Кіріспе

Британдық режиссер Карел Рейш (21 шілде 1926 – 25 қараша 2002) – Чехияда туған британдық режиссер және киносыншы, 1950-1960 жылдардағы британдық кинодағы жаңа реализм ағымының негізін қалаушылардың бірі. Оның ең белгілі фильмдерінің екеуі – «Сенбі күні түні және жексенбі таңы» (1960), күнделікті өмірді реалистік бейнелейтін классикалық туынды, және «Француз лейтенантының әйелі» (1981) романтикалық тарихи драмасы.

Ерте өмір

Рейш Чехословакияның Острава қаласында еврей отбасында дүниеге келді. Әкесі заңгер болған. Ол – сэр Николас Винтон құтқарып алған 669 адамның бірі. 1938 жылы Англияға келгенде ол ағылшын тілін жақсы білмеген, бірақ мүмкіндігінше тезірек шетелдік акценттен құтылды. Лейтон Парк мектебін бітірген соң, соғыстың соңына қарай Корольдік әуе күштеріне қатысты; оның ата-анасы Аушвиц концлагерінде қаза болды, ол мұны соғыс аяқталғаннан кейін білді. Әскери қызметтен кейін Кембридж университетінің Эммануэль колледжінде табиғаттану ғылымдарын оқыды және Sight and Sound сияқты киножурналдарда жазуға кірісті. 1947 жылы Линдсей Андерсон мен Гэвин Ламбертпен бірге Sequence журналын құрды.

Тегін кино

Рейс – еркін киноның деректі фильмдер қозғалысының негізін қалаушы мүшесі болды. Оның "Фильмді монтаждау техникасы" атты стандартты оқулығы алғаш рет 1953 жылы жарық көрді. Оның алғашқы қысқаметражды фильмі "Мама рұқсат етпе" (1955), Тони Ричардсонмен бірлесіп жазылып, режиссерлік етілген, 1956 жылғы ақпанда Ұлттық кинотеатрда көрсетілген алғашқы еркін кино бағдарламасына енгізілді. Ол Линдсей Андерсоннің "Рождестводан басқа әр күн" (1957) және "Бэнд Вагон" (1958) фильмдерін продюсерлік етті. Рейс және Андерсон "Альдермастонға жорық" (1959) фильмін продюсерлік етіп, режиссерлік жасады, содан кейін Рейс жеке өзі "Біз Ламбет жігіттеріміз" (1959) фильмін түсірді – Оңтүстік Лондонның жігіттер клубы мүшелерін шынайы бейнелейтін, жұмысшы табының жасөспірімдерінің демалыс өмірін, оның ішінде скиффл музыкасымен, темекі шегумен, крикет, сурет салу және талқылау топтарымен нақты көрсететін ерекше фильм. Бұл фильм Ұлыбритания атынан Венеция кинофестивалінде көрсетілді. (Би-Би-Си 1985 жылы сол адамдар мен жасөспірімдер клубы туралы екі деректі фильм түсірді.) Ол Джон Криш режиссерлік еткен "Мен мектепке барғым келеді" (1959) фильмін продюсерлік етті.

Алғашқы көріністері

Рейздің алғашқы көркем фильмі "Сенбі күні түнде және жексенбі күні таңертең" (1960) Алан Силлитоудың әлеуметтік реализм романы негізінде түсірілді және оның бұрынғы деректі фильмдерінде қолданған көптеген тәсілдерді пайдаланды. Атап айтқанда, Нотингемдегі Raleigh фабрикасында түсірілген сахналар деректі фильм сияқты көрінеді және оқиғаға нақтылық сезімін береді. Фильм 1961 жылғы Мар-дель-Плата халықаралық кинофестивалінде "Үздік көркем фильм" үшін бас жүлдеге ие болды. Ол прокатта табысқа жететін болды және Альберт Финниді киножұлдызға айналдырды. Рейз "Қарлы оқиға" (1961) телесериалын режиссерледі. Ол Андерсонның толықметражды фильмдегі режиссерлік дебюті "Осы спорттық өмір" (1963) фильмін продюсерлік етті, содан кейін ол Финнимен "Түн құлап жату керек" (1964) фильмінде қайта жұмыс істеді. Рейз Дэвид Мерсердің 1962 жылғы телеспектаклінен бейімделген "Морган – Емдеуге жарамды жағдай" (1966) фильмін режиссерлік етті. Оның төртінші толықметражды фильмі – биші Изадора Дунканның өмірбаяны "Изадора" (1968), сценарийін Мелвин Брэгг жазды және Ванесса Редгрейв бас рөлде ойнады. Рейз 1969 жылы Британдық кино институтының директорлар кеңесіне кірді, мақсаты – тәуелсіз британдық режиссерлерге қолдау көрсетуді күшейту болды, бірақ бір жылдан кейін бұл қызметтен кетіп қалды.

Голливуд

Рейздің Америкада түсірілген алғашқы фильмі Джеймс Канмен бірге "Құмар ойыншы" (1974) болды. Ол Ник Нолте мен Тюсдей Уэлдпен бірге "Жаңбырды тоқтатушы кім?" (1978) фильмін түсірді. Ол Джо Эстерхастың сценарийі бойынша Брайан Мурдың "Доктордың әйелі" романын бейімдеуге кірісуі керек еді, бірақ фильм ешқашан іске аспады. Лондонға оралғаннан кейін Рейз "Француз лейтенантының әйелі" (1981) фильмін түсірді, бұл оның кейінгі фильмдерінің ең табыстысы болды. Джон Фаулздың романынан Гарольд Пинтер бейімдеген бұл фильмде Джереми Айронс пен Мерил Стрип басты рөлдерді ойнады. 1982 жылы Рейс Джон Гуаредің "Гардения армандары" пьесасын Бостон сахнасында қойды. Ол Джессика Лэнгтің қатысуымен кантри әншісі Пэтси Клайнның өміріне негізделген "Татты армандар" (1985) фильмін түсірді. Содан кейін ол Рэй Старк үшін Либби Холман туралы сценарий жазды, бірақ ол ешқашан экранға шығарылмады.

Кейінгі мансап

Рейздің соңғы фильмі Артур Миллердің сценарийімен және оның пьесасы негізінде түсірілген «Everybody Wins» (1990) болды. 1991 жылдан 2001 жылға дейін Рейз Лондон, Дублин және Парижде театр режиссурасына көшті. Ол британдық теледидар үшін «Теңіздің түбіндегі тыныштық» (1994) пьесасының бейімделуін қойды. 1995 жылы ол Харольд Пинтердің «Айшырақ» пьесасын Джейсон Робардс пен Блайт Даннердің қатысуымен сахналады. 1996 жылы Линкольн орталығында өткен Бекет фестивалінде ол «Бақытты күндер» спектаклін қойды. 1999 жылы «Roundabout Theater Company» компаниясымен бірлесіп, Харольд Пинтердің «Күлден күлге» (пьеса) спектаклінде Линдсей Дункан мен Дэвид Стратерн ойнады. 2001 жылы Линкольн орталығында өткен Пинтер фестивалінде ол «Алясканың бір түрі» және «Ландшафт» спектакльдерін қойды. Гейт театры Беккеттің барлық сахналық пьесаларын түсірген кезде, Рейз «Сөзсіз әрекет I» (2001) спектаклін түсірді.

Жеке өмір

Рейздің бірінші әйелі Джулия Коппардтан үш ұлы болды, кейін олар ажырасты. 1963 жылы Рейз Джин Келлидің бұрынғы әйелі Бетси Блэрге үйленді және өмірінің соңына дейін олар бірге болды.