Бугенвиллея өсімдігінің сипаттамасы

Кіріспе

Өсімдіктер туысы

гидроидтардың ұқсас аталған туысы

Бугенвилия (Bougainvillea) – төрт сағаттық тұқымдасқа (Nyctaginaceae) жататын тікенді сәндік жүзім, бұталар мен ағаштар туысы. Олар Бразилия, Перу және Аргентинаға тән. Бұл туыста 4-тен 22 түрге дейін кездеседі. Бұл өсімдіктерді еуропалықтардың арасында алғаш рет Жанна Барет байқаған болуы мүмкін, ол Коммерсонның сүйіктісі және ботаника саласындағы сарапшысы болған. Оған әйел болғандықтан кемеге мінуге рұқсат берілмегендіктен, ол саяхат жасау үшін ер адам болып киінген (осылайша әлемді айналып шыққан алғашқы әйел атанған). Коммерсонның сипаттамасынан кейін жиырма жыл өткен соң, 1789 жылы А. Л. де Юсье Genera Plantarum еңбегінде алғаш рет «Buginvillæa» деп жарияланды. Туыстың атауы кейіннен бірнеше рет өзгертілді, содан кейін 1930 жылдары Index Kewensis-те «Bougainvillea» деп бекітілді. Алғашқыда B. spectabilis және B. glabra түрлері 1980 жылдардың ортасына дейін ерекшеленбеді, одан кейін ботаниктер оларды жеке түрлер ретінде жіктеді. XIX ғасырдың басында осы екі түр алғаш рет Еуропаға әкелінді, ал көп ұзамай Франция мен Ұлыбританиядағы питомниктер осы сорттарды Австралия мен бұрынғы колонияларында сатуға бастады. Сонымен қатар, Кью бағы өсірген өсімдіктерін бүкіл әлемдегі британдық колонияларға таратты. Біраз уақыттан кейін Колумбияның Картахена қаласында табылған қызыл түсті бір данасы да туыстың сипаттамасына қосылды. Бастапқыда ол жеке түр деп есептелген, бірақ оны алғаш көрген еуропалықтың құрметіне B. buttiana деп атады. Алайда, кейінгі зерттеулер оны B. glabra және, мүмкін, B. peruviana – Перудегі «жергілікті қызғылт бугенвилияның» табиғи буданы ретінде жіктеді. Табиғи будандар бүкіл әлемде кең таралғаны көп ұзамай анықталды. Мысалы, 1930 жылдары үш түр бірге өсірілген кезде Шығыс Африкада, Үндістанда, Канар аралдарында, Австралияда, Солтүстік Америкада және Филиппинде көптеген будандастырылған түрлер дерлік өздігінен пайда болды.

Bougainvillea (,/b//uː//ɡ//ən/'/v//ɪ//l//i//.//ə/ BOOgənVILeeə, /USalso/,/b//oʊ// / BOH ) is a genus of thorny ornamental vines, bushes, and trees belonging to the four o' clock family, Nyctaginaceae. They are native to Brazil, Peru, and Argentina. There are between 4 and 22 species in the genus. It is possible that the first European to observe these plants was Jeanne Baret, Commerçon's lover and assistant, who was an expert in botany. Because she was not allowed on the ship as a woman, she disguised herself as a man in order to make the journey (and thus became the first woman to circumnavigate the globe). Twenty years after Commerçon's description, it was first published as 'Buginvillæa' in Genera Plantarum by A. L. de Jussieu in 1789. The genus was subsequently spelled in several ways until it was finally established as "Bougainvillea" in the Index Kewensis in the 1930s. Originally, B. spectabilis and B. glabra were undifferentiated until the mid 1980s when botanists classified them as distinct species. In the early 19th century, these two species were the first to be introduced into Europe, and soon nurseries in France and Britain sold these varieties in Australia and throughout their former colonies. Meanwhile, Kew Gardens distributed plants it had propagated to British colonies throughout the world. Soon thereafter, a crimson specimen in Cartagena, Colombia was added to the genus descriptions. Originally thought to be a distinct species, it was named B. buttiana in honour of the European who first encountered it. However, later studies classified it as a natural hybrid of a variety of B. glabra and possibly B. peruviana a "local pink bougainvillea" from Peru. Natural hybrids were soon found to be common occurrences all over the world. For instance, around the 1930s, when the three species were grown together, many hybrid crosses were produced almost spontaneously in East Africa, India, the Canary Islands, Australia, North America, and the Philippines.

Өсіру және пайдалану

Бугенвиллея – жылы климатты аймақтарда, Флорида, Оңтүстік Каролина, Оңтүстік Үндістан, Калифорния және Жерорта теңізі бассейнінде кең таралған сәндік өсімдік. Бұл өсімдік мұздаққа сезімтал және USDA аймақтары 9b және 10-да төзімді болғанымен, салқын климатта үй өсімдігі ретінде немесе аспалы себеттерде өсірілуі мүмкін. Ландшафтта ол ыстық маусымда өте жақсы өседі, ал құрғақшылыққа төзімділігі жылы климатта жыл бойы өсіруге қолайлы етеді. Тұзға жоғары төзімділігі жағалау аймақтарында түстің табиғи көзіне айналдырады. Оны стандартты пішінге келтіруге болады, сонымен қатар қоршау бойында, қабырғаларда, контейнерлерде, аспалы себеттерде, қоршау немесе акценттік өсімдік ретінде өсіруге болады. Оның ұзын, иілген, тікенді бұтақтарында жүрек пішіндес жапырақтар және ақ, қызғылт, күлгін, қызғылт сары және бордо түсті қағаз тәрізді гүлқалқандары болады. Қос гүлді және түрлі-түсті сорттары бар көптеген сорттар қол жетімді. Бүгінде көптеген бугенвиллеялар ботаниктер таныған Оңтүстік Американың он сегіз түрінің араласуынан пайда болған. Бугенвиллеяның 300-ден астам түрі бар. Көптеген гибридтер бірнеше буын бойы өсірілгендіктен, олардың тегін анықтау қиын. Табиғи мутациялар әлемнің кез келген жерінде спонтанды түрде пайда болады; көптеген өсімдіктер өсірілетін жерлерде, жаңа өркендер пайда болады. Бұл бір сорттың (немесе түрінің) бірнеше атауына және бугенвиллея сорттарының атауларындағы шатасуға әкелді. Бугенвиллеяның өсу қарқыны сортқа байланысты баяудан жылдамға дейін өзгереді. Экваторлық аймақтарда олар жыл бойы гүлдейді. Басқа жерлерде олар маусымдық болып келеді, гүлдеу циклы әдетте төрт-алты аптаға созылады. Бугенвиллеялар құрғақ топырақта, жарқын күнде және жиі тыңайтқышпен жақсы өседі, бірақ қалыптасқаннан кейін аз суды қажет етеді, ал суару артық болса, өркендемейді. Оларды ұш кесінділері арқылы оңай көбейтуге болады. Бугенвиллея бонсайды ұнататындар үшін де тартымды, өйткені оларды оңай баулыға болады және көктемде жарқын гүлдейді. Оларды қоңыржай аймақтарда үй өсімдігі ретінде ұстауға және бонсай техникаларын қолдану арқылы кішкентай етіп өсіруге болады. B. × buttiana – B. glabra және B. peruviana гибриді. Ол көптеген бау-бақшаға лайықты сорттарды өндірді. 'Сан-Диего-Ред' және 'Мэри Палмердің сиқыры' сорттары Корольдік бау-бақша қоғамының 'Бау-бақшадағы ең үздік өнім' сыйлығын алды. Бугенвиллеялар көбінесе зиянкестерге төзімді, бірақ олар құрттарға, ұлуларға және шырыштарға сезімтал болуы мүмкін. Кейбір Lepidoptera түрлерінің личинкалары оларды тамақ ретінде пайдаланады, мысалы, алып жолбарыс мотылы (Hypercompe scribonia).

Bougainvillea are popular ornamental plants in most areas with warm climates, including Florida, South Carolina, South India, California, across the Mediterranean Basin. Although it is frost sensitive and hardy in USDA Hardiness Zones 9b and 10, bougainvillea can be used as a houseplant or hanging basket in cooler climates. In the landscape, it makes an excellent hot season plant, and its drought tolerance makes it ideal for warm climates year round. Its high salt tolerance makes it a natural choice for colour in coastal regions. It can be pruned into a standard, but is also grown along fence lines, on walls, in containers and hanging baskets, and as a hedge or an accent plant. Its long arching thorny branches bear heart shaped leaves and masses of papery bracts in white, pink, orange, purple, and burgundy. Many cultivars, including double flowered and variegated, are available. Many bougainvillea today are the result of interbreeding among only three out of the eighteen South American species recognised by botanists. There are over 300 varieties of bougainvillea. Because many of the hybrids have been crossed over several generations, it is difficult to identify their respective origins. Natural mutations seem to occur spontaneously throughout the world; wherever large numbers of plants are being produced, bud sports will occur. This had led to multiple names for the same cultivar (or variety) and has added to the confusion over the names of bougainvillea cultivars. The growth rate of bougainvillea varies from slow to rapid, depending on the variety. They tend to flower all year round in equatorial regions. Elsewhere, they are seasonal, with bloom cycles typically four to six weeks. Bougainvillea grow best in dry soil, in very bright full sun and with frequent fertilisation; but they require little water once established, and in fact will not flourish if over watered. They can be easily propagated via tip cuttings. Bougainvillea is also a very attractive genus for Bonsai enthusiasts, due to their ease of training and their radiant flowering during the spring. They can be kept as indoor houseplants in temperate regions and kept small by bonsai techniques. B. × buttiana is a garden hybrid of B. glabra and B. peruviana. It has produced numerous garden worthy cultivars. The cultivars 'San Diego Red' and 'Mary Palmer's Enchantment' have gained the Royal Horticultural Society's Award of Garden Merit. Bougainvillea are relatively pest free plants, but they may be susceptible to worms, snails and aphids. The larvae of some Lepidoptera species also use them as food plants, for example the giant leopard moth (Hypercompe scribonia).

Символикасы мен номенклатурасы

Бугенвильяның әртүрлі түрлері Гуамның ресми гүлдері (онда ол Пути Тай Нобиу деп аталады); Тайваньдағы Лиенцзян және Пингтун округтері; Ипох, Малайзия; Филиппиннің Тагбиларан қалалары; Камарилло, Калифорния; Лагуна Нигиль, Калифорния; Сан-Клементе, Калифорния; Қытайдың Гуандун провинциясындағы Шэньчжэнь, Хуйчжоу, Чжухай және Цзянмен қалалары; Сиамен, Фуцзянь және Наха, Окинава. Сондай-ақ, Гренаданың ұлттық гүлі. Оңтүстік Америкаға тән бугенвилья әртүрлі аймақтарда әртүрлі атаулармен белгілі. Риоплатенс испан тілінде santa rita, колумбиялық испан тілінде veranera, перуандық испан тілінде papelillo деп аталады, сонымен қатар primavera, três marias, sempre lustrosa, santa rita, ceboleiro, roseiro, roseta, riso, pataguinha, pau de roseira және flor de papel деген атаулары да бар. Дегенмен, португал тілінде buganvília buɡɐ̃ˈviʎɐ және испан тілінде buganvilia buɣamˈbilja деген атаулар бұл тілдерде сөйлейтін аймақтардағы адамдар тарапынан ең көп қабылданады, бірақ ол әкелінген өсімдік.

Уыттылық

Бугенвилияның шырыны, Токсикодендрон туысына ұқсас, қауырсынды тері бөртпесін тудыруы мүмкін.

Түрлер

Тұрмыс тізімі бойынша, бугенвилияның 16 түрі бар.