Абсолют көпшіліксіз парламент

Кіріспе

Абсолютті көпшіліксіз парламент – бұл негізінен Вестминстер жүйесінде (әдетте көпшілік сайлау жүйелерін қолданатын) заң шығарушы органдарда қолданылатын термин. Бұл жағдайда ешбір саяси партия немесе алдын ала құрылған коалиция (одақ немесе блок деп те аталады) парламенттегі заң шығарушылардың (мүшелер немесе орындар деп белгілі) абсолютті көпшілігіне ие болмайды. Бұл жағдай теңгерімді парламент немесе ешқандай жалпы басқарушылық жоқ (NOC) заң шығарушы орган ретінде де танылады және азшылық үкіметіне алып келуі мүмкін. Көп партиялық жүйелерде, әсіресе пропорционалды өкілдік қолданылғанда, бір партияның көпшілік орындарға ие болуы сирек, сондай-ақ бір партияның өз күшімен үкімет құруы да сирек (демек, коалициялық үкімет қалыпты жағдай). Осының салдарынан, мұндай жүйелерде "абсолютті көпшіліксіз парламент" тұжырымы көбінесе маңызсыз, себебі бір партиялық көпшіліксіз заң шығарушы орган – бұл қалыпты жағдай. Вестминстер жүйесінде, нақты көпшілік болмаған жағдайда, ешбір партияның немесе коалицияның атқарушы билікті өз қолына алуға автоматты құқығы жоқ – бұл парламенттік жүйелерде әдетте "үкімет құру" деп аталады. Жаңа коалициялық үкімет құру арқылы немесе бұрын қатыспаған мүшелерді алдын ала құрылған коалицияға қосу арқылы абсолютті көпшілікке қол жеткізу мүмкін. Сонымен қатар, азшылық үкіметі құрылуы мүмкін, яғни ең көп мүшесі бар партияға абсолютті көпшіліксіз үкімет құруға рұқсат етіледі, егер оған кіші партиялар және/немесе тәуелсіз заң шығарушылар сияқты партиялық емес мүшелердің нақты және тұрақты қолдауы болса.

Шолу

Парламент жүйелерінің, әсіресе Вестминстер жүйесі сияқты жауапты үкіметті талап ететіндердің, қалыпты мақсаты – тұрақты үкімет құру (яғни, идеалды жағдайда, келесі сайлауға дейін толық парламенттік мерзімге созылатын үкімет). Бұл үшін үкімет парламентте сенімсіздік және ұсыныс, әсіресе сенімсіздік дауысы мен бюджеттік заң жобаларын қабылдау үшін жеткілікті дауыс жинауға қабілетті болуы керек. Егер мұндай дауыстар сәтсіз аяқталса, бұл әдетте парламентті таратуға және кезекті сайлауды өткізуге әкеледі. Алайда, кейбір парламент жүйелерінде жаңа үкімет сайлау өткізбестен құрылуы мүмкін. Мысалы, егер шағын партия билік тепе-теңдігін ұстаса, ол оппозицияға қолдау білдіріп, осылайша жаңа көпшілікті қалыптастыруы мүмкін. "Толық емес парламент" (hung parliament) термині көбінесе екі ірі партияның немесе коалицияның басымдығымен сипатталатын парламенттерге қатысты қолданылады. Мұндай жүйелердегі жалпы сайлаулардың нәтижесінде әдетте бір партия абсолютті көпшілік алады және жаңа үкімет құруға мүмкіндік алады. Көптеген парламент жүйелерінде толық емес парламент ерекше жағдай саналады және көбінесе ұнамсыз деп қарастырылады. Дегенмен, кейбір жағдайларда толық емес парламент идеалды болып көрінуі мүмкін. Мысалы, егер сайлаушылардың пікірлері бір немесе бірнеше мәселе бойынша қарама-қайшы болса, толық емес парламент компромисске немесе консенсусқа қол жеткізуге көмектеседі. Егер заң шығарушы орган екі палаталы болса, "толық емес парламент" термині әдетте төменгі палатаға қатысты қолданылады. Көп партиялық жүйеде, пропорционалды өкілдік немесе осыған ұқсас жүйе бойынша сайланатын заң шығарушылар арасында кез келген партияның абсолютті көпшілікке ие болуы өте сирек және қиын. Мұндай жағдайларда толық емес парламенттер жиі қалыпты жағдай ретінде қарастырылады және коалициялық үкіметтер құрылуы әдеттегідей болып табылады. Алайда, бұл термин ешқандай бекітілген коалицияның абсолютті көпшілікті жеңбеген сайлауды сипаттау үшін де қолданылуы мүмкін (мысалы, 2005 жылғы Германия Федералды сайлауы немесе 2018 жылғы Италиядағы жалпы сайлау).

Тарих

Бұл термин, көрінетіндей, 1974 жылғы сайлау шамасында Ұлыбританияда пайда болды, сот шешіміне келе алмайтын қазылар алқасымен салмақтастыру арқылы. Дегенмен, қазылар алқасының шешім қабылдамауы соттың тоқтатылуына және жаңа сот процесінің басталуына әкелсе, нақты көпшілік дауыс болмаған жағдайда жаңа сайлауды міндетті түрде талап ететін жалпы ереже жоқ. Соңғы жылдары көптеген "толық емес парламенттер" өз мерзімдерін толығымен аяқтады.

Австралия

Австралия парламенттері Вестминстер жүйесіне негізделген, онда парламенттік көпшілік, әдетте, Австралия Еңбек партиясы немесе Либералдық/Ұлттық коалициясының бірінен төменгі палатада болмауы парламенттің тоқтап қалуы деп есептеледі. Австралияда федералдық деңгейде парламент тоқтап қалуы сирек кездеседі, себебі Австралия Еңбек партиясы консервативті партиялардың тұрақты Либералдық-Ұлттық коалициясымен бәсекелес болатын, іс жүзінде екі партиялық жүйе 20-шы ғасырдың басынан бері аз ғана үзілістермен қалыптасқан. 1910 жылға дейін ешбір партия Өкілдер палатасында көпшілікке ие болған жоқ. Осының салдарынан үкімет жиі ауысып, олардың бірнешеуі парламенттік мерзім ішінде орын алды. 1910 жылдан бастап, екі партиялық жүйе бекітілгеннен кейін, екі рет парламент тоқтап қалды, біріншісі 1940 жылы, екіншісі 2010 жылы. 1940 жылғы федералдық сайлауда, қазіргі Премьер-министр Роберт Мензис екі тәуелсіз депутаттың қолдауын алып, үкіметті жалғастырды, бірақ 1941 жылы тәуелсіздер өз қолдауларын Еңбек партиясына ауыстырып, Джон Кертин билікке келді. Соңғы кездегі ірі партияларға қолдаудың төмендеуі сайлауларда көпшілікке жетпеу нәтижелеріне алып келуде. 2010 жылғы федералдық сайлауда, нәтижесінде Еңбек партиясы мен Либералдық-Ұлттық коалициясы арасындағы орын саны 72-72 тең болды, қазіргі Премьер-министр Джулия Гиллард тәуелсіз және Жасыл партиядан алты депутаттың төртеуінің қолдауын алып, 2013 жылға дейін үкіметті жалғастырды. 2016 жылғы федералдық сайлауда Либералдық-Ұлттық коалициясы 76 орын жеңіп алып, көпшілікті құру үшін қажетті ең төменгі шектің өзінде парламент тоқтап қалуының алдын алды. Либералдық-Ұлттық коалициясы үкіметі 2018 жылғы қосымша сайлаудан кейін көпшілік үкімет мәртебесін жоғалтты, бірақ 2019 жылы көпшілігін қайта алды. Штат деңгейінде парламент тоқтап қалуы жиірек кездеседі. Тасмания Мәжілісі және Австралия астаналық аумағының бірпалаталық заң шығару ассамблеясы Хар-Кларк пропорционалдық өкілдігі бойынша сайланады, сондықтан сайлаулар көбінесе парламент тоқтап қалуына әкеледі. Басқа штаттар мен аумақтарда кандидаттар бір мандаттық округтерде сайысқа түседі. Федералдық парламентке қарағанда орын саны әлдеқайда аз болғандықтан, парламент тоқтап қалу ықтималдығы жоғары. Соңғы мысалдар: 1991 және 2023 жылдары Жаңа Оңтүстік Уэльс, 1998 және 2015 жылдары Квинсленд, 1999 жылы Виктория, 1997 және 2002 жылдары Оңтүстік Австралия, 2008 жылы Батыс Австралия, 2008 және 2012 жылдары Австралия астаналық аумағы және 2010 жылы Тасмания.

Australian parliaments are modelled on the Westminster system, with a hung parliament typically defined as a lack of a lower house parliamentary majority from either the Australian Labor Party or Liberal/National Coalition. Hung parliaments are rare at the federal level in Australia, as a de facto two party system, in which the Australian Labor Party competes against a permanent Liberal National Coalition of the conservative parties, has existed with only brief interruptions since the early 20th century. Prior to 1910, no party had had a majority in the House of Representatives. As a result, there were frequent changes of government, several of which took place during parliamentary terms. Since 1910, when the two party system was cemented, there have been two hung parliaments, the first in 1940, and the second in 2010. At the 1940 federal election, incumbent Prime Minister Robert Menzies secured the support of the two crossbenchers and continued to govern, but in 1941 the independents switched their support to Labor, bringing John Curtin to power. Declining support for the major parties in recent times is leading to more non majoritarian outcomes at elections. At the 2010 federal election, which resulted in an exact 72–72 seat tie between Labor and the Liberal National Coalition, incumbent Prime Minister Julia Gillard secured the support of four out of six Independent and Green Party crossbenchers and continued to govern until 2013. In the 2016 federal election a hung parliament was only narrowly averted with the Liberal National Coalition winning 76 seats, the bare minimum required to form a majority government. The Liberal National Coalition government lost its majority government status after a by election in 2018, but regained its majority in 2019. Hung parliaments are rather more common at a state level. The Tasmanian House of Assembly and the unicameral Australian Capital Territory Legislative Assembly are both elected by Hare Clark proportional representation, thus, elections commonly return hung parliaments. In other states and territories, candidates contest single member seats. With far fewer seats than federal parliament, hung parliaments are more likely to be elected. Recent examples include New South Wales in 1991 and 2023, Queensland in 1998 and 2015, Victoria in 1999, South Australia in 1997 and 2002, Western Australia in 2008, the Australian Capital Territory in 2008 and 2012 and Tasmania in 2010.

Фиджи

2022 жылғы Фиджиде өткен жалпы сайлау нәтижесінде парламентте ешбір партия көпшілік орындарды ала алмады, парламент толыққанды құрыла алмады. Фрэнк Байнимарама басқарыған «Фиджи Бірінші» партиясы ең көп орын жеңіп алғанмен, орын алған тағы үш партия («Халық альянсы», «Ұлттық федерация партиясы» және «Социал-демократиялық либералдық партия») коалиция құрып, «Халық альянсының» жетекшісі Ситивени Рабука премьер-министр болып тағайындалды, осылайша Фрэнк Байнимараманың 16 жылдық үкімшілігі аяқталды.

Франция

1958 жылы парламент сайлауының екі турлық жүйесі орнатылғаннан бері Бесінші Республикада парламенттік сайлауларда ешқандай партияның басымдыққа ие болмауы сирек кездеседі. Дегенмен, 1958 жылдан бері өткен 16 жалпы сайлаудың 2-і осындай парламенттік құралымға әкелді:

1988 жылғы маусымдағы парламент сайлауы: 1988 жылғы мамыр айында Франция президенті болып қайта сайланған Франсуа Миттеран Ұлттық жиналысты таратып, 5 және 12 маусымдағы жаңа парламент сайлауын тағайындады. 1986 жылы орталық-оң және оңшыл коалицияға жоғалтқан көпшілігін қайтару мақсатындағы бұл шақырылмаған сайлау нәтижесінде 1958 жылы Төртінші Республика құлағаннан бері Франциядағы алғашқы басымдыққа ие болмаған парламент құрылды. Миттеранның Әлеуметтік партиясы (ПС) ең көп орынға (275 орын) ие болды, бірақ абсолютті көпшілікке 14 орын жетпейді. Коммунистер мен тәуелсіз орталықшылдар жаңадан сайланған жиналыста шешуші роль атқаруға мүмкіндік алды. 2022 жылғы маусымдағы парламент сайлауы: президент болып қайта сайланғаннан кейін 2 ай өткен соң, Эммануэль Макрон және премьер-министр Элизабет Борн басқаратын үкіметі 12 және 19 маусымда өткен парламент сайлауына қатысты. Екінші турда Макронның орталықшыл коалициясы күтпеген жерден Ұлттық жиналыстағы көпшілігін жоғалтып, ең ірі фракцияға (251 орын) айналды. Сайлауға 115 орынмен келген Макрон үкіметі енді парламенттің төменгі палатасында абсолютті көпшілікке 38 орын жетпейді, бұл 1958 жылдан бері француз кабинеті үшін ең үлкен көрсеткіш. Солшыл NUPES және оңшыл RN партиялары айтарлықтай табысқа жеткенімен, оңшыл Республикалық партия басымдыққа ие болмаған парламентте билік тепе-теңдігін сақтап қалды, тіпті елеулі шығындарға ұшырағанына қарамастан.

Ирландия

Ирландия PR STV жүйесін қолданатындықтан, бір партияның өзінің көпшілігін құруы сирек кездеседі. Соңғы рет мұндай жағдай 1977 жылы тіркелген. Дегенмен, сайлауға дейін және сайлау кезінде түрлі коалициялар құрылуы мүмкін. Сондықтан, Ирландиядағы "тоқталған Дайл" (Dáil Éireann – Оирахтас/Парламенттің төменгі және ең ықпалды палатасы) термині, дәстүрлі түрде үкіметке кіретін немесе бірлесіп үкімет жүргізуге үміттенетін партиялар коалициясының мұндай мүмкіндікке ие болмауына байланысты қолданылады. Парламентте көпшілік орын болған жағдайда Президенттің үкімет құруға тікелей қатысы жоқ. Алайда, ол Дайл мен Сенаттың кез келгенінің немесе екеуінің де отырысын шақыру құқығын сақтайды, егер үкімет парламенттік үзілісті сенімсіздік дауыстарын өткізбеу және билікті сақтап қалу үшін пайдалануға тырысса, бұл маңызды рөл атқара алады. Президент Таоишиг сенімсіздік дауысынан жеңіліске ұшырса, Dáil Éireann-ді таратудан бас тартып, жаңа сайлауды шақырудың орнына, басқа партияларға басқа сайлауға бармастан үкімет құруға мүмкіндік бере алады. 2016 жылы алдыңғы бес жыл бойы үкіметте болған Fine Gael және Лейбористер партиялары, Лейбористердің әлсіреуіне байланысты, қайтадан үкімет құра алмады. Фианна Файл орталық-сол және радикалды сол партиялармен, сондай-ақ тәуелсіздермен бірге "көкжиек" үкіметін құруға жеткілікті орынға ие болды, бірақ келіссөздер сәтсіз аяқталды. Фианна Файл сондай-ақ Синн Фейнмен коалиция құруға уәде бермеген еді. Баспасөз Германиядағы Христиан-демократтар мен Социал-демократтарға ұқсас "Үлкен коалиция" мүмкіндігі туралы болжамдар жасады. FF партиясының көптеген мүшелері FG партиясын коалицияға кіруге тым консервативті деп санады және партиядан кетумен қорқытты, содан кейін осылай болды. Жаңа үкімет құрылмаса да келіссөздер жалғасты (конституциялық тұрғыдан алғанда, жаңа сайлауда жеңіліске ұшырған ескі үкімет, оның ішінде орынсыз қалған министрлермен бірге билікте қалды), FF үкімет құруға келісім берді. Парламенттік есептеулерге сәйкес, егер FF депутаттары сенім мен қолдау мәселелері бойынша дауыс беруден бас тартса, FG азшылық үкіметі тәуелсіздер тобының қолдауымен жаңа үкімет құра алатын еді. Бұл келісімге бірнеше саяси жеңілдіктер берілді. FF партиясымен келісімге қол қойылғаннан кейін, Таоишиг Энда Кенни тәуелсіздермен келіссөздер жүргізіп, екінші мерзімге үкіметке кірді.

Because Ireland uses PR STV, it is rare for any one party to have a majority on its own. The last such occasion was in 1977. However, one or other coalitions are known to be possible before and during the election. Therefore, a "hung Dáil" (Dáil Éireann being the lower and most dominant chamber of the Oireachtas/Parliament) in Ireland refers more to the inability of a coalition of parties who traditionally enter government together or would be expected to govern together, from doing so. The President has no direct role in the formation of governments in the case of a hung parliament. However, he retains the power to convene a meeting of either or both the Dáil and Senate which could become important if there was a government trying to use parliamentary recess to prevent confidence votes and hold onto power. The President may also refuse to dissolve Dáil Eireann and call an election if the Taoiseach loses a vote of confidence, instead giving the other parties a chance to see if they can put together a government without proceeding to another election. In 2016, Fine Gael and Labour, who had been in government the previous five years, were unable, due to Labour's collapse, to enter government again. Fianna Fáil had enough seats to put together a rainbow government with the other centre left, hard left parties and independents but negotiations broke down. Fianna Fáil had also promised not to enter coalition with Sinn Féin. The press began to speculate about a Germany style "Grand Coalition" similar to the Christian Democrats and Social Democrats there. Many members of FF considered FG too right wing to enter coalition with and threatened to leave the party this came to pass. As talks continued on without a new government (the old government, constitutionally, which had just been voted out, remaining in power including ministers who had lost their seats) FF agreed to allow a government to form by abstention. The parliamentary arithmetic fell in such a way that if FF TD's abstained on confidence and supply matters, a FG minority government could, with the support of a group of independents, form a new government. This was agreed in exchange for a number of policy concessions. Once the deal with FF was signed, Taoiseach Enda Kenny conducted talks with the independents and entered government for a second term.

Израиль

Израильдегі барлық парламенттік сайлаулар толыққанды парламент құрамына әкеп соқты. Кнессет 120 мүшеден тұрады, ал бір фракция ең көп орын алған жағдай 1969 жылғы қазан айындағы сайлауда «Бірігу» (Маарах) фракциясының 56 орынмен жеңіске ие болуы болды. Осы фракция 1969 жылғы қаңтарда құрылғанда 63 мүшеден тұрды, Кнессетте абсолютті көпшілікке ие болған фракцияның бүгінгі күнге дейінгі жалғыз мысалы осы. Кнессет сайлауында ең ірі фракция алған ең төменгі орын саны – 1999 жылғы Израильдің жалпы сайлауында «Бір Израиль» фракциясының алған 26 орыны.

Малайзия

2022 жылғы Малайзияның жалпы сайлауы Малайзия тарихында алғаш рет ешбір партия немесе партиялық коалиция қарапайым көпшілікті қамтамасыз ете алмай, тоқталған парламентке әкеп соқты. Коалициялар мен партиялар ішінде бес күнге созылған кеңес берулер мен келіссөздерден кейін, Малайзияның Янг ди Пертуан Агонг 24 қарашада ең көп мандатты жеңген Пактан Харапан (PH) төрағасы Анвар Ибрагимді Малайзияның он бірінші премьер-министрі қызметіне тағайындады. Парламенттік көпшілікті қамтамасыз ету үшін Пактан Харапан Барсан Насинал (BN), Габунган Парти Саравак (GPS), Габунган Раякит Сабах (GRS) және түрлі тәуелсіз партиялармен бірлесіп үкімет құрды.

Жаңа Зеландия

1993 жылы пропорционалды өкілдік жүйесі енгізілгенге дейін Жаңа Зеландияда парламенттік сайлауда дауыс көпшілігін ешбір партияның алмауы сирек кездесетін. 1890 жылдан бастап партиялық саясат қалыптасқаннан бері, бірінші өткен орын жүйесі бойынша төрт рет ғана парламенттік сайлауда дауыс көпшілігін ешбір партияның алмауы орын алды: 1911, 1922, 1928 және 1931 жылдары. 1936 мен 1996 жылдар аралығындағы сирек кездесуінің себебі – екі партиялық жүйеге қайта оралуы, онда Жаңа Зеландияның Еңбек партиясы мен Жаңа Зеландияның Ұлттық партиясы ұзақ жылдар бойы кезекпен үстемдік құрды. 1996 жылғы алғашқы аралас сайлау жүйесінен бастап 2020 жылғы сайлауға дейін ешбір партия парламентте толық көпшілік алған жоқ. 2020 жылғы сайлау – 1993 жылдан бері Еңбек партиясының тар көпшілікпен жеңіске жеткен алғашқы сайлауы болды.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын ұзақ жылдар бойы тұрақты екі партиялық жүйе болды; дәстүрлі түрде тек торилер мен вигтер, немесе 19-шы ғасырдың ортасынан бастап консервативтер мен либералдар ғана парламентке көптеген депутаттарды сайлай алды. Сондықтан, парламентте көпшілік партия болмаған жағдайлар, әсіресе 19-шы ғасырда сирек кездесті. 1800 жылғы Одақ актісінен кейін бірқатар ирландтық депутаттар палатаға өтіп, өзгеріс мүмкіндігі туды, бірақ бастапқыда олар дәстүрлі бағыттарды ұстанды. Алайда, екі реформалық акт (1867 және 1884 жылдары) сайлау құқығын едәуір кеңейтіп, сайлау округтерін қайта құрды және бұл Ирландия саясатындағы өзгерістермен бірге болды. 1885 жылғы жалпы сайлаудан кейін ең көп орын алған партия болмады. Ирландия парламенттік партиясы билік тепе-теңдігін сақтап, Ирландияның өзін-өзі басқаруын қолдау шарты етті. Бірақ либералдар партиясы Ирландияның өзін-өзі басқару мәселесі бойынша жарылып, 1886 жылы тағы бір жалпы сайлауға әкелді, онда консервативтер ең көп орынды жеңіп алып, либералдық юонисттік партияның қолдауымен үкімет құрды, ол өзін-өзі басқаруға қарсы болды. 1910 жылғы қаңтар және желтоқсан айларындағы сайлаулардың екеуі де парламентте көпшілік партияның болмауына әкелді, өйткені биліктегі либералдар мен консервативтер шамамен бірдей орындарды иеленді. Бұл конституциялық дағдарысқа және лейбористтік партияның күшеуіне байланысты болды. 1929 жылғы сайлау көптеген жылдар бойы парламентте көпшілік партияның болмауының соңғы жағдайы болды, ал одан кейін лейбористер либералдардың орнына екі үлкен партияның біріне айналды. 1929 жылғы сайлаудан бері Ұлыбританияда үш жалпы сайлау парламентте көпшілік партияның болмауына әкелді. Біріншісі 1974 жылғы ақпан айындағы сайлау болды, ал одан кейінгі парламент тек қазан айына дейін ғана созылды. Екіншісі 2010 жылғы мамырдағы сайлау болды, нәтижесінде консервативтер ең көп орын алған парламент құрылды. Үш негізгі партияның нәтижесі: консервативтер – 306, лейбористер – 258, либерал-демократтар – 57. Үшіншісі 2017 жылғы маусымдағы кезектен тыс сайлаудың нәтижесінде болды, оны Тереза Мэй Brexit келіссөздеріне кіріспес бұрын көпшілігін нығайту үшін шақырды. Бірақ бұл сайлау Мэй мен оның консервативтік партиясына кері соқты, нәтижесінде кезектен тыс сайлаудан кейін парламентте көпшілік партия болмады. 2010 жылғы сайлаудан кейін құрылған коалиция 2011 жылғы Белгілі мерзімдегі парламенттер туралы заңға әкелді, ол бекітілген бес жылдық парламенттерді орнатып, мерзімінен бұрын сайлау шақыру құқығын премьер-министрден парламентке аударды. Бұл идеяны сол кездегі либерал-демократтар партиясының жетекшісі, вице-премьер Ник Клегг ұсынды, ол бұл премьер-министр және консервативтік партияның жетекшісі Дэвид Кэмеронның көптеген консервативтердің сұрауы бойынша парламенттегі көпшіліктің болмауына соққы беру үшін кезектен тыс сайлау шақыруын тоқтатуға бағытталған еді. Парламентте көпшілік партияның болмауы үкіметтік көпшіліктің сайлаудағы жеңілістермен, парламенттік мүшелердің оппозициялық партияларға өтуімен және Парламенттік палата депутаттарының отставкасымен де туындауы мүмкін. Бұл 1996 жылғы желтоқсанда Джон Мейджордың консервативтік үкіметінде (1990–1997) және 1978 жылдың ортасында Джеймс Каллаганның лейбористік үкіметінде (1976–1979) болды; соңғы кезең "Қайғылы қыс" деп аталатын дәуірді қамтиды. Джим Каллаганның азшылық үкіметі лейбористердің либералдармен 15 айлық келісімін аяқтағаннан кейін 1977 жылдың басында көпшілігін жоғалтты. Зерттеушілер Эндрю Блик пен Стюарт Уилкс Хигтің мәлімдемесіне сәйкес, "парламентте көпшілік партияның болмауы" деген тіркес 1970 жылдардың ортасына дейін Ұлыбританияда кеңінен қолданылмады. Оны алғаш рет 1974 жылы The Guardian газетінде журналист Саймон Хоггарт қолданды. Парламентте көпшілік партияның болмауы туралы академиялық зерттеулерге Дэвид Батлердің "Көпшіліксіз басқару: Ұлыбританиядағы парламентте көпшілік партияның болмауының қиындықтары" (Шеридан Хаус, 1986) және Вернон Богданордың "Көп партиялық саясат және Конституция" (Кембридж университетінің баспасы, 1983) кіреді.

In the United Kingdom, before World War I, a largely stable two party system existed for generations; traditionally, only the Tories and Whigs, or from the mid 19th century the Conservative and Liberal parties, managed to deliver Members of Parliament in significant numbers. Hung parliaments were thus rare, especially during the 19th century. The possibility of change arose when, in the aftermath of the Act of Union, 1800, a number of Irish MPs took seats in the House, though initially these followed the traditional alignments. However, two Reform Acts (in 1867 and in 1884) significantly extended the franchise and redrew the constituencies, and coincided with a change in Irish politics. Following the 1885 general election, neither party had an overall majority. The Irish Parliamentary Party held the balance of power and made Irish Home Rule a condition of their support. However, the Liberal Party split on the issue of Irish Home Rule, leading to another general election in 1886, in which the Conservatives won the most seats and governed with the support of the fragment of Liberalism opposed to Home Rule, the Liberal Unionist Party. Both the election of January 1910, and that of December 1910 produced a hung parliament with an almost identical number of seats won by the governing Liberal Party and the Conservative Party. This was due both to the constitutional crisis and to the rise of the Labour Party. The elections of 1929 resulted in the last hung parliament for many years; in the meantime, Labour had replaced the Liberals as one of the two dominating parties. Since the elections of 1929, three general elections have resulted in hung parliaments in the UK. The first was the election in February 1974, and the ensuing parliament lasted only until October. The second was the May 2010 election, the result of which was a hung parliament with the Conservative party as the largest single party. The results for the 3 main parties were: Conservatives 306, Labour 258, Liberal Democrats 57. The third one resulted from the snap election held in June 2017 that had been called for by Theresa May in order to strengthen her majority heading into Brexit negotiations later in 2017. However, this election backfired on May and her Conservative Party, resulting in a hung parliament after the snap election. The formation of the coalition resulting from the 2010 election led to the Fixed term Parliaments Act 2011, which instituted fixed five year Parliaments and transferred the power to call early elections from the Prime Minister to Parliament itself. This was the idea of the Deputy Prime Minister Nick Clegg, then the leader of the Liberal Democrats, who said that this would stop the Prime Minister and leader of the Conservative Party, David Cameron, from calling a snap election to end the hung parliament, as many other Conservatives had requested. Hung parliaments can also arise when slim government majorities are eroded by by election defeats and defection of Members of Parliament to opposition parties, as well as resignations of MPs from the House of Commons. This happened in December 1996 to the Conservative government of John Major (1990–97) and in mid 1978 to the Labour government of James Callaghan (1976–79); this latter period covers the era known as the Winter of Discontent. The minority government of Jim Callaghan came when Labour ended their 15 month Lib–Lab pact with the Liberals, having lost their majority in early 1977. According to researchers Andrew Blick and Stuart Wilks Heeg, the phrase "hung parliament" did not enter into common usage in the UK until the mid 1970s. It was first used in the press by journalist Simon Hoggart in The Guardian in 1974. Academic treatments of hung parliaments include David Butler's Governing Without a Majority: Dilemmas for Hung Parliaments in Britain (Sheridan House, 1986) and Vernon Bogdanor's 'Multi Party Politics and the Constitution' (Cambridge University Press, 1983).

Салдарлар

Дағдыланған елдерде нақты сайлау қорытындыларына үйренген елдерде, парламенттік сайлаудың шешілмей қалуы көбінесе жағымсыз нәтиже ретінде қарастырылады, бұл салыстырмалы түрде әлсіз және тұрақсыз үкіметке алып келеді. Сайлаудан кейін белгісіздік кезеңі жиі болады, себебі ірі партия басшылары жұмыс істейтін көпшілікті құру үшін тәуелсіз саяхатшылармен және шағын партиялармен келіссөздер жүргізеді. Үкімет басшысы болуға ниеттенген адам коалициялық үкімет құруға тырысуы мүмкін; Вестминстер жүйелерінде бұл әдетте бірлескен заңнамалық бағдарлама туралы келісімді және тұрақты көпшілікке қол жеткізу үшін шағын коалициялық серіктестерге берілетін бірнеше министрлік лауазымдарды қамтиды. Балама ретінде, азшылық үкіметі құрылуы мүмкін, бұл жағдайда алдын ала келісілген саяси жеңілдіктердің орнына сенім мен қолдау туралы келісімдер жасалады немесе жағдайлар бойынша қолдауға сүйенуге болады.

Австралия

2008 жылғы Батыс Австралия штаттық сайлауында Австралияның Еңбек партиясы Либералдық партиядан 28-24 есебімен көп орын жеңіп алды. Ұлттық партия үш тәуелсіз депутатпен бірге, екі партияның біреуіне көпшілік құруға қажетті орындарға ие болды. Либералдық партияға үкімет құруға көмектесу үшін Ұлттық партия «Аймақтарға роялти» саясаты іске асырылған жағдайда ғана партияны қолдауға келісті. 1999 жылғы Виктория штатының сайлауында Еңбек партиясы 42 орын алды, ал үкіметте отырған Либералдық-Ұлттық коалициясы 43 орынды сақтап қалды, ал 3 орын тәуелсіздерге бұйырды. Еңбек партиясы 3 тәуелсіз депутаттың қолдауымен азшылық үкімет құрды. 2010 жылғы Тасмания штатының сайлауы парламентте ешбір партияның көпшілікке ие болмауына әкелді. Біраз келіссөздерден кейін, Дэвид Бартлетт басқаратын үкімет қайтадан бекітілді, бірақ Тасманиялық жасылдар партиясының жетекшісі Ник МакКим министр, ал жасылдардың өкілі Касси О'Коннор Кабинет хатшысы болып тағайындалды. 2010 жылғы федералды сайлауда Еңбек партиясы да, Либералдық коалициясы да өздерінен үкімет құруға қажетті орындардың көпшілігін ала алмады. Азшылық үкіметінің тұрақсыздығына қарсы тұру үшін қатысушы топтар қолдау көрсету шарттарын жазбаша келісімде белгілеуге болады. Мұндай шаралар 2010 жылы Гиллард үкіметі тарапынан қолданылды.

Франция

1988 жылғы француздық заң шығарушы сайлауда социалистер ең үлкен партия ретінде парламентте дауысқа толысу (немесе дауыссыз сайлау) болды. Парламент басшыларымен келіссөздер жүргізгеннен кейін премьер-министр Мишель Рокард жаңа азшылық үкіметін құрды, орталықшыл министрлерді Ассамблеядағы маңызды тәуелсіз орталықшыл топпен бейресми коалиция түрінде біріктірді, бұл 1991 жылға дейін белгілі бір деңгейде тұрақты үкіметті қамтамасыз етті. Оның тікелей ізбасарлары, премьер-министрлер Эдит Крессон мен Пьер Береговой екеуі де парламентте коммунистердің немесе центристердің қолдауына (мәселеге байланысты) кезектесіп сүйеніп, азшылық үкіметтерін құрды. 2022 жылғы француздық заң шығарушы сайлауда президент Макронның «Энсамбль» коалициясы Ұлттық Ассамблеядағы ең үлкен блок ретінде қайтадан дауысқа толысу (немесе дауыссыз сайлау) тудырды. Президент пен Премьер-министр оң орталық (LR) және сол орталық (PS және Жасылдар) партияларымен коалициялық үкімет құру немесе кем дегенде олармен сенімділік және қаржыландыру туралы келісімге қол жеткізу үшін оппозиция басшыларымен келіссөздер жүргізді. Келіссөздер тез арада сәтсіз аяқталды, өйткені оппозициялық партиялардың ешқайсысы Макрон әкімшілігін қолдауға қызығушылық танытпады. 2022 жылдың шілдесінде премьер-министр Борне кабинетін қайта құрастырды және ресми түрде азшылық үкіметін құрды. 2023 жылдың маусым айына қарай ол әлі де Францияның қазіргі үкіметі болып табылады.

Үндістан

Үндістанда, егер сайлау нәтижесінде бір штаттың заң шығарушы құрамында "толық емес парламент" (немесе "сайлау нәтижесі шешілмей қалған жағдай") туып, ешбір партия сенімге ие бола алмаса, онда мүмкіндігінше тезірек жаңа сайлаулар жарияланады. Осыған дейін Президенттік басқару орнатылады. Үндістанда штаттық заң шығарушы органдарда мұндай "толық емес парламент" жағдайлары жиі кездеседі. Алайда, әдетте, Үндістан Президенті – Лок Сабха сайлауы кезінде, ал тиісті штаттың әкімі – штаттық сайлау кезінде, сайлауда ең көп мандат алған партиядан бастап, Президенттік басқаруды енгізу алдында коалициялық үкімет құру мүмкіндіктерін зерттеуге партияларға мүмкіндік береді.

Жаңа Зеландия

Бірінші рет 1911 жылы болды, Либералдық партия көп дауыс жинағанына қарамастан, оппозициялық Реформа партиясынан аз орын алды. Реформа партиясы сенімсіздік білдірді, ал либералдар бір ғана дауыспен сақталды. Бұл Премьер-министр сэр Джозеф Уордты отставкаға кетуге мәжбүр етті, оның орнын басатын Томас Маккензи 1912 жылғы шілдеде бірнеше депутат пен Еңбек партиясының өкілдері қарсы дауыс бергеннен кейін жеңіліске ұшырады. Бұл Жаңа Зеландия тарихында үкіметтің сенімсіздік дауысы арқылы ауысқан соңғы жағдайы болды. Бұл 23 жылдық либералдық үкіметтің аяқталуына себеп болды және Уильям Масси жаңа Реформа партиясының үкіметін құрды. Масси 1925 жылы қайтыс болғанға дейін үкімет басқарды, бірақ 1922 жылы Реформа партиясы ауыр жеңіліске ұшырады, соның салдарынан Масси билікті сақтап қалу үшін бірнеше тәуелсіз депутаттармен келіссөздер жүргізуге мәжбүр болды. 1928 жылы Реформа партиясы үкіметтен қуылды, ал Джозеф Уорд қайтадан билікке келді. Алайда, Реформа және Біріккен (Либералдық) партиялары орын саны бойынша теңесті, ал Еңбек партиясы шешуші роль атқарды. Еңбек партиясы Реформа партиясының басшысы Гордон Коутстың билікте қалуына рұқсат бермей, Уордты қолдауды жөн көрді. 1931 жылғы кезекті сайлауда да үш тараптық тұйыққа тіреліп қалды. Осы жағдайда Реформа және Біріккен партиялары Ұлы депрессияның күшеюіне байланысты Еңбек партиясының артып келе жатқан ықпалынан қорқып, өзара келісіммен коалициялық үкімет құрды. 1993 жыл Жаңа Зеландияда парламенттік сайлаудың нәтижесінде парламент толыққанды құрылмаған соңғы жағдай болды. Генерал-губернатор леди Кэтрин Тизард сэр Дэвид Битиді премьер-министрді тағайындау үшін үш зейнеткер апелляциялық сот судьяларынан тұратын комиссия құруды сұрады. Алайда, арнайы дауыстар саналғаннан кейін Ұлттық партия бір орын қосымша алды, нәтижесінде Ұлттық партияда 50 орын, ал Еңбек партиясында 45 орын болды (алғалы рет үшінші партиялардың кандидаттары 4 орын жеңіп алды). Еңбек партиясының өкілі сэр Питер Тапселл Жаңа Зеландия парламентінің спикері болуға келісті. Осының нәтижесінде Ұлттық партия парламентте дауыс жоғалтпады және үш жыл бойы күмәнді көпшілікті сақтап тұрды.

Ұлыбритания

1974 жылдың ақпан айында өткен жалпы сайлауда ешбір партия парламентте абсолют көпшілік орынға ие бола алмады. Еңбек партиясы ең көп мандатты (301, абсолют көпшілікке 17 мандат жетпейді) жеңіп алды, консерваторлар 297 мандатқа ие болды, бірақ консерваторлар халықтың дауысының үлкен бөлігін алды. Қызметтегі премьер-министр Эдвард Хит либералдармен коалиция құруға тырысты. Келіссөздер сәтсіз аяқталып, Хит отставкаға кетті, ал Гарольд Уилсон басқаратын Еңбек партиясы азшылық үкімет құрды. 2010 жылғы Ұлыбританиядағы жалпы сайлауда тағы да парламентте ешбір партия көпшілік орынға ие бола алмады, консерваторлар ең ірі партия атанды, содан кейін тұрақты үкімет құру мақсатында келіссөздер өтті. Бұл сайлауда ең көп дауыс пен мандат алған Консервативтік партия мен Либералды демократтар арасында көпшілік үкімет құратын коалициялық үкіметке келісімге келді. 2017 жылғы Ұлыбританиядағы жалпы сайлауда консерваторлар жеті жылдың ішінде екінші рет парламентте абсолют көпшілік орынға ие бола алмады, бірақ тағы да ең ірі партия болып қала берді. Тереза Мэй басқаратын консерваторлар Солтүстік Ирландияның Демократиялық юнионисттік партиясымен сенімділік және қолдау туралы келісім арқасында азшылық үкімет құрды.

Жұмысшы көпшілік

Парламент немесе ассамблея техникалық түрде толық емес болған жағдайлар да болды, бірақ биліктегі партия жұмысқа қабілетті көпшілікті сақтап қалды. Мысалы, Ұлыбританияда спикер мен вице-спикерлер дауыс беруге қатыспайды және Синн Фейн депутаттары абстиненция саясаты бойынша орындарына отырмайды, сондықтан осы депутаттарды оппозицияның санынан есептен шығаруға болады.

Ұлыбритания

2005 жылы бұл Уэльстің 60 орындық Ұлттық Ассамблеясында орын алды, онда Лейборист партиясы көпшілігін жоғалтты, себебі Питер Лоу 2005 жылғы Вестминстер сайлауында Бленау Гвент сайлау округінде партияның ресми үміткеріне қарсы тұрғандықтан партиядан шығарылды. 2003 жылғы 1 мамырда Ассамблея тұңғыш рет сайланғанда, Лейборист партиясы 30 орын, Plaid Cymru 12 орын, консерваторлар 11 орын, либерал-демократтар 6 орын, ал Джон Марек жетекшілігіндегі тәуелсіз партия бір орын жеңіп алды. Дәффид Элис Томас (Plaid Cymru) қайтадан төраға болып сайланғаннан кейін, оппозициялық депутаттардың дауыс беруге құқығы бар саны 29-ға дейін азайды, өйткені төраға тек дауыстар тең болған жағдайда ғана дауыс береді және тіпті сонда да партиялық мүдделерді қорғамай, спикер Денисонның қағидасы бойынша шешім қабылдайды. Осылайша, Лоу Бленау Гвентте сайлауға түскенге дейін Лейборист партиясының бір орындық жұмыс көпшілігі сақталды.