Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Портоферрайо – Ливорно провинциясындағы қала және коммуна, Эльба аралының сол атаумен аталатын портының жанында орналасқан. Бұл аралдағы ең ірі қала. Географиялық ерекшеліктеріне байланысты, оның көптеген ғимараттары үш жағынан теңізбен қоршалған кішкентай төбенің беткейлерінде салынған.
Portoferraio is a town and comune in the province of Livorno, on the edge of the eponymous harbour of the island of Elba. It is the island's largest city. Because of its terrain, many of its buildings are situated on the slopes of a tiny hill bordered on three sides by the sea.
Тарих
Оны 1548 жылы Тоскананың ұлы герцогы Козимо I де Медичи құрды, «Космополи» («Козимо қаласы») деген атпен, Порто-Азурродағы испан цитаделінің ықпалын теңгеру мақсатында. Онда үш бекініс (Форте Стелла, Форте Фальконе және Форте Инглесе) және қалың қабырғалар желісі болды, олардың барлығы бүгінге дейін сақталған. Қаланың аты этрускілерде Ferraia, римдіктерде Fabricia, ал Тоскананың Ұлы Герцогтығында Ferraio деп аталды. Қала 18-шы ғасырдың соңына дейін Тоскананың Ұлы Герцогтығының құрамында болды, содан кейін стратегиялық орналасуына байланысты Франция, Ұлыбритания және Австрия арасында дау тудырды. 1801 жылы британдық гарнизон Порто-Феррайо қоршауын талқандады, бірақ 1802 жылғы Амиен шарты қаланы Францияға өткізді. 1814 жылы ол Наполеон Бонапартқа бірінші жер аудару орны ретінде тапсырылды. 19-шы ғасырда қала инфрақұрылым құрылысы мен Рио-Маринадағы жаңа темір зауыттарының жұмыс істеуі арқасында қарқынды өсті. Портоферрайо темір кенін материкке тасымалдаудың басты портына айналды, содан бері қазіргі атауы – итальян тілінде «Темір порты» деген мағынаны білдіреді. Наполеон дәуірі аяқталғаннан кейін Портоферрайо Тосканаға қайта оралды және 1860 жылы Италия Корольдігінің құрамына кірді. Осы жерде Виктор Эммануил II билігіне қарсы төңкеріс жасаған қарақшы Кармин Крокко, сондай-ақ король Умберто I-ді өлтіруге тырысқан анархист Джованни Пассаннанте өмірінің соңына дейін түрмеде отырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Портоферрайо Эльба аралын неміс әскерлері басып алғанда шайқас алаңына айналды. 1944 жылдың маусым айының соңында, негізінен еркін француз әскерлерінен құралған одақтас күштер екі күнге созылған шайқаста аралды азат етті. Портоферрайо 18 маусымда француз әскерлері тарапынан басып алынды, бірақ шайқастар мен басып алуға дейін болған бомбалау салдарынан зардап шекті. Портоферрайо экономикасы 1970-жылдардан бастап кен өндірісінің тоқтауынан қиындықтарды бастан өткерді, бірақ келесі онжылдықтарда ол халықаралық деңгейде танымал жағажай демалыс орны мәртебесіне ие болды.
It was founded by Cosimo I de' Medici, Grand Duke of Tuscany, in 1548, with the name of Cosmopoli ("Cosimo's City"), to balance the presence of the Spanish citadel in Porto Azzurro. It had three forts (Forte Stella, Forte Falcone, and Forte Inglese) and a massive line of walls, all still visible today. The name evolved from Ferraia with etruscan, Fabricia with Romans and Ferraio with Grand Duchy of Tuscany. The city remained attached to the Grand Duchy of Tuscany until the late 18th century, when, due to its strategic position, it came into contention with France, Great Britain, and Austria. A British garrison withstood the Siege of Porto Ferrajo in 1801, but the 1802 Treaty of Amiens transferred the town to France. In 1814 it was handed over to Napoleon Bonaparte, as the seat of his first exile. In the 19th century, the city grew quickly, due to the construction of infrastructures and the exploitation of new iron mills in Rio Marina. Portoferraio then became the main shipping port of the ore to the mainland, whence the current name, meaning "Iron Port" in Italian. After the end of the Napoleonic Era, Portoferraio returned to Tuscany and became part of the Kingdom of Italy in 1860. Here brigand Carmine Crocco was imprisoned until his death for his revolution against the reign of Victor Emmanuel II and the anarchist Giovanni Passannante who attempted to kill King Umberto I. During World War II, Portoferraio became the scene of battle when Elba was occupied by German forces. In late June 1944, an Allied force composed mainly of Free French troops liberated the island in a fight that lasted two days. Portoferraio was taken by French troops on 18 June but was damaged by the fighting and the bombing raids which preceded the invasion. Portoferraio's economy suffered from the end of mining activities starting from the 1970s, but in the following decades, it gained status as an internationally renowned seaside destination.
Яһуди қауымы
Алғашқы яһудилер Портоферрайоға 17 ғасырдың басында, Козимо I де Медичидің 1556 жылғы жарлығын жариялағаннан кейін келді. Бұл жарлық Космополиге қоныс аударғандарға ерекше жеңілдіктер берген болатын. 1593 жылы Фердинанд I де Медичи «Ливорнина» деп аталатын патенттік хаттар шығарды, олар арқылы Эльба мен Легхорнның жаңа еркін порттарына қоныстануға ниеттенген шетелдік саудагерлерге, әсіресе яһудилерге қосымша жеңілдіктер берілді. Алғашқы синагог 1631–1632 жылдары салынды, сол кезде аралда оннан астам яһуди отбасы тұрды. 18 ғасырдың басында яһуди қауымының саны 50-ден асты. 1702 жылы Ұлы герцогтың бұйрығымен Портоферрайодағы яһудилер белгілі бір көшеде, Виа дельи Эбреи немесе Яһудилер көшесінде (қазір Виа Эльбано Гаспери деп аталады) тұруға міндеттелді. Бұл шағын геттоны құрады, оларға таңғы сағат 1-ден кейін шығуға рұқсат берілмеді. Осы шақта Ысқақтың ұлы Абрахам Пардоға шіркеудің жанында жаңа синагог салуға тыйым салынды. Ол оны өз үйінің артындағы бақта, Форт-Стелланың төменгі жағында салуға мәжбүр болды. Барлық яһуди діни ғұрыптары синагогта өткізілді және оған Пьомбино, Маремма және Эльба аралының қалған бөліктерінен келген яһудилер қатысты. Дін қызметкерлері яһуди қауымын оқшаулауға тырысты, христиандардың яһуди қауымымен байланысқа түсуіне тыйым салды. Барлық жұмысшыларға, әсіресе бала күтімшілеріне шектеулер қойылды, олар Викарий Фораннан арнайы рұқсат алуға тиіс болды. 1765 жылы яһуди зираты ретінде пайдалануға арналған алаңның айналасына қабырға салуға рұқсат берілді. Алаң қазіргі «Villa Ombrosa» қонақ үйі орналасқан жерде, Гьяие жағалауының артында, Понтичелло канауының үстінде жатқан. Орталық есігі бар қабырға әлі де көрінеді. 1954 жылға дейін есікте «Cimitero Israelitico» деген жазу болды. 1964 жылы 1646 жылдан бастап 19 ғасырдың соңына дейінгі аралықтағы, иврит және испан тілдерінде жазылған 40-қа жуық қабірлер Ливорнодағы жаңа яһуди зиратына көшірілді. Жер құлшылыққа жатпайтын жер деп жарияланды және яһуди қауымы оны көршісіне сатты. Қазір ол вилланың бағы болып табылады. 1826 жылы он яһуди отбасының басшыларының өтініші бойынша губернатор яһуди қауымы үшін ережелерді жасады. Ережелерді Ұлы герцог Леопольд II мақұлдады, ол қауымды өкілдік ету үшін екі массари («балиф») тағайындады. 18 ғасырдың екінші жартысында аралдағы экономикалық жағдайдың нашарлауына байланысты яһуди қауымының саны азайды. Осман империясымен бейбітшілік келісіміне қол қойылды, нәтижесінде әскери гарнизондар қысқартылды және 180 адамнан тұратын «compagnia urbana» таратылды. 20 ғасырдың басында болат зауытының құрылысы аралға жаңа яһуди отбасыларын әкелді. Алайда, яһудилерге қарсы заңдар мен қуғын-сүргін салдарынан бұл отбасылар аралдан кетіп қалды. Альфонсо Презиози жоғарыда аталған кітабында былай деп жазды: «Жалпы алғанда, яһудилер Медичи мен Лотарингияның берген жеңілдіктерінің арқасында Эльба аралын бейбітшілік оазисі деп тапты, бұл оларға Шығыс порттарымен сауда-саттықтарын дамытуға мүмкіндік берді».
The first Jews arrived in Portoferraio at the beginning of the 17th century following the publication of the edict of 1556 in which Cosimo I de' Medici granted special privileges to all those who settled in Cosmopoli. In 1593, Ferdinando I de' Medici issued letters patent, called La Livornina, by which more privileges were granted to foreign merchants, Jews in particular, who were willing to settle in the new free ports on Elba and in Leghorn. The first synagogue was built in 1631–1632 when there were barely over ten Jewish families living on the island. At the beginning of the 18th century the Jewish community numbered more than 50 people. In 1702, by order of the Grand Duke, the Jews of Portoferraio were required to live on a designated street, Via degli Ebrei or Street of the Hebrews (now called via Elbano Gasperi) which constituted a small ghetto which they were not allowed to leave after 1 o’clock in the morning. At about this time, Abraham Pardo, son of Isaac, was forbidden to build a new synagogue near the church. He was forced to build it in a garden behind his home, below Fort Stella. All Jewish rituals were celebrated in the synagogue and were attended by Jews from Piombino, Maremme and the rest of the island of Elba. The ecclesiastical authorities sought to isolate the Jewish community by preventing Christians from having any contact with the Jewish community. There were restrictions on all workers and in particular on wet nurses who had to apply for special dispensations from the Vicar Forane. In 1765, authorization was granted to build a wall around a field designated for use as a Jewish cemetery. The field was situated over the Ponticello ditch, behind Ghiaie beach on the site of the present day Hotel Villa Ombrosa. The wall with its central door is still visible. Until 1954, there was an inscription on the door which read: Cimitero Israelitico. In 1964, the remaining tombs, about 40 of them, with their inscriptions in Hebrew and Spanish and dating from 1646 to the end of the 19th century, were transferred to the new Jewish cemetery in Livorno. The ground was deconsecrated and sold by the Jewish community to a neighbor. It is now the garden of the villa behind it. In 1826, the Governor, at the request of the heads of 10 Jewish families, drew up a set of rules for the Jewish community. The rules were approved by the Grand Duke, Leopold II who nominated two massari ("bailiffs") to represent the community. In the second half of the 18th century, the Jewish community declined in number due to the worsening of economic conditions on the island. Peace had been signed with the Ottoman Empire resulting in a reduction of military garrisons and the suppression of the “compagnia urbana” made up of 180 men. At the beginning of the 20th century, the construction of a steel mill attracted new Jewish families to the island. However, due to the anti Jewish laws and persecutions, these families left the island. Alfonso Preziosi, in his book, cited above, wrote “generally, the Jews found the island of Elba to be an oasis of peace thanks to the privileges granted by the Medici and the Lorraine which allowed them to develop their trade with Eastern ports.”
Портоферрайо маяк үйі
Маяк 1548 жылы Козимо I де Медичи салған Форте Стелланың солтүстік қоршауында орналасқан. Оны 1788 жылы Тоскананың ұлы герцогы Леопольд II тұрғызған. Тас мұнараның биіктігі 25 метр, екі балконы мен фонары бар. Маяк толық автоматтандырылған, оны Marina Militare басқарады және 2072 E. F. кодты нөмірімен танылады; фонарь теңіз деңгейінен 63 метр биіктікте орналасқан және 14 секунд сайын 16 теңіз шақырымына дейін (шамамен 30 км) көрінетін үш ақ шағылыс тобын шығарады. Осы мұнарада 2072.2 нөмірімен белгіленген қосымша жарық бар, ол теңіз деңгейінен 60 метр биіктікте қызыл тұрақты жарық береді.
The lighthouse stands on the northern rampart of Forte Stella built in 1548 by Cosimo I de' Medici. It was built by Leopold II Grand Duke of Tuscany in 1788; the stone tower is 25 metres high and has a double balcony and lantern. The lighthouse is fully automated, operated by Marina Militare and identified by the code number 2072 E. F.; the lantern is 63 metres above sea level and emits a group of three white lightning strikes in a 14 second period visible up to 16 nautical miles (roughly 30 km). On the same tower is an additional light identified by the number 2072.2. E. F. that emits a red fixed light at 60 metres above sea level.