Кіріспе

Американдық-британдық кинорежиссер Сирил Рэйкер Эндфилд (10 қараша 1914 – 16 сәуір 1995) – американдық кинорежиссер, сонымен қатар жазушы, театр режиссері, фокусник және өнертапқыш ретінде де жұмыс істеген. Пенсильвания штатының Скрантон қаласында туған ол 1930-шы жылдардың соңында Нью-Йорк театрында жұмыс істеп, 1940 жылы Голливудқа көшкен. Оның кино мансабы Голливудтың қара тізіміне ілігуімен тоқтап, ол 1951 жылдың соңында Лондонға қоныс аударды. Ол ең әйгілі туындылары – "The Sound of Fury/Try and Get Me!" (1950), "Адамдық тозақ" (1957) және "Зулу" (1964) фильмдерімен танымал.

Ерте өмір және мансап

Сирил Эндфилд 1914 жылғы 10 қарашада Скрантон қаласында дүниеге келді, ол үш баланың ағасы болды. Оның ата-анасы Шығыс Еуропадан келген еврей иммигранттарының бірінші буыны еді; әкесі тері тауарымен сауда жасаған. Зерек бала болғандықтан, Сирил шахмат пен карталармен әдемі әрекеттерге ерте қызығушылық танытты, 16 жасында сиқыршылар журналында бір әдіс жариялады. 1932 жылы ол Йель университетіне стипендия алды, бірақ әкесінің бизнесі Ұлы депрессия кезінде құлағандықтан, оқуға келуін бір жылға кейінге шегерді. Скрантонда ол Израиль Шапиромен (Пол Джаррико) танысты, ол өмір бойы досы болатын, саяси саналы сценарист еді. [i]

Йельдегі екі жылында Эндфилдтің оқуға деген көзқарасы «қайта-қайта алаңсыз» болды (өзінің Джаррикоға жазған хатындағы сипаттамасы), бірақ ол көп оқыды және жаңа ғылыми фантастикаға қосымша қызығушылық танытты. [ii] Нью-Хейвендегі уақытының көп бөлігі театр мен радикалдық саясаттың байланысқан әлеміне арналды: ол жергілікті Біріккен театрға қосылды және Жас коммунистер лигасының белсенді мүшесі болды. Бітірудің орнына, Эндфилд 1936 жылдың басында Йельден кетіп, Нью-Йоркке көшіп, солшыл Жаңа Театр Лигасында сабақ алды, актерлік жұмыс істеп, жаңа театр қозғалысының ревюлеріне сиқырлы әрекеттермен үлес қосты. 23 жасында ол Лигада мұғалім болып жұмыс істеді, содан кейін Монреальдегі әуесқой театр тобын бір жыл басқарды, онда ол жазушылар мен драматургтармен, соның ішінде Клиффорд Одетспен қысқаша танысты. Осы жерде ол актриса Фанни Шуракқа (сахналық аты Осборн) үйленді. 1940 жылы, бала күтіп жүргенде, жұбайлар Голливудқа көшіп, Эндфилд студияда жұмыс іздеді. Оның алғашқы тапсырмасы, Орсон Уэллстің RKO-дағы Меркурий театрымен қысқа мерзімді келісімі, Уэллстің Лос-Анджелестегі сиқырлы дүкенде кездейсоқ кездесуінен кейін болды. Осы кезеңде Эндфилд Уэллстің «Ұлы Амберсондар» (1942) фильмінің түпнұсқа, қысқартылмаған нұсқасын көрген азаматтардың бірі болды. Соңында ол MGM-дегі қысқаметражды фильмдер бөлімінде жұмысқа орналасты, бірақ оның алғашқы фильмі «Инфляция» (1943), Соғыс ақпарат бюросы бекіткен, жақсы бағаланған пропагандалық қысқаметражды фильм, Коммерциялық палатадан түскен сыннан кейін тез арада көрсетімнен алынып тасталды. [iii]

Эндфилд Миссуридегі Краудер лагеріндегі бір жылдық әскери қызметке шақырылғанға дейін MGM-де қалды. Кейін ол студияға оралды, содан кейін Monogram үшін бірнеше төмен бюджетті «Джо Палука» фильмдерін (комикстің негізінде) жазып, режиссерлік етті. Ол кейіннен өзінің алғашқы «авторлық жұмысы» деп атаған «Аргейл құпиялары» (1948) тоғыз күндік түсірілімнен кейін CBS Suspense сериясы үшін өзінің қысқа радио пьесасынан жасалды. Эндфилдтің мансабы 1950 жылы, жақсы қабылданатын екі қылмыстық фильм, «Админ» және «Дыбыстың күші» (Try and Get Me! ) шығуымен қайта жанданды.

Саясат және жер аударылу

1951 жылы Эндфилдтің солшыл саяси байланыстары (1930 жылдардың соңында Нью-Йорктегі «Жаңа театр лигасы» мен 1943 жылы Голливудта) оның мансабын қиын жағдайға түсірді және ол АҚШ-ты тастап, Лондонда кино өнерін жаңғыртуға мәжбүр болды (1951 жылдың желтоқсанында). Сценарист Мартин Беркли 1951 жылдың қыркүйегінде оны Америкаға қарсы қызметтер жөніндегі Палата комитетіне таныстырды. Комитет алдында Бесінші түзетуді қолдануға ол құлшынбаса да, өзін Голливудтағы одан әрі жұмыс істеуге мүмкіндік беру үшін «аты-жөндерді атау» опциясын қабылдауды дұрыс көрмеді. Сондықтан ол бөлінген әйелімен келісімге келді және сол жылдың соңында «Queen Mary» кемесімен сапарға шықты. Кейін ол былай деп еске алды:

Маған таңылған саяси ынталар бұрын-соңды жойылған еді, бірақ ақпарат берудің жалғыз жолы әлі де жағымсыз болды. Менің сүйкімді мансабым мен оның теңдесі жоқ Лос-Анджелестің таза ауасындағы байлығым құлап кетті! Мен, физикалық жағдайым нашар, «кемедегі адамға» айналдым, бірақ «Queen Mary» кемесінің жолаушысы ретінде, бір бағытты трансатлантикалық сапарда. [i]

Эндфилд Ұлыбританияда жаңа өмірін бастағанда 37 жаста болды, және театр мен кинода жұмыс табу қиын болды. Британдық қауіпсіздік қызметі оған қызығушылық танытты, және бір кезде оны АҚШ-қа қайтару мүмкіндігі де болды. Оның ФБР және Ішкі істер министрлігіндегі іс қағаздары осы күрес туралы мәлімет береді. Тек ол кинода (және театрда) жұмыс тапқан соң ғана Сауда кеңесі оған көбірек жанысса, елдің (қиындықтан шығу кезеңінде) жұмысқа алудың және фильм жасаушының тартқан доллар инвестицияларының маңыздылығын мойындады. [ii]

Эндфилд 1950 жылдардың басында қара тізімге түсуіне байланысты Еуропаға көшіп кеткен солшыл көзқарастағы американдық кинорежиссерлердің бірі болды (атап айтқанда, Джозеф Лози, Джон Берри, Жюль Дассен және Карл Форман). [iii] Ұлыбританиядағы тұру мерзімі біртіндеп ұзартылды, ол төмен бюджетті фильмдер сериясын түсірді. Продюсер Бенджамин Физзбен байланысы екі жақсы қаржыландырылған жобаға әкелді: «Hell Drivers» (1957) және «Sea Fury» (1958), бұл фильмдер Ұлыбританияның ең ірі өндіріс компаниясы – Rank Organisation үшін түсірілді. Екеуінде де Стэнли Бейкер түсті, ол оның алты фильмінде ойнады. Эндфилд ақырына жаңа паспорт алды және 1957 жылы Ұлыбританияда тұрақты түрде тұруға рұқсат берілді, ол 1956 жылдың наурыз айында модель Мо Форшоуға қайта үйленді. [iv]

Дегенмен, Эндфилдтің мансабы қиындықтарға толы болды, және қара тізім оны американдық қаржысы бар халықаралық жобаларға қарастырудан алды. 1960 жылы, ол Columbia Pictures компаниясынан «Сырлы арал» фильмін түсіру туралы ұсыным алғанда, Вашингтондағы Америкаға қарсы қызметтер жөніндегі Палата комитетінің алдында өзін ақтау қажеттігіне келді. Эндфилд 1958 жылдың тамызында Комитетке хат жазған, бірақ 1960 жылдың наурыз айында ғана ол Комитет алдында сөйлеу үшін Вашингтонға ұшты. Ол коммунистік партиямен байланысын және соғыстан кейін партиядан алшақтағанын мойындады, сондықтан кейбір солшыл достары оны ада болған адам деп санады. Осы соңғы кезеңде, қара тізімнің ыдырауымен, барлық аталғандар бұрыннан қара тізімде болды. Бірақ оның американдық эмигрант достарының кейбіреулері оның осы әрекетіне риза болмады, бұл оған «Сұмдық арал» (1961) фильмін түсіруге мүмкіндік берді, сол кезде ол Стэнли Бейкермен бірге Оңтүстік Африкада «Зулу» фильмінің масштабты өндірісін ұйымдастыруға тырысып жатқан еді. [v]

Эндфилдтің кинодағы жұмысы

1949-1951 жылдар аралығындағы қысқа мерзімде Эндфилдтің беделі артып кетті. Ол "Админ оқиғасы" (1950) фильмінің режиссері болды – әлеуметтік мәселелерді қамтыған қылмыстық оқиға (Дэн Дюрия, Герберт Маршалл және Говард да Силвамен), ол Monogram Pictures компаниясының еншілес фирмасы үшін түсірілді. Жыл соңында ол Robert Stillman Productions тәуелсіз компаниясы үшін (United Artists таратумен) "Қасқырдың ысырабы" (1950) фильмін жасады. Ол екі фильмді де "жансызданған А" фильмдері деп сипаттады, яғни олардың бюджеті шамамен 500 000 долларға жуық болды. Олардың құны B-фильмдерден жоғары болғанмен, әлі де "А" фильмдерге жетпеді. Мұндай фильмдер Эндфилд сияқты режиссерлер үшін бір қадам алға болды және 1940 жылдардың соңында өсіп келе жатқан продюсер Стэнли Крамермен байланысты табысты фильмдердің дәстүріне ұласты, атап айтқанда "Чемпион" (1949) және "Батырдың үйі" (1949). 1950 жылғы екі фильм де, әсіресе екіншісі, соғыстан кейін Францияда көрсетілген американдық қылмыстық фильмдердің сериясын белгілеген "фильм-нуар" терминімен атала бастады. [i] "Админ оқиғасының" табысынан кейін жаңа продюсер Роберт Стиллман 1947 жылғы Джо Паганоның романы негізінде "Қасқырдың ысырабы" (Try and Get Me!) фильмін жасауға кірісті, онда 1933 жылғы әйгілі ұрлық және линч жағдайы суреттелген. Сан-Хоседегі оқиғалар Фриц Лэнгтың "Ашу" (1935) фильміне Спенсер Трейсимен бірге шабыттандырған еді. Эндфилд жобаға бар күшін салды, ол Финиксте, Аризонада түсірілді және Ллойд Бриджес, Франк Лавджой, Кэтрин Райан және Арт Смит ойнады. Сценарийге қатысты келіспеушіліктер болды, бірақ оқиға адал, отбасылық адамының (Лавджой) жұмыс іздеуге байланысты психопатпен (Бриджес) қылмыстық одаққа түсуі туралы күшті әңгіме болды. Фильмдегі ең жарқын эпизод – екі қылмыскер отырған түрмеге қарақшылардың шабуылы, ол сыншылардың қызығушылығын тудырды. Эндфилд достары мен әріптестері үшін "Қасқырдың ысырабы" фильмінің жеке көрсетілімін ұйымдастырды. Көрермендердің арасында актер Джозеф Коттен болды, оны Эндфилд RKO-дағы Уэллс тобында жақсы таныған еді. Режиссер фильм көрсетілгеннен кейін Коттеннің: "Біз екеуміз де бір елде өстік, бірақ сен білетін Америка мен білетін Америка емес" деген сөзін еске алды. Бұл реакция режиссерге мұндай фильмді суық соғыстың шиеленіскен атмосферасында қалай қабылдауға болатынын көрсетті. Сыншы Мэнни Фарбер де фильмді осы тұрғыдан қарастырып, оны "американдық өмірге деген жаман сезім" деп сипаттады. Эндфилд театр менеджерлерімен сөйлесіп, кейбір көрермендер фильмнің "американдық емес" екеніне шағымданғанын естіді, осы кезде американдықтар Кореяда соғысып, қаза болып жатқанда. [iii] Лондонға келгеннен кейін Эндфилд америкалық продюсер Ханна Вайнштейн үшін есімді жазбастан үш пилоттық эпизодты "Полковник Марч тергеу" телесериалы үшін Борис Карлоффпен бірге түсірді. Оның басқа фильмдері анонимді режиссерлікпен түсірілді, көбінесе Шарль де ла Тур режиссер ретінде көрсетілді және түсірілім алаңында болу үшін ақы төленді. Бұл сол кездегі киноиндустриясының одағының, Кинематограф техниктері қауымдастығының (ACT) ережелерін, сондай-ақ американдық дистрибьюторлардың қара тізімге енгендердің есімдерін алған фильмдерді өңдеуге қарсылығын көрсетеді. Мұндай фильмдерге "Ақсақ адам" (1953) және "Импульс" (1955) кірді, ал "Мастер-жоспар" (1955) үшін Эндфилд Хью Ракер ретінде көрсетілді. Режиссердің "Құпия" (1955) және "Үйдегі бала" (1956) фильмдері бойынша С. Ракер Эндфилд, бірақ соңғы фильмде де ла Тур дайын тұрды. Қара тізімдегі тәжірибе "Құпия" (Сэм Ванамейкермен) және Стэнли Бейкермен бірге Эндфилдтің алғашқы фильмдерінің бірі "Үйдегі бала" фильмдерінде көрінеді. "Жылы жүргізушілер" (1957) ауқымы мен амбициясы жағынан маңызды қадам болды; ол Ұлыбританияда сәтті болды және культтік беделге ие болды. Джон Круздың қысқаша әңгімесінен алынған тақырып жүк көлігі индустриясы мен жеке компанияның қысқа қашықтыққа баласт тасымалдауына қатысты, бұл жүргізушілердің өте бәсекеге қабілетті мінез-құлқын туғызды. Сол кездегі жарнама оны он тонналық жүк көлігімен тіршілік ету үшін күресетін ер адамдардың драмасы деп сипаттады. Стэнли Бейкер жүргізуші (және бұрынғы қылмыскер) Том Ятитті ойнайды, ал актерлік құрамында Герберт Лом, Пегги Камминс, Уильям Хартнелл және Уилфред Лоусон, сондай-ақ, кіші, бірақ маңызды рөлдерде, жаңа британдық актерлер Шон Коннери мен Патрик МакГухан бар. Эндфилд сол кезде фильмнің және одан кейінгі Ранк фильмінің "Теңіздің ысырабы" (1958) негіздемесін жазды, екеуін де Голливудтың жұмысшы сынып өмірінің драмаларынан шабыт алған деп қарады. The Sunday Times журналы "Британия киносында сирек кездесетін қарқындылық пен зорлық-зомбылық әрекеттерін шеберлікпен бейнелеу" деп бағалады, ал тағы бір сыншы, Анри Жорж Клузоның 1953 жылғы "Қорқыныш жалақысы" (Le salaire de la peur) фильміне сілтеме жасай отырып, оны "Британдық Қорқыныш жалақысы" деп атады. "Теңіздің ысырабы" да осыған ұқсас жұмыстың әлемін бейнеледі, осы жолы Испания жағалауында апатқа ұшыраған кемелерді құтқарумен айналысатын адамдардың еңбегін көрсетті; әрекет сахналары сыншылардың назарын аударды. Алайда екі фильм де халықаралық аренада сәтті болмады, және 1950 жылдардың соңында Эндфилд индустрияда мүмкіндіктердің жетіспеуіне байланысты көңілі тоңды. Бірнеше фильм жобалары сәтсіз аяқталды, соның ішінде Эвелин Воның "Скұп" және Мэри Веббтың "Қымбат бағасы" романдарының бейімделуі, бірақ ол "Таинсты арал" (1961) студиялық жобасын режиссерлік етті, ол Рэй Гаррихаузеннің арнайы эффектілерін Жюль Вернның әңгімесін айту үшін сәтті пайдаланды. [v]

Бірнеше жыл режиссер жарнамалармен айналысты, ал ол Бейкермен бірге 1879 жылы Оңтүстік Африкадағы Рорк аймағында төрт мың зулу жауынгері мен британдық сарбаздардың шағын гарнизоны арасындағы шайқасты бейнелеу үшін "Зулу" (1964) фильмін жасау үшін ұзақ күресті жүргізді. Джон Пребблдің сценарийімен Эндфилд пен Бейкер (фильмнің ко-продюсерлері) Джозеф Левинден және Paramount компаниясынан қаржыландыруға қол жеткізді. Нәтижесінде түсірілген фильм Ұлыбританияда үлкен сәттілікке ие болды және британдық соғыс фильмдерінің ең танымал фильмдерінің бірі болып қала берді. [vi]

Дәл Эндфилд тәжірибесі жоқ 30 жастағы актер Майкл Кейнге екі британдық офицердің бірін (Бейкермен бірге) ойнауға мүмкіндік берді және сол кездегі зулу басшысы, принц Мангосуту Бутелезиді зулу корольдігінің патшасы Цетшвайо рөліне жеке шақырды. Кейн бұл мүмкіндікті бергені үшін американдыққа алғыс айтқандығын көптен бері айтып келеді. [vii] Оның актерлік мансабы одан әрі дамыды. Нәтижесінде түсірілген фильм Дракенсберг тауларының және Корольдік ұлттық парктің керемет көрінісін пайдаланды, осал колониялық гарнизонды бейнеледі және содан кейін бір сағатқа созылған шайқасты шеберлікпен көрсетті. Тарихи контекстінің жетіспеуіне және зулу тарапынан дамыған кейіпкерлерге қарамастан, фильм жұмбаққа толы емес, британдық офицерлердің өмірден құтылуына деген өзіндік наразылық сезімін көрсетеді. [viii]

Бұл сәттілікке қарамастан, Эндфилд келесі жылдары қиындыққа тап болды, өйткені британдық жобаларға американдық қаржыландыру азайды. Оның режиссерлік еткен соңғы фильмі "Универсалды сарбаз" (1971) болды, ол Джордж Лазенбимен түсірілді, ал ол Энтони Сторимен бірге "Зулу таңы" (д. Дуглас Хикокс, 1979) сценарийін жазды, сондай-ақ осы аттас романды (1979) жазды. [ix] Ғылыми-фантастика жазушысы Брайан Алдисс, режиссермен бірнеше іске аспаған жобалармен жұмыс істеген, өзінің пікірін білдірді: "Мен Сайды бағаладым. Ол "Зулу" сияқты тағы бір сәттілікке жете алмады. Бірақ қанша адам фильмді жасау үшін осындай ұйымдастырушылық және шеберлікке ие болды?" [x]

Көптанушы

Эндфилд британдық өмірдің дәстүрлі "екі мәдениетінің" арасында қызығушылықтары болды. Ең бастысы, ол өмір бойы жақын арадағы, қолмен жасалатын сиқырмен айналысты, әсіресе карталарды шеберлікпен қолданумен. Скрантондағы жас кезінде ол сиқыршылар қауымы үшін көрсетулер жасап, әртүрлі трюктарды жариялады, ал 1930-шы жылдардың соңында Нью-Йоркте және 1940-шы жылдарда Лос-Анджелесте танымал сиқырлық қойылымдарды жасады. 1950-ші жылдары Лондонға келгенде ол көп сұранысқа ие болды, презентациялар жасады, оның ішінде Сиқыр шеңберінен де ұсыныстар болды, сондай-ақ Дай Вернон сияқты карта сиқырының шеберлерімен, және карта сиқыры мен ықтималдық мәселелеріне қызығушылық танытқан ғалымдармен достық қарым-қатынас орнатты. 1955 жылы Ұлыбританияда Эндфилдтің карта сиқыры туралы кітабы жарық көрді, ал 1959 жылы ол Вернон және (Тони) Слайдинимен бірге қазіргі заманғы сиқыр туралы BBC бағдарламасында пайда болды. Эндфилд ғылыми жазушы Мартин Гарднермен карта сиқыры, ғылым және псевдоғылым туралы хат алмасып, Майкл Винсент сияқты жас шеберлерге жігер берді. Оның тағы бір құмарлығы – ғылыми фантастика әдебиеті.

Кинодағы мансабымен қатар, Эндфилд театрмен де айналысты. 1930-шы жылдардың соңында Жаңа театр лигасымен жұмыс істегеннен кейін Монреальде шамамен бір жыл бойы солшыл "әлеуметтік" театрды басқарды. Ұлыбританияда ол бірнеше театрлық қойылымдардың режиссері болды, олардың ең танымалсы – Нил Саймонның "Come Blow Your Horn" пьесасы, ол Лондонның Вест-Эндесінде бір жылдан астам (1962–1963 жж.) сахналанды. Эндфилд өнертабыс, технология және дизайнға да қызығушылық танытты және көбінесе заманынан озып кетті. Ол қолмен жасалған шахмат жиынтығын жасады, оның фигуралары күміс цилиндрлерге орналастырылатын болды. Бұл жиынтық 1972 жылы Рейкьявикте өткен АҚШ-тың Бобби Фишер мен Кеңес Одағының Борис Спасский арасындағы әлем чемпионатының матчына арналған. 2021 жылы Эндфилдтің дизайнына негізделген миниатюралық шахмат жиынтығын дамытуға жаңа қызығушылық туды. Сонымен қатар, 1970-ші жылдардың соңында және 1980-ші жылдары Эндфилд мәтіндік процессордың алғашқы нұсқасы болған қолмен ұсталатын механизмді ойлап табуға, қаржыландыруға және сатуға белсенді түрде кірісті. Ол Крис Рейнимен бірге мәтінді енгізуге және оны басып шығаруға болатын құрылғыда жұмыс істеді. 1980-ші жылдардың басында дайын өнім – Микрорайтер бүкіл әлемде біршама сәттілікпен сатылды. Осыған байланысты жеке ұйымдастырушы 1990 жылы Эндфилд пен оның серіктестеріне британдық дизайн жүлдесін әкелді. Сай Эндфилд 1995 жылы Уорвикширдегі Шипстон қаласында 80 жасында қайтыс болды. Ол Хайгейт зиратында жерленген.

Атақ-даңқы мен мұрасы

Эндфилдтің алғашқы сынға лайық жетістігі (студиялық және саудалық мақтаудан басқа, көбінесе көрінбеген 1943 жылғы қысқа фильм, «Инфляция») «Қасқырдың дыбысы» («Try and Get Me!») фильмімен келді. Фильм коммерциялық сәтсіздікке ұшырағанына қарамастан, жағымды назар аударды. «The Saturday Review of Literature» журналы (1951 жылдың ақпан айында) «миллион долларлық эпостармен салыстыруға қиын» төмен бюджетті фильмді құттықтады, ал фильмнің Ұлыбританияда көрсетілгеннен кейін Гавин Ламберт оны BFI’s Monthly Film Bulletin журналында қарастырды. Лэмберт Линдсей Андерсонмен бірге соғыстан кейінгі британдық кино журналы «Sequence» журналын құрған еді, ол оның таңғажайып «кейіпкерлеуі мен драманы басқаруына» тоқталып, «осы типтегі фильмдерде сирек кездесетін күрделілікке жетеді» деді. Эндфилд 1958 жылы «Фильм» журналында қысқа мақала жазды, онда режиссураға қатысты көзқарасын талқылады. [i]

Француз сыншысы, киноастеографы және кейде продюсер Пьер Риссен 1964 жылы француз кинотеатрында Эндфилдтің алты фильмінің, соның ішінде «Қасқырдың дыбысы» фильмінің алғашқы француз ретроспективасын ұйымдастырғанда режиссердің жұмысына көбірек назар аударды. Парижде болған кезде Эндфилд режиссураға қатысты ойларын білдірді, «өнер табу үшін міндетті түрде өнер театрларына барудың қажеті жоқ» деп атап өтті. Ол әңгімешіл режиссерлерге – Фриц Ланг пен Рауль Уолш сияқты, халыққа ұнайтын бола тұра әлем туралы жеке пікір білдіре білгендерге – деген құрметін білдірді. [ii]

Өмірінің соңында Эндфилд өміріндегі өзгерістерге, әсіресе Ұлыбританияға жоспарланбаған көшіп-қонуына байланысты жоғалған мүмкіндіктерге сілтеме жасады. Дегенмен, сыншылар тарапынан да мойындау болды: британдық кино туралы жазатын белгілі автор Реймонд Дургнат 1970 жылы «Англия үшін айна» еңбегінде Эндфилдтің жұмысы туралы жағымды пікір білдірді. Ол атап өтті: «тіпті Сай Эндфилдтің «Асқыр жүргізушілері» (1957) және «Теңіз ашуы» (1958) Голливудтағы «Қасқырдың дыбысы» фильмінің әлеуметтік талдауына жете алмаса да, олардың қатал энергиясы көңіл көтереді және алаңдатады». Сонымен қатар, 1985 жылы Том Андерсен соғыстан кейінгі фильмдердің әлеуметтік және саяси мәселелерге ерекше сезімтал топтарына назар аударды. Ол 1947 және 1951 жылдар аралығында шыққан он үш мысал келтірді, олардың ішінде Роберт Россен, Абрахам Полонский, Жюль Дассен, Джон Хьюстон және Джозеф Лози режиссерлік еткен фильмдер бар. Сай Эндфилд осы топқа енді, ал Андерсен «Қасқырдың дыбысы» фильмін «әрекет киносының керемет шедеврi» деп бағалады. [iii]

Өмірінің соңында Эндфилд режиссердің жұмысының алғашқы жақтаушысы болған американдық жазушы және киносыншы Джонатан Розенбаумға ұзақ сұхбат берді. Розенбаум Эндфилдтің «керемет нуарлық еңбектеріне» тоқталып, «ақталуға тиіс болған армандардың, қараңғы, әлеуметтік түсініктердің және таңғажайып ұйымдастырылған күрестің поэзиясы» туралы жазды. [iv] Денсаулығы нашарлағанға қарамастан, Эндфилд 1992 жылы Колорадодағы Теллурайд кинофестиваліне қатысуға шақырылды, онда ол фестивальдің күміс медальонмен марапатталды және «Қасқырдың дыбысы», «Зулу» және қара тізімнің әсері туралы National Public Radio-ның Хоуи Мовшовицпен сұхбаттасты. 1989 және 1992 жылдары Эндфилд Брайан Невке де сұхбат берді, онда ол әсіресе американдық жұмысы мен қара тізім туралы кеңінен әңгімеледі. 1995 жылдың 16 сәуірінде (80 жасында) Ұлыбританиядағы Стордағы Шипстонда қайтыс болғаннан бері көптеген жазушылар фильм нуардың саяси және басқа да аспектілерін зерттеуді жалғастырып, оның үлесін мойындады. Джеймс Наремор фильм нуар және оның контексін зерттеуінде «Қасқырдың дыбысы» фильмінің линч толқыны серияларын ерекше атап өтті: «фильмнің линч толқыны сериялары терең алаңдатушы, ал әңгіме тұтастай алғанда капитализм мен либералды бейтараптыққа қатысты толыққанды айыптау болып табылады, ол әлеуметтік проблемалар туралы фильмдердің оңтайландыру шектерінен асып түседі». [v]

Глен Эриксон және басқалар «Қасқырдың дыбысы» фильмінің халық ашу-ызасын қорқынышты бейнелейтін алғырлық танытқанын атап өтті. [vi] 2015 жылы Эндфилдтің өмірі мен шығармашылығы туралы кітап жарық көрді, содан кейін режиссердің шығармашылығына арналған бірнеше ретроспективалар өтті, атап айтқанда Нью-Йорктегі Антология кино мұрағатында, Висконсин университеті Мэдисон және UCLA кино және телеархивінде. Оның кейінгі еңбектері де талқыланды. Шелдон Холл 2014 жылы Лондонда 50 жылдығына арналған «Зулу» фильміне арналған үлкен зерттеудің авторы болды. Сыншы Ник Пинкертон 2015 жылы Эндфилдтің кинематографиялық жетістіктерінің ауқымын атап өтетін мақала жариялады, онда: «Ол кинода көп нәрсе жасады, бірақ өмірінің соңында ол біз сияқты көп нәрсе жасамағанын айтты, өйткені…» делінген. [vii]