Марк Жозеф Марион дю Фре́сн: Француз саяхатшысы және картограф
Marc-Joseph Marion du Fresne
Марк Жозеф Марион дю Фре́н – француздық теңізші, саяхатшы. Жаңа Зеландия, Тасмания аймақтарын зерттеген, географиялық жаңалықтар ашқан. Теңіз атымен аталады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз зерттеушісі және картографы (1724–1772)
French explorer and cartographer (1724–1772)
Марк Жозеф Марион дю Френ (22 мамыр 1724 – 12 маусым 1772) – француз каперы, Шығыс Үндістан капитаны және зерттеуші. Ол 1771 жылы басқарған экспедиция гипотетикалық Terra Australis құрлығын табу мақсатымен Оңтүстік Үнді мұхитында маңызды географиялық жаңалықтар жасады, сондай-ақ Тасмания мен Жаңа Зеландияда антропологиялық ашылымдар жасады. Жаңа Зеландияда олар бұрынғы еуропалық экспедициялардан гөрі жағалауда ұзақ уақыт тұрды. Экспедицияның толық аяқталуына жартылай жеткенде Марион Нгаре Раумати іви тайпасының әскери шабуылы кезінде қаза тапты. Оның құрметіне Тасманияда Марион шығанағы аталды, сондай-ақ екі француздық мұхиттық зерттеу және жабдықтау кемелеріне – Марион Дюфрен (1972) және Марион Дюфрен II аттары берілді. Бұл кемелер Амстердам аралы, Крозет аралдары, Кергелен аралдары және Сент-Пол аралы сияқты француздың Оңтүстік аймақтарына қызмет етеді.
Marc Joseph Marion du Fresne (22 May 1724 – 12 June 1772) was a French privateer, East India captain and explorer. The expedition he led to find the hypothetical Terra Australis in 1771 made important geographic discoveries in the south Indian Ocean and anthropological discoveries in Tasmania and New Zealand. In New Zealand they spent longer living on shore than any previous European expedition. Half way through the expedition's stay Marion was killed during a military assault by the Ngare Raumati iwi. He is commemorated with the toponym Marion Bay, Tasmania, as well in the name of two successive French oceanic research and supply vessel the Marion Dufresne (1972) and the Marion Dufresne II, which service the French Southern Territories of Amsterdam Island, the Crozet Islands, the Kerguelen Islands, and Saint Paul Island.
Ерте мансап
1724 жылы Сен-Мало қаласында кеме иелері мен саудагерлер отбасы Марионда дүниеге келген ол, кейін Сен-Жан-сюр-Вилен ауылының жанындағы "Ле Френ" шаруашылығын мұраға алды және өзін Марион Дюфрен (немесе кейде Дюфрен Марион) деп атады. Ол ешқашан "Дю Фресне" деп танылмаған (немесе өзінің атына осылай қол қоймаған), бірақ бұл есім Жаңа Зеландия мен Тасманияда кеңінен танымал болды. 1741 жылы ол алғаш рет 22 зеңбірекке ие "Сен-Эсприт" кемесімен Кадиске сапар жасап теңізге шықты. Австрия мұрагерлік соғысы кезінде Марион бірнеше кемеге, оның ішінде "Принс де Конти" кемесіне командир болды, сол арқылы Чарльз Эдвард Стюартты Шотландиядан Францияға жеткізді. Жеті жылдық соғыста ол түрлі теңіз операцияларына қатысты, соның ішінде астроном Александр Гай Пингрені Үнді мұхитында 1761 жылғы Венераның транзитін бақылау үшін алып барды. 1762 жылдың қаңтар айында Марион Маврикийдегі Quartier Militaire аймағында 625 аргентке тең жер алды. 1764 және 1767 жылдары Францияға оралса да, 1768 жылы ол осы аралды өз үйі етіп алды.
Born in Saint Malo in 1724 into the non noble, but wealthy, Marion family of shipowners and merchants, he eventually inherited a farm 'Le Fresne' near the village of Saint Jean sur Vilaine and styled himself Marion Dufresne (or in some instances Dufresne Marion). He was never known simply as (or signed himself) 'Du Fresne', but this has become a familiar appellation in New Zealand and Tasmania. He first went to sea in 1741 on a voyage to Cadiz aboard the 22 gun Saint Ésprit. During the War of the Austrian Succession Marion commanded several ships as a privateer, including the Prince de Conty where he transported Charles Edward Stuart from Scotland to France. In the Seven Years' War, he was engaged in various naval operations including taking the astronomer Alexandre Guy Pingré to observe the 1761 transit of Venus in the Indian Ocean. In January 1762 Marion received a grant of 625 argents of land at Quartier Militaire in Mauritius. Although he returned to France in 1764 and 1767, he made the island home in 1768.
Terra Australis экспедициясы
1770 жылдың қазан айында Марион Порт-Луистің азаматтық әкімшісі Пьер Пуаврді екі кемемен жабдықтауға және оны Тынық мұхитына екі мақсаттағы миссияға жіберуге көндірді. Марионның әріптес саяхатшысы Луи Антуан де Бугенвиль Таити азаматы Ахуторумен бірге Тынық мұхитынан оралған болатын. Марионға Ахутороны отанына қайтару және содан кейін гипотетикалық Terra Australis Incognita іздеу үшін Оңтүстік Тынық мұхитын зерттеу міндеті жүктелді. Осы мақсаттар үшін Марионға екі кеме – "Маскарин" және "Маркиз де Кастри" берілді, ол 1771 жылдың 18 қазанында жолға шықты. Марион экспедицияны жабдықтармен және экипажбен қамтамасыз етуге жеке қоржынының көп бөлігін жұмсады. Ол Оңтүстік Тынық мұхитының бай деп есептелетін аралдарымен сауда жасап, сапардан айтарлықтай пайда табуды үміттенеді. Марионның миссиясының ешбір бөлігі орындалмады; Ахутору кемеге отырғаннан кейін көп ұзамай шешек ауруынан қайтыс болды, ал экспедиция Terra Australis-ті таба алмады және саудадан да пайда көре алмады.
In October 1770 Marion convinced Pierre Poivre, the civil administrator in Port Louis, to equip him with two ships and send him on a twofold mission to the Pacific. Marion's fellow explorer Louis Antoine de Bougainville had recently returned from the Pacific with a Tahitian native, Ahutoru. Marion was tasked with returning Ahutoru to his homeland, and then to explore the south Pacific for the hypothetical Terra Australis Incognita. For these purposes Marion was given two ships, the Mascarin and the Marquis de Castries and departed on 18 October 1771. Marion spent most of his personal fortune on outfitting the expedition with supplies and crew. He hoped to make a significant profit on the journey by trading with the reportedly wealthy islands of the South Pacific. No part of Marion's mission could be achieved; Ahutoru died of smallpox shortly after embarkation, and the expedition did not locate Terra Australis or make a profit from trade.
Жаңа Зеландияға келу
Марион 1772 жылғы 25 наурызда Жаңа Зеландияның Таранаки тауының көрінгенін хабарлады. Ол бұл тауды Пик Маскарин деп атады, бірақ Джеймс Кук оны үш жыл бұрын "Эгмонт тауы" деп атағанын білмеді. Келесі айда олар екі кемесін жөндеп, цинганы емдеді. Алдымен олар Спиритс шығанағына, кейіннен Аралдар шығанағына тігіп, бекінді. Бастапқыда олардың маоримен қарым-қатынасы бейбіт болған сияқты; олар Аху торудан үйренген таити тіліндегі сөздер мен қол тілі арқылы байланысты. Олар көптеген маорилермен, соның ішінде Ngāpuhi iwi (тайпа) те Кауримен (Те Кури) достық қарым-қатынас орнатты. Француздар Мотуруа аралында маңызды көкөніс бағын құрды. Алпыс француз теңізшісі цингаға шалдығып, жағадағы шатыр ауруханасында жатты. Оларды жергілікті маорилердің па-сына шақырды – бұл өте сирек оқиға – және олар онда түнді өткізді. Маорилер де кемеге шақырылып, түнімен кемеде ұйықтады. Француз офицерлері маорилердің мінез-құлқы мен әдет-ғұрыптарын, оның ішінде амандасу, жыныстық қатынас, балық аулау тәсілдері, әйелдердің рөлі, папоротник түбірінен паста жасау, тұтқындарды өлтіру және жекебасшылықты егжей-тегжейлі зерттеді. Осы айларда маорилер екі рет ұсталды. Біріншісі кемеге тығылып кіріп, қылыш ұрлаған. Ол қысқа мерзімге қамауға алынып, қорқытылып, кейін достарына босатылды.
Marion sighted New Zealand's Mount Taranaki on 25 March 1772, and named the mountain Pic Mascarin without knowing that James Cook had named it "Mount Egmont" three years earlier. Over the next month, they repaired their two ships and treated their scurvy, first anchoring at Spirits Bay, and later in the Bay of Islands. Apparently their relations with Māori were peaceful at first; they communicated through the Tahitian vocabulary learned from Ahu toru and sign language. They befriended many Māori including Te Kauri (Te Kuri) of the Ngāpuhi iwi (tribe). The French established a significant vegetable garden on Moturua Island. Sixty of the French sailors had developed scurvy and were on shore in a tent hospital. They had been invited to visit local Māori at their pa – a very rare event – and had slept there overnight. Māori in return had been invited on board the ships and had slept in the ships overnight. The French officers made a detailed study of the habits and customs of Māori including greetings, sexual mores, fishing methods, the role of females, the making of fern root paste, the killing of prisoners and cannibalism. In these months there were two instances where Māori were detained. The first had sneaked on board ship and stolen a cutlass. He was detained for a brief period to give him a fright, then released to his friends.|235x235px]]
Өлім және жазалау
Марионның өліміне куә болған бірде-бір француз аман қалған жоқ, ал оның экипажы оның тағдырын білуге біршама уақыт кетті. Екі замандас есепті француз офицерлері Жан Ру және Амброаз дю Клесмер жазды. 1772 жылдың 9 маусымы күні түнде аурухана лагеріндегі француз күзетшілері шамамен алты маоридің аңшылап жүргенін байқады. Таңертең маорилердің француздықтар мачталар жасап жатқан екінші лагерьдің төңірегінде де аңшылап жүргені анықталды. Келесі күні маорилер балық сыйлық әкелді. Рукс маорилердің оның шатырының сыртында орнатылған "блондербустеріне" таңырқап отырғанын айтты. Ол келген басшының қару-жарақ пен олардың жұмыс істеу принципін, сондай-ақ лагерьдің қорғанысын мұқият қарап отырғанын байқап, оның ниетіне күдік тудырды. Басшы қаруды көрсетуді сұрады, ал Ру бір итті атып өлтірді. Бір айдан кейін, 7 шілдеде Ру Те Кауридің қараусыз қалған пасын тінтіп, оттың жанында теңізшінің пісірілген басын, сондай-ақ адам сүйектерін тапты. Олар 1772 жылдың 12 шілдесінде келіп кетті. Француздар Мотуруадағы Вайпоаға Францияның гербы мен бүкіл елді "France Australe" деген атпен иеленетіні туралы ресми мәлімдеме жазылған бөтелкені жерледі. Алайда, Марионның өлімі туралы жарияланған және жарияланбаған есептер кеңінен таралып, Жаңа Зеландияның қауіпті және отарлауға жарамсыз жер екені туралы жаман пікір қалыптастырды, сонымен қатар сол кезде Еуропада кең таралған Тынық мұхиты аралдарының тұрғындарына қатысты "асыл жабайылар" туралы стереотиптерге де қарсы шықты. Манауара шығанағында балық аулау арқылы тапудың бұзылуы. Нгапухи тайпасының қарттарының бірі Джон Уайтқа (этнограф, 1826–1891) айтқан, бірақ 1965 жылға дейін жарияланбаған әңгімеде Те Каури мен Тохитапу десантқа байланысты әскери шешімді қабылдауға жетекшілік еткендіктері айтылады. Манауара шығанағына тапу, бұрын жергілікті тайпаның мүшелері мұнда суға батып, олардың денелері Те Каури (Такури) шығанағына жағаға шығып келгеннен кейін қойылған еді. Басқыншылар кетпегендіктен, әскери шешім қабылдау қажет болды.
No French witness to Marion's death survived and it was some time before his crew were aware of his fate. Two contemporary accounts were written by French officers, Jean Roux and Ambroise du Clesmeur. During the night of 9 June 1772, French sentries at the hospital camp noticed about six Māori prowling. In the morning it was discovered that Māori had also been prowling around a second camp where the French had been making masts. The next day Māori arrived with a present of fish. Roux said the Māori were astonished at the blunderbusses he had mounted outside his tent. He noticed the visiting chief taking a close look at the weapons and how they worked, as well as the defences of the camp, and became suspicious of his motives. The chief asked for the guns to be demonstrated and Roux shot a dog. A month later on 7 July Roux searched Te Kauri's deserted pa and found a sailor's cooked head on a spike, as well as human bones near a fire. They left on 12 July 1772. The French buried a bottle at Waipoa on Moturua, containing the arms of France and a formal statement taking possession of the whole country, with the name of "France Australe." However, both published and unpublished accounts of Marion's death circulated widely, giving New Zealand a bad reputation as a dangerous land unsuitable for colonisation, and challenged the stereotypes of Pacific Islanders as noble savages then prevalent in Europe. or breaking of tapu by fishing in Manawaora Bay. An account told by a Ngāpuhi elder to John White (ethnographer 1826–1891), but not published until 1965, describes Te Kauri and Tohitapu as leading the military resolution to the landing. Tapu had been placed on Manawaora Bay after members of the local tribe drowned here some time earlier, and their bodies had been washed up at Te Kauri's (Tacoury's sic) Cove. Since the interlopers did not leave, a military resolution was required.