Мароккодағы ڭнауа этносы – Батыс Африкадан (Нигерия) келген құлдар ұрпақтары. Музыкасы ЮНЕСКО-ның мәдени мұра тізіміне енген. Тарихы, мәдениеті туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Марокконың этникалық тобы – гнава халқы.
Ethnic group of Morocco
the Gnawa people
Гнавалар (/ɡ//(//ə//)/'/n//ɑː//w//ə/) (немесе Гнауа, Ганава, Ганауи, Гнауи; арабша: ڭناوة) – Мароккода қоныстанған, Батыс Африка Сахелінен, әсіресе Солтүстік Нигериядан құл ретінде әкелінген этникалық топ. Гнава атауы, шамасы, Солтүстік Африка мен Сахара шөлінің түпкі тілінен шыққан. Бербер тілінің грамматикалық қағидалары бойынша осы сөздің дыбысталуы «қара адам» деген мағына беретін агнау (жекеше) және игнауэн (көпше) болып табылады. Гнава музыкасы 2019 жылы Адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасының тізіміне енгізілді.
The Gnawa (/ɡ//(//ə//)/'/n//ɑː//w//ə/) (or Gnaoua, Ghanawa, Ghanawi, Gnawi'; Arabic: ڭناوة) are an ethnic group inhabiting Morocco, that had been brought as slaves from West African Sahel, especially northern Nigeria. The name Gnawa probably originated in the indigenous language of North Africa and the Sahara Desert. The phonology of this term according to the grammatical principles of Berber is agnaw (singular) and ignawen (plural), which means "black person." Gnawa music was inscribed in 2019 on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity.
Тарих
Гнава халқы Африканың Сахель аймағынан, әсіресе қазіргі Нигериядағы Хауса жері Канодан шыққан деп саналады, оның Мароккомен ұзақ және кең сауда-саяси байланыстары болған. Гнава – Мароккоға құл ретінде әкелінген этникалық топ, олардың тегі Батыс Африканың әртүрлі аймақтарына жетеді. Құлдықтан азат болғаннан кейін, олар Магрибтегі суфи орденіне қосылды. Ислам дінін қабылдағандарымен, Гнава иелену және қорқыту билерін орындауға арналған рәсімдерде иелену ритуалдарын тойлауды жалғастырды. Осы иелену ритуалы Jedba (جدبة) деп аталады.
The Gnawa population is generally believed to originate from the Sahelian region of Africa especially from Kano a Hausa Land in present day Nigeria, which had long and extensive trading and political ties with Morocco. The Gnawa are an ethnic group who were brought to Morocco as slaves, and their ancestry is traced to parts of West Africa. After the abolition of slavery, they became a part of the Sufi order in the Maghreb. While adopting Islam, the Gnawa continued to celebrate ritual possession during rituals which were devoted to the practice of dances of possession and fright. This rite of possession is called Jedba (جدبة).
Гнава және музыка
Гнава музыкасы классикалық ислам суфизмін исламға дейінгі африкалық халықтық дәстүрлермен үйлестіреді. «Гнава музыканттары» термині көбінесе емдік жоралғыларды орындайтын адамдарды білдіреді. Емдік жоралғылар Хауса мәдениетінде «Бори» деп аталатын исламға дейінгі африкалық анимизм салтына байланысты. Марокко халық мәдениетінде гнавалар өз жоралғылары арқылы сарышаян шағуы мен психикалық ауруларды сиқырлы түрде емдеуде сарапшы саналады. Олар ауруларды түстер, мәдени бейнелер, хош иістер және қорқыту арқылы емдейді. Гнавалар терімен қапталған лют – синтир немесе гумбриде ойналатын төмен дыбысты, ритмді мелодиялармен ерекшеленетін терең гипноздық транс музыкасын орындайды. Гауса дәстүрлі музыкасындағы «гарая» сияқты әдіс, шақыру-жауап әнін, қол соғуды және «кракеб» (каркабаның көпше түрі) деп аталатын цимбалдарды қамтиды. Гнава жоралғыларында музыка мен би арқылы емді жасауға қабілетті деп есептелетін ата-бабалардың қасиеттілері шақырылады. Гнава музыкасы халықаралық деңгейде танымал болды. Билл Ласвелл, Брайан Джонс, Рэнди Уэстон, Адам Рудольф, Такер Мартин, Роберт Плант, Джейкоб Коллиер және Джимми Пейдж сияқты көптеген батыс музыканттары Марокконың Эссауира қаласынан шыққан Махмуд Гуиния және Мохтар Гания ағайындары, Маракештен Мустафа Бақбу және Ахмед Бақбу ағайындары, Абделькебир Мершане, Брахим Белкани, сондай-ақ Рабаттан Хамид Эль Касри және Абделькадер Амлил, Касабланкадан қайтыс болған Ахмида Буссу және Саид Уғассал сияқты гнава музыканттарымен бірлесіп жұмыс істеді және олардың барлығы Эссауирадағы жылдық фестивальға қатысты. Кейбір дәстүршілдер заманауи ынтымақтастықты екі жақты деп санайды, өйткені олар қасиетті дәстүрлерді коммерциялық мақсаттар үшін тастап немесе өзгертеді. Хасан Хакмун сияқты халықаралық орындаушылар өз жазбалары мен концерттері арқылы гнава музыкасы мен биін батыс көрермендеріне таныстырды. Гнава музыкасының орталықтары – Маракеш, Танжер, Рабат, Касабланка, Фес және Марокконың оңтүстік-батысында орналасқан Эссауира қаласы, онда жыл сайын Гнауа әлемдік музыка фестивалі өтеді. Маракеш гнавалары жыл сайынғы фестивальді Атлас тауларындағы Мулай Брахим қасиетті орнында және Маракеш пен Амизмиз қалалары арасындағы Тамеслохт ауылындағы Мулай Абдулла бин Цайн қасиетті орнының төңірегінде өткізеді. Бұл фестивальдер Пайғамбардың (с.ғ.с.) туған күнімен сәйкес келеді. Хамлия гнавалары жыл сайын тамыз айында Ерг Шеббидегі Хамлия ауылында фестиваль өткізеді. Сонымен қатар, Гнава ішінде «Ганга» деп аталатын ерекше тайпа бар. Гангтар Сахара асты Африкадан шыққан және көбінесе Ташельхайт тілінде сөйлейді. Оларды Эссауира мен Агадирдің арасындағы Хаха және Агадир мен Тарудант сияқты қалалар маңындағы Сос аңғарында кездестіруге болады. Олар гумбриде ойнамайды, тек «кую» деп аталатын биге назар аударады, кракеб және «тебель» немесе «ганга» деп аталатын үлкен барабандарды орындайды, бұл да гнава жоралғысының процесісінің бір бөлігі болып табылады.
Gnawa music mixes classical Islamic Sufism with pre Islamic African folk traditions. The term Gnawa musicians generally refers to people who also practice healing rituals. The healing rituals have apparent ties to pre Islamic African animism rites known as Bori in the Hausa culture. In Moroccan popular culture, Gnawas, through their ceremonies, are considered to be experts in the magical treatment of scorpion stings and mental illness. They heal diseases by the use of colors, condensed cultural imagery, perfumes and fright. Gnawas play deeply hypnotic trance music marked by low toned, rhythmic melodies played on a skin covered lute called a sintir or guembri. The method, similar to garaya in Hausa traditional music, involves call and response singing, hand clapping, and cymbals called krakeb (plural of karkaba). Gnawa ceremonies use music and dance to evoke ancestral saints who are said to perform the healing. Gnawa music has won an international profile and appeal. Many Western musicians, including Bill Laswell, Brian Jones, Randy Weston, Adam Rudolph, Tucker Martine, Robert Plant, Jacob Collier and Jimmy Page, have drawn on and collaborated with Gnawa musicians such as brothers Mahmoud Guinia and Mokhtar Gania of Essaouira, brothers Mustapha Baqbou & Ahmed Baqbou, Abdelkebir Merchane, Brahim Belkani, all from Marrakesh, as well as Hamid El Kasri and Abdelkader Amlil of Rabat and the late Ahmida Boussou and Saïd Oughassal of Casablanca, who have all participated at the annual festival in Essaouira. Some traditionalists regard modern collaborations as a mixed blessing, leaving or modifying sacred traditions for more explicitly commercial goals. International recording artists such as Hassan Hakmoun have introduced Gnawa music and dance to Western audiences through their recordings and concert performances. The centres for Gnawa music are Marrakesh, Tangier, Rabat, Casablanca, Fez and Essaouira, which is in the southwest of Morocco where the Gnaoua World Music Festival is held annually. The Gnawa of Marrakesh hold their annual festival at the sanctuary of Moulay Brahim in the Atlas Mountains and around the sanctuary of Moulay Abdullah bin Tsain in the village of Tamesloht, between Marrakesh and the town of Amizmiz. The festivals take place in connection with the birthday of the Prophet. The Gnawa of Khamlia hold their annual festival in August at the village of Khamlia in Erg Chebbi. Finally there is also a special tribe inside Gnawa called Ganga. The Ganga are of subsaharan African origin and typically speak Tashelhait, and are found in Haha between Essaouira and Agadir and in the Sous Valley around towns like Agadir and Taroudant. They do not play the guimbri but only focus on the dance known as kouyou, playing krakeb and the large drums called tebel or ganga, which is also part of the procession of the regular gnawa ceremony.