Кіріспе

Бразилиядағы отаршылық дәуірдегі зерттеушілер, құл сатушылар және байлық іздеушілер (15–18 ғасырлар)

Бандейрантелер (bɐ̃dejˈɾɐ̃tʃis; жекеше: бандейранте) – португал Бразилиясында отар шекарасын кеңейту және жергілікті бразилиялықтарды бағындыру мақсатымен ерте замана кезеңіндегі саяхаттарға қатысқан қоныс аударушылар. Олар отарды 1494 жылғы Тордесильяс шартымен белгіленген шекарадан асып, тәуелсіз Бразилияның қазіргі шекараларына дейін кеңейтуде маңызды рөл атқарды. Бандейрантелер мыңдаған жергілікті халықты құлдыққа салып, Бразилиядағы жергілікті халықтардың геноцидіне себепкер болды. Бандейрантелердің көпшілігі Сан-Паулу аймағында орналасқан, ол 1534 жылдан 1709 жылға дейін Сан-Висенте капитандығының, ал 1709 жылдан 1821 жылға дейін Сан-Паулу капитандығының құрамына кірген. Сан-Паулу қаласы ең танымал бандейрантелердің негізгі базасы болды. Кей бандейрантелер Сан-Паулуға қоныс аударған португал отаршылдарының ұрпақтары еді, бірақ көпшілігі португал және жергілікті тегі бар мамелуколардың ұрпақтары болды. Бұл отарлық Бразилия қоғамында кең таралған нәсілдер араласуы мен көп әйел алу салдарынан болды. Бастапқыда жергілікті халықтарды бағындыру және құлдыққа салуға бағытталған бандейрантелер кейіннен алтын, күміс және алмаз кендерін табуға және кен орындарын ашуға экспедицияларын жұмылдырды. Пайда табу және жаңалықтар іздеу үшін белгісіз аймақтарға бару арқылы бандейрантелер отардың нақты шекарасын кеңейтті. Бандейрантелер португал тілі мен Паулистаның жалпы тілінің қоспасын қолданды, ол Бразилияның ішкі аймақтарындағы топонимдердің негізгі көзі болды.

Атауы

Термин португалдық "bandeira" немесе тудан, ал одан әрі кеңейтілгенде, сарбаздар тобы, бөлек әскери бөлім немесе шабуыл жасаушы топтан шыққан. Орта ғасырлық Португалияда "бандейра" – 36 сарбаздан тұратын әскери бөлім болған. Бұл сөздерді бандейранттардың өзі қолданбаған. Олар "кіру" (entrada), саяхат, жол, топ, жаңадан ашу және сирек жағдайда флот немесе соғыс сияқты сөздерді пайдаланған. Бір автор "бандейра" сөзін 1635 жылдан, ал "бандейрант" сөзін 1740 жылдан бастап қолданылған деп санайды.

Паулистер

Бандиранттар пайда болғанға дейін Паулисталар болды. Бразилия бастапқыда таулар мен теңіз арасындағы жағалау жолағы болды, онда құлдар еңбек еткен қант плантациялары үстемдік құрды. Португалдар тауларды басып өтіп, Сан-Паулу платосына келгенде, олар теңізден үзіліп қалды және солтүстік пен батысқа қарай ұлы шөлмен бетпе-бет келді, онда олар байлық таба алатын немесе тырысып көріне беріп қаза табатын еді. Жағалау португалдары африкалық құлдарды пайдаланса, Паулисталар үнді құлдарын немесе жұмысшыларын пайдаланды, және олардың көптегені өзі де үнді текті болды.

Бандеранттың басталуы

1494 жылы Тордесильяс шарты бойынша Оңтүстік Америка құрлығы Португалия және Испания империялары арасында Кабо-Верде аралдарынан батысқа қарай 370 лигалық меридиан бойымен бөлінді. Көптеген бандейранттар мулаттар болып, Сан-Паулудағы португалдық поселеністен шыққан, елдің ішкі аймақтарын картаға түсіру және зерттеу үшін жіберілген адамдар еді. Елдің ішкі аймақтарын зерттеу арқылы Португалия 1494 жылғы Тордесильяс шартымен белгіленген шекарадан асып, қазіргі Бразилия мемлекетінің аумағын қамти бастады. Бандейранттардың саны әдетте 50-ден бірнеше мыңға дейін жететін, ал олардың демеушісі бай элиталар болды. Бразилияның ішкі аймақтарына жасалған осы экспедициялардың көптегені сауда бекеттерін құрып, поселеністерді байланыстыратын жолдар салды.