Заң шығарушы органның таратылуы

Кіріспе

Заң шығарушы органның таратылуы – заң шығарушы құрылтайдың (немесе парламенттің) таратылуы дегені, оның барлық мүшелерінің қызметінің бір мезгілде тоқтатылуы, содан кейін, мүмкін, басқа мүшелермен қайта құрылған заң шығарушы құрылтайдың келешекте қайта жиналуы. Демократиялық елдерде жаңа құрылтай жалпы сайлау арқылы сайланады. Тарату, бір жағынан, құрылтайды жоюдан, екінші жағынан, оның жұмысын тоқтатудан, сессияны аяқтаудан ерекшеленеді. Бұл жағдайларда белсенділіксіз кезең басталып, содан кейін сол мүшелердің қайта жиналуы күтіледі. Мысалы, "бесінші парламенттің екінші сессиясы" жұмысын тоқтатудан кейін "бесінші парламенттің үшінші сессиясы" жалғастырса, ал таратылғаннан кейін "алтыншы парламенттің бірінші сессиясы" басталады. Еуропаның көптеген елдерінде тарату дереу күшіне енбейді, яғни тарату тек сайлауды іске қосады, бірақ ескі құрылтай өзінің мерзімін аяқтағанша жұмысын жалғастырады және мүшелері жаңа құрылтайдың алғашқы отырысына дейін өкілеттіктерін сақтайды. Мұндай жүйелерде, әдетте, құрылтайдың белгіленген немесе ең жоғары мерзімі аяқталуына дейін кезекті сайлаулар өтеді және тарату қажеттілігі туындамайды. Дегенмен, Вестминстер жүйесінде тарату құрылтайдың заңды түрде таратылуына әкеледі, нәтижесінде уақытша билік босқылығы пайда болады, ол қажет болған жағдайда ескі құрылтайды қайта шақыру арқылы толтырылуы мүмкін. Осы ерекшелікке байланысты Вестминстер жүйелерінде құрылтайдың белгіленген немесе ең жоғары мерзімі аяқталғанда автоматты тарату да қарастырылған, себебі тарату актісінің өзі құрылтайдың мерзімінің аяқталуымен тең болып табылады және таратуға дайындықпен сайлау өткізілмейді. Парламенттік және жартылай президенттік жүйелерде атқарушы және заң шығарушы билік арасындағы қайшылықтарды шешу үшін мерзімінен бұрын тарату мүмкін болады; атқарушы биліктің заң шығарушы қолдауын арттыру мақсатымен шақырылған "мерзімінен бұрынғы сайлау" немесе парламенттің үкіметке сенімсіздік білдіруі және қаржыландырудан бас тартуы нәтижесінде болатын сайлау. Кейбір президенттік жүйелерде де мерзімінен бұрын таратуға рұқсат етіледі, әдетте, заң шығарушы орган өзін-өзі таратуға дауыс береді (мысалы, Кипрде), бірақ кейде авторитарлық президенттік жүйелерде атқарушы биліктің қаулысымен жүзеге асырылады. Екіпалаталы заң шығарушы органда тарату төменгі және жоғарғы палаталарға бірдей немесе бөлек қолданылуы мүмкін, немесе тек төменгі палатаға ғана қолданылуы мүмкін, ал жоғарғы палата толыққанды таратылмайды. Вестминстердің екіпалаталы жүйесінде "парламентті тарату" термині көбінесе төменгі палатаның таратылуын білдіреді, дәл сол сияқты "парламент мүшесі" төменгі палатаның мүшесін білдіреді.

Dispersal of a legislature

Dissolution of a legislative assembly (or parliament) is the simultaneous termination of service of all of its members, in anticipation that a successive legislative assembly will reconvene later with possibly different members. In a democracy, the new assembly is chosen by a general election. Dissolution is distinct on the one hand from abolition of the assembly, and on the other hand from its adjournment or prorogation, or the ending of a legislative session, any of which begins a period of inactivity after which it is anticipated that the same members will reassemble. For example, the "second session of the fifth parliament" could be followed by the "third session of the fifth parliament" after a prorogation, but would be followed by the "first session of the sixth parliament" after a dissolution. In most Continental European countries, dissolution does not have immediate effect – that is, a dissolution merely triggers an election, but the old assembly itself continues its existing term and its members remain in office until the new assembly convenes for the first time. In those systems, ordinarily scheduled elections are held before the assembly reaches the end of a fixed or maximum term, and do not require a dissolution. In most Westminster systems, however, a dissolution legally ends the existence of the assembly, resulting in a temporary power vacuum, which may be filled in special circumstances by recalling the old assembly if need be. Because of this peculiarity, Westminster systems also have automatically triggered dissolutions when the assembly reaches the end of a fixed or maximum term, since the act of dissolution itself is synonymous with the end of the assembly's term, and elections cannot be held in anticipation of a dissolution. Early dissolutions may be possible in parliamentary and semi presidential systems, to resolve conflicts between the executive and the legislature; either a "snap election" called by an executive seeking to increase its legislative support, or an election triggered by parliament withholding confidence and supply from the government. Some presidential systems also allow early dissolutions, usually by the legislature voting to dissolve itself (as in Cyprus), but sometimes by executive action in more authoritarian presidential systems. In a bicameral legislature, dissolution may apply jointly or separately to the lower house and upper house, or may apply only to the lower house, with the upper house never fully dissolved. In a bicameral Westminster system, the expression "dissolution of parliament" typically refers to the dissolution of the lower house, just as "member of parliament" means member of the lower house.

Австралия

Өкілдер палатасы, бірақ Сенат емес, премьер-министрдің кеңесі бойынша генерал-губернатор кез келген уақытта таратылуы мүмкін. Палатаның мерзімі алғашқы отырысынан кейін үш жыл өткен соң аяқталады, егер бұрын таратылмаса. Генерал-губернатор Сенатты тек Өкілдер палатасымен бірге тарату арқылы (қос тарату) және Конституцияда нақты көрсетілген шектеулі жағдайларда ғана таратуға құқылы. Әдетте генерал-губернатор премьер-министрдің кеңесі бойынша ғана таратуға бұйрық береді. Бұл әдет 1975 жылы генерал-губернатор сэр Джон Керрдің премьер-министр Гоф Уитламды қызметтен босатуымен көрсетілді. Керр Өкілдер палатасын тарату – оның міндеті екенін және "қаржыландыру мәселесі бойынша саяси дағдарыстың" "бірден-бір демократиялық және конституциялық шешімі" екенін мәлімдеді. Уитлам Керрге сайлау тағайындау туралы кеңес беруден бас тартты, ал Керр оны уақытша премьер-министр Малкольм Фрейзермен ауыстырды. Фрейзер дереу қос таратуға кеңес берді, және сэр Джон осы кеңеске сәйкес әрекет етті.

Викторияның Парламенті

Ұлттық парламенттен өзгеше, Викторияның премьер-министрі мен губернаторы Виктория Парламентін таратуда өте шектеулі өкілеттікке ие. Заң шығарушы жиналыс және Заң шығарушы кеңес әр төрт жыл сайын қараша айының соңғы сенбісіне жиырма бес күн бұрын автоматты түрде таратылады. Дегенмен, егер премьер-министр мен басқа мемлекеттік министрлерге сенімсіздік дауысы қабылданса және келесі апта ішінде сенім дауысы қабылданбаса, губернатор Заң шығарушы жиналысты таратуға құқылы. Соңында, премьер-министр губернаторға даулы заң жобасы болған жағдайда екі палатаны таратуға ұсынуға болады.

Бельгия

Бельгияда тарату корольдік жарлық арқылы немесе Конституцияны қайта қарау туралы декларация бойынша заңмен жүзеге асырылады (Конституцияның 195-бабы). Бірінші дүниежүзілік соғыстан бері сайлаулар осы әрекеттердің бірімен шақырылып келеді, 1929 жылдан басқа. Үшінші жағдай – тақ бос болған кезде заңмен тарату – ешқашан болған емес. Заңмен тарату өкілдер палатасы мен сенатты бірдей таратып жібереді. Корольдік жарлық бастапқыда палатаны, сенатты немесе екеуін де таратуға мүмкіндік берді. Дегенмен, соңғы рет бір ғана палата таратылғаны 1884 жылы болды; содан бері екі палата да әрқашан бірге таратылды. 1993 жылғы конституциялық реформаларға сәйкес, тек палата таратылуы мүмкін, ал сенат та автоматты түрде таратылады. 2014 жылғы конституциялық реформалардан кейін, сенат тікелей сайланбайтындықтан, тек палата таратылуы мүмкін. Таратылғаннан кейін 40 күн ішінде сайлау өткізілуі керек, ал жаңа палаталар үш ай ішінде (1831 жылдан 2014 жылға дейін екі ай ішінде) жиналады. Аймақтар мен қауымдастықтар парламенттерін таратуға болмайды, олардың мерзімі бес жылға белгіленген.

Бразилия

Қазіргі конституция бойынша Федералды Сенатты немесе Депутаттар Палатасын (Ұлттық Конгресс Мәжілістерін) таратудың заңмен белгіленген тәсілі жоқ.

Император дәуірі

1823 жылдың мамыр айында, тәуелсіздік алғаннан кейін сегіз ай өткен соң, Бразилияның алғашқы заң шығару тәжірибесі елдің алғашқы Конституциясын әзірлеу міндетімен Бас, Құрылтай және Заң шығару Ассамблеясының құрылуымен басталды. Алты айдан кейін, депутаттармен келіспеушілікке байланысты Император Дом Педро ассамблеяны таратып, бірқатар депутаттарды тұтқындауға және жер аударуға бұйрық берді, содан кейін 1824 жылы ол қол қойған Конституцияны әзірлеу үшін Мемлекеттік кеңес құрды. Бұл заң шығарушы орган таратылған он сегіз реттің алғашқысы болды. Императорлық Конституция және оның жартылай парламенттік моделі Императордың Депутаттар палатасын тарату құқығын бекітті (Сенат сайланбады). Регенттік кезеңі мен Дом Педро II билігінің тұсында Депутаттар палатасы бірнеше рет таратылды, көбінесе консерваторлар мен либералдардың, немесе заң шығарушылар мен Бразилия Империясы кабинетінің арасындағы қақтығыс Императордың пікірінше, аса жоғары деңгейге жеткен кезде.

Бірінші республика

Республика жарияланғаннан кейін, 1889 жылы, алғашқы республикалық конституцияны дайындау үшін Құрылтай съезі шақырылды, ол 1891 жылы күшіне енді. Бірақ, сол жылдың 3 қарашасында президент Деодоро да Фонсека Ұлттық конгрессті жапты, ал ол төңкеріс деп танылғаннан кейін заң шығарушы орган қайта жаңартылып, ол отставкаға кетті.

Варгас дәуірі

Заң шығарушы орган Гетулио Варгас тарапынан екі рет жабылды. 1930 жылғы революциядан кейін, Уақытша үкімет басшысы ретінде Варгас Ұлттық конгресті, штаттық заң шығарушы жиналыстарды және қалалық кеңестерді таратып жіберді. Конституциялық революцияның сәтсіз аяқталуына байланысты Варгас Ұлттық Конституциялық жиналысқа сайлау шаруасын ұйымдастыруға мәжбүр болды. 1937 жылдың 10 қарашасында, сол Ұлттық конгресс сайлаған Республика Президенті Варгас мемлекеттік төңкеріс жасап, Estado Novo құрды. Ол заң шығарушы органды жауып, жаңа, авторитарлық Конституцияны қабылдады. Жаңа заңда "Ұлттық парламент" шақырылуы көзделгенімен, оның құрамына тағайындалған Федералдық кеңес пен таратылу мүмкіндігі бар Өкілдер палатасы кіргенімен, сайлаулар ешқашан өткізілген жоқ.

Республикалық парламентаризм

1961 жылдан 1963 жылға дейінгі қысқа мерзімді парламенттік тәжірибе, президент Жоао Гуларттың күшті саяси және әскери қарсылыққа қарамастан, қызметке кірісуіне мүмкіндік беру мақсатында жасалған Конституцияға қосымша акт "[Министрлер кеңесіне парламенттік қолдаудың болмауына байланысты оны сақтап қалу мүмкін еместігі анықталды, бұл үш Кеңеске қатарынан ұсынылған сенімсіздік дауысында дәлелденді, Республика Президенті Депутаттар палатасын таратуға құқылы]" деп белгіледі. Республиканың сол кездегі Президенті бұл құқықты ешқашан пайдаланбады, ал президенттік жүйеге қайта оралу оны Депутаттар палатасын тарату өкілеттігінен айырды.

Әскери диктатура

Әскери диктатураның жиырма бір жылында (1964–1985), Ұлттық конгресс үш рет "тоқтатылды". Институционалдық акт № 2 (АИ 2) Республика Президентіне Ұлттық конгрестің екі палатасының жұмысын тоқтату өкілеттігін берді, және осы кезеңде ол заң шығару құқығына ие болды. 1966 жылғы 20 қазанда президент Кастело Бранко "контрреволюциялық элементтердің топтасуын" (әскерилер 1964 жылғы төңкерісті революция деп есептеді) тоқтату үшін бір айға жұмысты тоқтатты, ол заң шығарушы органда "қоғамдық тыныштықты бұзу мақсатымен" құрылған болатын. 1968 жылғы 13 желтоқсанда президент Коста-и-Силва AI 5 актісін жариялады, бұл диктатураның ең репрессивтік және зорлық-зомбылыққа толы кезеңін бастаған институционалдық акт, ол бүлдірушілік пен "халықтың дәстүріне қайшы идеологиялармен" күресу үшін Ұлттық конгресті жапты. Заң шығарушы органды жабу туралы соңғы жарлықты 1977 жылы президент Эрнесто Гейзель шығарды, Ұлттық конгресс конституциялық түзетуді қабылдамағаннан кейін "сәуірлік пакет" арқылы. Гейзель МДБ (сол кезде әскерилер бақылайтын теңсіз екі партиялық жүйедегі оппозициялық партия) "азшылық диктатурасын" орнатты деп мәлімдеді.

Канада

Жалпы палатаны, бірақ Сенатты емес, Канада Королі немесе Премьер-министрдің кеңесі бойынша генерал-губернатор кез келген уақытта таратуға болады. Егер үкіметке сенімсіздік білдірілсе немесе қаржыландырудан бас тартылса, премьер-министр немесе отставкаға кесіп, Жалпы палатаның басқа мүшесіне үкімет құруға мүмкіндік беруі керек, немесе генерал-губернаторға Парламентті таратуға кеңес беруі керек. Сондай-ақ, Жалпы палата бес жылдан кейін автоматты түрде таратылады, бірақ 2024 жылға дейін Жалпы палатаның ешқайсысы осы мерзімге жеткен жоқ. Провинциялық заң шығарушы органдар да сол себептерге байланысты кез келген уақытта провинциялық премьер-министрдің кеңесі бойынша вице-губернатор таратуға болады. Барлық провинциялар мен территориялар белгілі сайлау күндерін белгілеген.

Дания

Үкімет кез келген уақытта Фолкетингке сайлау шақыра алады және ағымдағы құрамының төрт жылдық мерзімі біткенге дейін сайлау шақыруға міндетті. Алайда, Фолкетинг ешқашан ресми түрде таратылмайды және жаңа мүшелер сайланғанға дейін заң шығару өкілеттігін сақтайды. Іс жүзінде, сайлау жарияланған кезде, депутаттарға үгіт жүргізу үшін уақыт беру мақсатында Фолкетинг ағымдағы барлық жұмыстарын тоқтатады, бірақ сайлау өткенге дейін ұлттық төтенше жағдай туып, шұғыл заң қабылдау қажет болса, ол қайтадан шақырылуы мүмкін.

Эстония

Эстония Конституциясының 60-бабына сәйкес, Riigikogu, Эстонияның бірпалаталы парламентіне кезекті сайлау алдыңғы парламенттік сайлаудан кейінгі төртінші жылы наурыз айының бірінші жексенбісінде өткізіледі. Алайда, егер төмендегі төрт жағдайдың бірі орын алса, Рийгикогуды Эстония Президенті таратып, оның төрт жылдық мерзімінің аяқталуына дейін жаңа сайлау шақыра алады:

Үкімет отставкаға кеткеннен кейін Конституцияның 89-бабында белгіленген тәртіп бойынша жаңа үкімет құрыла алмайды. Riigikogu Үкіметке немесе премьер-министрге сенімсіздік білдіру туралы ұсынысты қабылдайды, ал Үкімет (сенімсіздік туралы ұсыныстан кейін үш күн ішінде) Президентке мерзімінен бұрын сайлау өткізуді ұсынады. Riigikogu заң жобасын референдумға ұсынады, ал бұл заң жобасы Конституцияның 105-бабына сәйкес референдумда берілген дауыстардың көпшілігін ала алмайды. Конституцияның 119-бабына сәйкес, Riigikogu қаржы жылы басталғаннан кейін екі ай ішінде ұлттық бюджетті бекітпейді. Жоғарыда аталған бірінші, үшінші және төртінші жағдайларда Президент мерзімінен бұрын сайлау өткізуді жариялауға міндетті. Екінші жағдайда, Riigikogu сенімін жоғалтқан үкімет мерзімінен бұрын сайлау өткізуді талап етуге міндетті емес. Бұл 2016 жылы болды, премьер-министр Тави Ройвас сенімсіздік ұйғарымын жоғалтқанда. Оның үкіметі отставкаға кетті, ал Президент Керсти Кальюлайд сайлаусыз келесі үкіметті құру үшін Юри Ратасты ұсынды. Сол сияқты, егер үкімет сенімсіздік білдіруден жеңіліп, мерзімінен бұрын сайлау өткізуді сұраса, егер келесі үкімет Riigikogu-дың қолдауына ие бола алатын болса, Президент Үкіметтің өтінішін қабылдамайды. 2018 жылдан бастап Riigikogu-дың әр шақырылымы толық мерзімде жұмыс істеді.

Финляндия

Финляндия Президенті парламентті таратуға және мерзімінен бұрын сайлау шақыруға құқылы. Қазіргі қолданыстағы 2000 жылғы Конституцияның нұсқасына сәйкес, Президент мұны тек Премьер-министрдің ұсынысымен және парламент сессиясы кезінде парламенттік фракциялармен кеңескеннен кейін ғана істей алады. Конституцияның бұрынғы нұсқаларында Президенттің мұны жеке өз еркімен жасауға құқығы болған.

Франция

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін құрылған Францияның Төртінші республикасында Франция президентінің рөлі бастапқыда әлсіз болды. Алайда, күшті атқарушы билікпен президенттік үкіметті жақтаған Шарль де Голль 1958 жылғы мамырдағы дағдарыс кезінде жаңа үкімет пен конституция құруға шақырылғанда, Мишель Дебре төрағалық еткен конституциялық комитетке президенттік билікті күшейтуді, соның ішінде Ұлттық Ассамблеяны тарату мүмкіндігін беруді тапсырды. 1958 жылғы Франция Конституциясының 12-бабына сәйкес, Президент премьер-министрмен және Парламенттің екі палатасының төрағаларымен кеңескеннен кейін Ұлттық Ассамблеяны кез келген уақытта таратуға құқылы. Осы декларациядан кейін, жаңа сайлау жиырмадан қырық күн ішінде өткізілуі керек. Мұндай таратудан кейін сайланған Ұлттық Ассамблея өкілдік мерзімінің алғашқы жылында таратыла алмайды. Ұлттық Ассамблеяны тарату соңғы рет 1997 жылғы француз парламенттік сайлаулары алдында болды, онда Президент Жак Ширак өзінің саясатына көбірек бейім парламент құру үшін Ұлттық Ассамблеяны таратып жіберді, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды, өйткені оппозициялық Социалистік партия Ширактың «Республика үшін жиын» партиясына қарсы сайлауда жеңіске жетті.

Германия

Негізгі заңға сәйкес, егер канцлер сенімсіздік дауысынан жеңілсе немесе жаңадан сайланған Бундестаг канцлерді абсолютті көпшілікпен сайлай алмаса, Бундестагты федералды президент таратуға құқылы. Екінші жағдай ешқашан болған емес, бірақ Бундестаг 1972, 1982 және 2005 жылдары таратылды, сол кездегі биліктегі канцлерлер Вилли Брандт, Гельмут Коль және Герхард Шредер жаңа сайлаулар үшін сенімсіздік дауыстарын қасақана жоғалтты. Соңғы екі ретте тарату туралы жарлық Конституциялық сотта сәтті шағымдануға ұшырады. Ешбір президент Бундестагты тарату туралы шешім қабылғанда одан бас тартқан емес. Бундестаг соңғы жалпы сайлаудан кейін төрт жыл өткен соң автоматты түрде таратылады, және көптеген Бундестагтар толық мерзімге жұмыс істеді. Екінші федералды заң шығару органы – Бундесратты таратуға болмайды, себебі оның мүшелері жеке тұлғалар емес, федералды штаттардың үкіметтері болып табылады.

Үндістан

Заң шығару билігі Үндістан Парламентіне конституциялық түрде жүктелген, оның басшысы Президент болып табылады, бұл Конституцияға сәйкес заң шығару процесін жеңілдету үшін жасалған. Президент парламенттің екі палатасын (Лок Сабха және Раджа Сабха) шақырып, оларды жабық деп жариялайды. Олар сондай-ақ 75-баптың 2-тармағы (b) тармақшасына сәйкес Лок Сабханы таратуға құқылы. Парламент таратылған жағдайда, Лок Сабхадағы барлық заң жобалары тоқтатылады. Дегенмен, Раджа Сабхадағы заң жобалары ешқашан тоқтатылмайды және ондаған жылдар бойы қарастырылуда қалуы мүмкін.

Индонезия

Индонезия Конституциясының үшінші түзетуі 2001 жылдың 18 тамызында MPR (Халық кеңесі) тарапынан қабылдалғаннан бері Президент Парламентті таратуға немесе оның жұмысын тоқтата алмайды. Бұл Конституцияның 7C бабында жазылған, және Президент Абдурахман Вахид 2001 жылдың 23 шілдесінде президенттік жарлық арқылы Парламенттің жұмысын тоқтатуға тырысқаннан кейін жасалды, бұл оның импичмент процесін сол түні жеделдетіп аяқтауға себеп болды.

Ирландия Республикасы

Dáil Éireann (Ойранхас төменгі палатасы) Taoiseach (премьер-министр) кеңесі бойынша Президент таратуға болады. Президент мұндай таратудан тек қана егер Taoiseach Дэйлдің сенімін жоғалтса (немесе бюджет немесе басқа маңызды заң жобасы қабылданбағаннан кейін осылай болуы мүмкін) ғана бас тарта алады. Мұндай жағдай ешқашан болған емес, және бұрынғы Taoiseach-тар сенімсіздік дауысынан бұрын таратуды сұрап, үкіметтің ауысуына емес, жалпы сайлауға жол ашқан. Dáil өзінің алғашқы отырысынан бастап бес жыл ішінде таратылуы керек, содан кейін жалпы сайлау өткізілуі тиіс. Президенттің Dáil Éireann-ды таратудан бас тартқан екі мәлімделген жағдайы бар: 1989 және 1994 жылдар. Бірінші жағдайда, жаңадан сайланған Dáil өзінің алғашқы отырысында (және кейінгі бірнеше отырыста) Taoiseach-ты сайлай алмады. Қызметтегі Taoiseach Чарльз Хауги конституциялық талап бойынша отставкаға кететін болды, бірақ бастапқыда ол бас тартты. Ақырында ол Президент Патрик Хиллериге өзінің отставкасын ұсынды және Taoiseach лауазымын уақытша атқаруда қалды. Төртінші әрекетте Dáil Хаугиді Taoiseach ретінде қайта сайлады. Егер ол таратуды сұрағанда, Президент оны қабылдаған болар, себебі Dáil үкімет құра алмады, бірақ Президент одан бас тартуға да құқылы еді. Хауги оны жасамаған, керісінше, өзінің Fianna Fáil партиясы екінші жалпы сайлауда орын жоғалтатынын көрсеткен қоғамдық пікірлерге байланысты тарихи коалицияға кірген деп есептеледі. 1994 жылы Альберт Рейнольдс Labour партиясы Fianna Fáil-мен коалициядан шыққаннан кейін Taoiseach лауазымынан кетті, бірақ өзінің Fianna Fáil-дегі ізбасары Labour партиясымен жаңа коалиция құруы үшін таратуды сұрамады. Бірақ Labour партиясы негізгі оппозициялық партия Fine Gael-мен бірге үкімет құрды. Сол кездегі Президент Мэри Робинсон Рейнольдс сұраған жағдайда таратуға рұқсат бермес еді деп болжанады. Бүгінгі күнге дейін ешбір Президент таратудан бас тартқан емес. Ирландия жүйесінің бір ерекшелігі – Dáil таратылса да, Seanad Éireann (Сенат) таратылмайды және Dáil-ге сайлау науқаны кезінде отырыстарды жалғастыра береді. Алайда, Seanad мүшелерінің көпшілігі әдетте Dáil-ге сайлау науқанына қатысатындықтан, Dáil таратылғаннан кейін Seanad көбінесе жиналмайды. Seanad-қа жалпы сайлау жаңа Dáil сайланғаннан кейін 90 күн ішінде өткізілуі керек.

Dáil Éireann (the lower house of the Oireachtas) can be dissolved by the President, on the advice of the taoiseach (prime minister). The president may only deny such a dissolution if the taoiseach has lost the confidence of the Dáil, through a vote of no confidence (or, it could be argued after a Budget or other important bill has failed to pass). This has never happened, and, in the past, taoisigh have requested dissolutions before votes of no confidence have taken place, so as to force a general election rather than a handover of Government. A Dáil must be dissolved, and then a general election held, within five years of its first meeting. There are two notable instances when the President did not dissolve Dáil Éireann: 1989 and 1994. In the first instance, the newly elected Dáil failed to elect a Taoiseach when it first met (and at a number of meetings afterward). The incumbent taoiseach Charles Haughey was obliged constitutionally to resign, however, he initially refused to. He eventually tendered his resignation to President Patrick Hillery and remained as taoiseach in an acting capacity. At the fourth attempt, the Dáil eventually re elected Haughey as taoiseach. Had he requested a dissolution, it would probably have been accepted by the President on the grounds that the Dáil could not form a Government, but the President would have also been within his rights to refuse it. It is thought that Haughey chose not to do so but instead to go into a historic coalition because of poor opinion polls showing his Fianna Fáil party would lose seats in a second General Election. In 1994, Albert Reynolds resigned as taoiseach when the Labour Party left a coalition with Fianna Fáil, but did not request a dissolution, in order that his successor in Fianna Fáil might forge a new coalition with Labour. Labour, however, went into Government with the main opposition party, Fine Gael. It has been speculated that the president at the time, Mary Robinson, would not have allowed a dissolution had Reynolds requested one. To date, no president has ever refused a dissolution. One feature of the Irish system is that although the Dáil is dissolved, the Seanad Éireann (the Senate) is not, and may continue to meet during an election campaign for the Dáil. However, as many members of the Seanad are typically involved in election campaigns for the Dáil, the Seanad does not typically meet often, if at all, once the Dáil is dissolved. A general election for the Seanad must take place within 90 days of the election of the new Dáil.

Италия

Италия президенті парламентті таратуға және жаңа сайлау шақыруға құқылы, осыған байланысты ескі парламенттің өкілеттігі ұзартылады; алайда, президент бұл өкілеттігін өзінің жеті жылдық мерзімінің соңғы алты айындағы, «semestre bianco» деп аталатын кезеңде жоғалтады, егер бұл кезең парламенттің бес жылдық мерзімінің соңғы алты айымен кем дегенде ішінара сәйкес келмесе, Италия Конституциясының 88-бабында көрсетілгендей: «Парламент төрағаларымен кеңесіп, Президент Парламенттің бірін немесе екі палатасын таратуға құқылы. Республика Президенті бұл құқықты президенттік мерзімнің соңғы алты айында, егер аталған мерзім Парламенттің мерзімінің соңғы алты айымен толық немесе ішінара сәйкес келмейтін болса ғана пайдалана алады». Италия Кабинетінің отставкасынан кейін, бұл отставка премьер-министр тарапынан еркін шешім ретінде қабылдалуы мүмкін, Парламент тарапынан сенімсіздік білдірілуіне байланысты немесе жалпы сайлаудан кейін, Президент Парламенттің екі палатасының спикерлерімен, парламенттік топтардың делегацияларымен және өмір бойына сенаторлармен кеңеседі, премьер-министрлік лауазымға тағайындалуы мүмкін адамды табу үшін және екі палатаның сенімін алған жаңа үкіметке жетекшілік ету үшін. Президент парламентті тек егер топтар көпшілік коалициясын құру туралы келісімге келе алмаса ғана таратуға құқылы; таратудың нақты өкілеттігі іс жүзінде Парламентке, саяси партияларға және отставкаға келе жатқан премьер-министрге де бөліседі. 1948 жылы Италия Конституциясы күшіне енгеннен бері Италия Парламенті бес жылдық мерзімі аяқталуына дейін тоғыз рет таратылды, ол 1972, 1976, 1979, 1983, 1987, 1994, 1996, 2008 және 2022 жылдары болды.

Израиль

Израильде Кнессетке мерзімінен бұрын сайлаулар өткен сайлаудан кейін төрт жыл өткен соң, еврей айының үшінші сейсенбісінде (қыркүйек айының соңы мен қараша айының басында) белгіленген күнден бұрын тағайындалуы мүмкін. Мұндай шақыру премьер-министрдің президенттің келісімімен мерзімінен бұрын сайлау тағайындауы, Кнессеттегі партия фракцияларының басшыларымен 42 күнге созылған консультациядан кейін үкімет құрылмауы, қаржы жылының басынан бастап 3 ай өткен соң 31 наурызға дейін бюджетті мақұлдамауы, немесе Кнессет депутаттарының жартысы мерзімінен бұрын сайлауды қолдаса орын алады. Мұндай мерзімінен бұрын сайлау тағайындау заң жүзінде "Кнессетті тарату" деп аталады. Дегенмен, шын мәнінде, Кнессет сайлаудан кейін 14 күн өткен соң ғана, жаңадан сайланған Кнессеттің өкілеттігі басталар мезгілде конституциялық құрамынан шығып, барлық депутаттар өз орындарынан толығымен айырылады.

Жапония

Жапонияда Ұлттық диеттің (парламенттің) Өкілдер палатасын император премьер-министр басқаратын Министрлер кабинетінің ұсынысы бойынша кез келген уақытта таратуға құқылы. Жапония Конституциясы палатаның барлық мүшелерінің өкілдік мерзімінің төрт жылға дейін созылуын белгілейді. Дегенмен, осыған дейін парламенттер 1976 жылғы 9 желтоқсан мен 2021 жылғы 31 қазанды қоспағанда, мерзімінен бұрын таратылып келді. Алайда, Кеңесшілер палатасы таратылмайды, тек жабылады және ұлттық төтенше жағдай туған кезде төтенше сессияға шақырылуы мүмкін. Оның мүшелері алты жылдық белгілі бір мерзімге сайланады, ал орындықтардың жартысы және Кеңес Төрағасы үш жыл сайын қайта сайлауға түседі.

Румыния

Румыния Конституциясына сәйкес, 1991 жылы қабылданған және 2003 жылы қайта қарастырылған, Президент Парламентті тек қана Парламент Президент ұсынған екі тікелей премьер-министр кандидатын қатарынан қабылдамаған жағдайда ғана таратуға құқылы. Екі палатаның да таратылуы мүмкін. 1991 жылдан бері Румынияда Парламент таратылмаған.

Ресей

Ресей Конституциясының 111 және 117-баптарына сәйкес, егер Ресей Үкіметіне екі айдың ішінде екі рет сенімсіздік білдірілсе немесе президент ұсынған премьер-министр кандидатын үш рет қатарынан қабылдамаса, президент Федералды жиналыстың төменгі палатасы – Мемлекеттік Думаны таратуға құқылы. Сонымен қатар, президент Федеративтік Парламенттің жоғарғы палатасы – Федерация Кеңесін таратуға құқылы емес. 1993 жылғы қазіргі Конституция қолданысқа енгеннен бері Мемлекеттік Думаны тарату құқығы ескерілген жоқ. Жаңа Конституция қабылданғанға дейін президент Борис Ельцин 1993 жылғы Ресей конституциялық дағдарысы кезінде Ресей Халық депутаттарының съезі мен Жоғарғы Кеңесін таратып жіберді, бірақ ол үшін оған заңдық конституциялық өкілеттіктер болмады.

Испания

Испанияда заң шығарушы органдардың мерзімі төрт жылды құрайды, одан кейін Испания королі Кортес Генералесін таратып жібереді. Дегенмен, премьер-министр, алдымен Министрлер кабинетімен кеңесіп, Кортес-ті таратуға құқылы. Ерекше жағдайларда, президент сайлау екі ай бойы сәтті аяқталмаса, президент тағайындалмаса, король Кортес-ті таратып жібереді.

Ұлыбритания Парламенті

Парламент таратылуы және шақырылуы туралы 2022 жылғы Заңға сәйкес, Монарх кез келген уақытта Парламентті таратуға құқылы. Бұл әдетте Премьер-министрдің "ұсынысымен" жасалады. Парламент таратылуы және шақырылуы туралы 2022 жылғы Заң 2011 жылғы Белгілі мерзімге сай Парламент туралы заңды күштен жойды және Парламентті таратудың корольдік құқығын Монархқа қайтарды. Егер Монарх ертерек таратып жасамаса, әрбір Парламент бес жылға шақырылады, содан кейін автоматты түрде таратылады.

Солтүстік Ирландия Ассамблеясы

Ассамблея мүшелерінің жалпы санының үштен екісінің көпшілігімен өзін мерзімінен бұрын таратуға дауыс бере алады. Сонымен қатар, Ассамблея алғашқы отырысынан бастап немесе осы лауазымдар бос орынға ие болғаннан кейін алты апта ішінде бірінші министр мен бірінші министрдің орынбасарын (фактически, бірлескен бірінші министрлер, есімдердегі ғана айырмашылық) сайлай алмаса, автоматты түрде таратылады.

Шотландия Парламенті

Шотландия туралы 1998 жылғы Заңның 2-тарауына сәйкес, Шотландия Парламентіне кезекті жалпы сайлау әр төрт жылда бір рет (1999, 2003, 2007 ж.б.) мамыр айының бірінші бейсенбісінде өткізіледі. Сайлау күнін Парламент спикерінің ұсынысы бойынша монарх бір айға дейін ертерек немесе кейінгіге жылжытуға құқылы. Алайда, 2011 жылғы Белгілі мерзімді парламенттер туралы заңның 4-тарауы 2015 жылғы 7 мамырда өтуге тиіс жалпы сайлауды 2016 жылғы 5 мамырға ықпалдастырып, сол заңмен белгіленген Ұлыбританияның жалпы сайлауымен бірдей уақытта өтуіне жол бермеді. Шотландия сайлаулары (күндері) туралы 2016 жылғы заңға сәйкес, 2020 жылғы 7 мамырға жоспарланған келесі жалпы сайлау да сол себеппен 2021 жылғы 6 мамырға кейінге жылжытылды, бірақ 2017 жылдың маусым айында Ұлыбританияда кезектен тыс жалпы сайлау өткізілген соң бұл мәселе өз маңызын жойды (Ұлыбританияның келесі жалпы сайлауы 2019 жылдың желтоқсанында өтті). Соңында, Шотландия сайлаулары (реформасы) туралы 2020 жылғы заңға сәйкес, «қалыпты» мерзім бес жылға дейін ұзартылды, бұл бұрыннан бері қолданылып келген тәжірибе еді (2011, 2016, 2021 ж.б.). Шотландия туралы 1998 жылғы Заңның 3-тарауына сәйкес, егер Парламент өзін тарату туралы шешім қабылдаса (мүшелердің кем дегенде үштен екісі қолдаса) немесе Парламент белгілі бір мерзім ішінде өзінің мүшесін премьер-министрлік лауазымға ұсынбаса, Парламент спикері кезектен тыс жалпы сайлау күнін ұсынады және Парламент монархтың жарлығымен таратылады.

Уэльстің Ұлттық Ассамблеясы

Уэльс туралы 2014 жылғы Заңға сәйкес, Сенеддке (Уэльс Парламентіне) кезекті жалпы сайлау әр бес жылда мамыр айының бірінші бейсенбісінде өтеді. Бұл мерзімді төрт жылдан бес жылға ұзарту 2011 жылғы Белгілі мерзімдегі Парламенттер туралы заңнан кейін Вестминстер Парламентіне өтетін жалпы сайлаулармен Сенедд сайлауларының қабаттасуын болдырмау мақсатында жасалды.

Америка Құрама Штаттары

1774 жылы Бостон шай партиясынан кейін Массачусетс шығанағы провинциясының заң шығару органы Массачусетс үкіметі заңы бойынша таратылды және генерал Томас Гейдж басшылығымен колонияда әскери үкімшілік енгізілді. Іс жүзінде колонияның көп бөлігі мойындалмаған Массачусетс провинциялық конгресінің де-факто бақылауына көшті, ал генерал Гейджтің колонистер арасындағы кең таралған наразылықты басу әрекеттері Лексингтон және Конкорд шайқастарына және Азаттық соғысының басталуына тікелей себеп болды. АҚШ Конституциясы Конгресті таратуға рұқсат бермейді, керісінше, Конгресс отырысты аяқтау уақыты туралы келісе алмаған жағдайда, АҚШ Президенті оны кейінге қалдыруға құқылы. 1787 жылғы Конституциялық конвентке қатысушылар автократияға қайта оралудың алдын алу үшін президенттік билікті шектеу қажеттігіне келісті. «Федералист» №69-да Александр Гамильтон Ұлыбритания королінен өзгеше, Президенттің Конгресті өз қалауынша таратуға құқығы жоқ екенін баса көрсетті. Бүгінгі күнге дейін президенттің Конгресті кейінге қалдыру өкілеттігі ешқашан қолданылмаған, бірақ 2020 жылы президент Дональд Трамп оны демалыс кезінде тағайындаулар жасау үшін пайдалануы мүмкін екенін мәлімдеді.

Венесуэла

Венесуэланың Боливарлық Конституциясы әртүрлі баптар арқылы президентке Ұлттық Ассамблеяны таратуға рұқсат береді. Конституцияның 236-бабы бірінші ұлттық президенттің қызметтерін белгілейді; осы баптың 23-тармағы президенттің өкілеттіктерінің бірі: "Осы Конституцияның қағидаларына сәйкес Ұлттық Ассамблеяны тарату". 240-шы тармағында, егер бір конституциялық кезеңде Ассамблея үш рет елдің вице-президентіне сенімсіздік білдіріп, қызметтен шеттетуге мақұлдаса, Парламент таратылатыны түсіндіріледі. Сондай-ақ, Венесуэла конгресін тарату туралы жарлық жаңа заң шығарушы орган сайлауын келесі 60 күн ішінде өткізуді талап етеді. Бұл бөлімде Парламент конституциялық мерзімінің соңғы жылында таратыла алмайтыны да көрсетілген. 2017 жылғы Венесуэла конституциялық дағдарысында Жоғарғы Сот Ұлттық Ассамблеяны таратып, оның заң шығару өкілеттіктерін өзіне алды. Бұл шешімді Венесуэла оппозициясы және халықаралық қауымдастықтың көптеген мүшелері, соның ішінде АҚШ, Меркосур және Америка мемлекеттері ұйымы президент Николас Мадуроның өзіне қарсы төңкерілгені деп бағалады. Бірнеше күннен кейін президент Мадуроның кеңесі бойынша бұл шешім қайта қарастырылды.

Көркем шығармаларда

1977 жылы шыққан «Жұлдыздар соғысы» ғылыми-фантастикалық фильмінде Император Галактикалық империяның Сенатын таратып жібереді. Бұл Сенат, бұрынғы Галактикалық Республикада билікті басып алғаннан кейін, Галактикалық Азамат соғысы басталған соң және Сенатта көтерілісшілер одағына (Rebel Alliance) деген ықылас артып, тек резеңке мөрге айналған болатын. Империядағы әрбір планета аймақтық губернаторлардың бақылауында қалды, жаңа құрылған «Өлім жұлдызынан» қорқытып, наразылықты болдырмау және планеталардың Империяға адал болуын қамтамасыз ету үшін. 2014 жылғы «Король Карл III» пьесасы және 2017 жылғы сол аттас телесериал король Чарльздың король болғаннан кейін баспасөз бостандығын шектейтін парламенттік заңға корольдық келісім бермеуі мен, парламент осы келісімді жоюға тырысқаннан кейін британ Парламентін таратып жіберуі төңірегінде өрбиді. Бұл конституциялық дағдарысқа алып келіп, Чарльзты ұлы, принц Уильямның пайдасына тақтан бас тартуға мәжбүр етеді.