-пәтерінің тікелей тапсырмасы болмаса, қосымша тергеу жүргізілмейді». Мұндай рұқсаттар көбінесе берілмеді.

2005 жылғы қыркүйек

2005 жылдың қыркүйегінде Human Rights Watch ұйымы жариялаған есепте АҚШ әскерлері Иракта тұтқындарды жүйелі түрде азаптады деген айыптамалар келтірілген. Екі сержант және бір капитан, мысалы, тұтқынның аяғын сындыру, тұтқындардың терісі мен көздеріне химиялық заттар жағу сияқты жағдайларды сипаттады. 82-ші әуе десанттық дивизиясының капитаны Иан Фишбек 17 ай бойы тұтқындарға жасалған зорлық-зомбылық туралы жоғары бағыныштылығына хабарлауға тырысты, бірақ оған үнемі зорлық-зомбылықты елемеуге және "өз мансабыңды ойла" деді. Ол сенаторлар Джон Маккейн мен Джон Уорнердің Сенаттағы кеңесшілерімен кездесуге уақыт белгілеген кезде, оның командирі оған базадан шығуға рұқсат бермеді.

Тергеулер

Бірнеше тергеу, Конгресс тарапынан Сенаттың Қарулы Күштер комитеті арқылы, әскери соттар арқылы әскерилерге және әскери емес мердігерлерге қатысты қылмыстық тергеулер, осы оқиғаға жауап ретінде басталды. Абу-Грейб дағдарысын жариялаған Сеймур Херш пен Newsweek басылымдары бұл мәселені одан әрі тереңдетті. 2003 жылы Дональд Рамсфелд Ирактағы наразылық қозғалысы туралы көбірек ақпарат алу мақсатында ирактық тұтқындарды физикалық және сексуалдық тұрғыдан қорлауға бағытталған саясатты енгізді. Бұл саясат бұрынғысынан ал-Қаида тұтқындарына қатысты қолданылған тәжірибелерге негізделген. Ақ үйдің құқықтық кеңесшісі Альберто Гонсалес, жаңа соғыс жағдайында Женева конвенциясының жау тұтқындарын сұраққа тартуға қатысты шектеулері "ешқандай маңызы жоқ" екенін мәлімдеді. Бұл бағдарлама ЦРУ, ҰҚА және Ұлттық қауіпсіздік кеңесі тарапынан бекітілді. Президент Джордж Бушқа бұл туралы хабарланды. Қорғаныс министрінің орынбасары Стивен Камбон операцияны басқарды. Оның орынбасары Уильям Бойкин, Camp X ray операциялық бөлімінің басшысы генерал-майор Джеффри Миллерге Абу-Грейбте де осылай әрекет етуді бұйырды. Миллер бригадалық генерал Жанис Карпинскиге түрмені ақпарат жинауға толықтай бағытталған орынға айналдыруды тапсырды. Дуглас Фейт пен Уильям Хейнс та бұл операцияға қатысты. 2004 жылдың 18 мамырында әскери барлау қызметінің аналитигі Сэмюэл Прованс баспасөзге: "Мұнда әлбетте жасыру болып жатыр" деді. Түрмедегі әскери барлау қызметі пайдаланған компьютерлік желіге басшылық еткен және баспасөзге сөйлеуіне тыйым салынған Прованс ABC News телеарнасына: "Сақшылардың заңмен немесе басқаша әрекеттері тергеушілердің бұйрықтарымен жүзеге асырылуы керек" деді, сондай-ақ сексуалдық қорлау тергеушілердің бұйрығымен басталғанын айтты. Ол түрмеде болған көптеген оқиғаларды, мысалы, адамдарды есінен айырғанша мойнынан қатты ұрып, оларға ешқандай зиян келтірмейтініне сендіріп, оларды алаңдатуды сипаттады. Сондай-ақ, армияның бас штабының бас инспекторы генерал-майор Джордж Фэй тергеушілерді тергеуге қызығушылық танытпағанын және тек сақшыларды ғана қудалағанын, сондай-ақ, бұл іске қатысы барлардың арасында үнсіздік мәдениеті қалыптасқанын, егер олар бірдеңе айтса тергеу оларға бұрылатынынан қорқатынын мәлімдеді. 2004 жылдың 19 мамырында сержант Чарльз А. Граннер кішіге қатысты әскери сот отырысы өтті, ол Абу-Грейбте азаптауды ұйымдастырған топтың жетекшісі деп айыпталды. Күтпеген жағдай, үш маңызды куәгер – подполковник Стивен Л. Джордан, капитан Дональд Дж. Риз және мердігер Адель Л. Нахла куәлік беруден бас тартты. Бұл өте сирек кездесетін жағдай. Әскери сот ісінде куәгерлер қылмыстық айыпталуға ұшырауы мүмкін деп есептесе, куәлік беруден бас тарта алмайды. Осыған байланысты тергеу процесінің жоғары деңгейдегі басшылыққа көшуі мүмкін.

Several sets of investigations, both congressional via the Senate Armed Services Committee, military via courts martial, and criminal for non military contractors, were launched in response to the scandal. Seymour Hersh, who exposed the Abu Ghraib scandal, and reports in Newsweek, has taken the case even further. In 2003, Donald Rumsfeld instituted a policy that "encouraged physical coercion and sexual humiliation of Iraqi prisoners in an effort to generate more intelligence about the growing insurgency in Iraq.". This policy stemmed from an earlier policy taken toward al Qaeda prisoners. A memo to the Bush White House from counsel Alberto Gonzales claimed that the new sort of war renders the Geneva Conventions' limitations on interrogating enemy prisoners "obsolete". The program was approved by the CIA, NSA, and the National Security Council. President George W. Bush was informed of it. The Under Secretary of Defense for Intelligence Steven Cambone administered the operation. His deputy, William Boykin, instructed the head of operations at Camp X ray Maj. Gen. Geoffrey Miller to do the same at Abu Ghraib. Miller told Brig. Gen. Janis Karpinski that the prison would now be dedicated to gathering intelligence. Douglas Feith and William Haynes were also involved in the operation. On May 18, 2004, a military intelligence analyst named Samuel Provance came out to the press, stating "There's definitely a cover up". Provance, who ran a computer network used by military intelligence in the prison and who had been ordered not to speak to the press, told ABC News "Anything [the MPs] were to do legally or otherwise, they were to take those commands from the interrogators," and that the sexual humiliation began as a technique ordered by the investigators. He described several of the goings on in the prison that he witnessed, such as the punching people in the neck hard enough to knock them unconscious after assuring them they weren't going to be hit, in order to catch them off guard. He also stated that Maj. Gen. George Fay, the Army's deputy chief of staff for intelligence, has shown little interest in investigating the interrogators and has gone only after the MPs, and that there is a culture of silence right now among those involved, who fear that if they say anything, the investigations will turn to them. On May 19, 2004, a court martial hearing was held for Cpl. Charles A. Graner Jr., who has been accused of being the ringleader of the group employing torture at Abu Ghraib. In an unexpected move, all three key witnesses Lt. Col. Steven L. Jordan, Capt. Donald J. Reese, and contractor Adel L. Nakhla refused to testify. This is an almost unheard of action. Under court martial proceedings, one cannot refuse to testify unless they have a belief that they will be exposed to criminal charges for doing so. Consequently, it is likely that the investigative proceedings will be forced to move higher up the chain of command.