Он екінші түнді немесе қалағаныңызша

Кіріспе

Уильям Шекспирдің пьесасы
Шекспирдің пьесасы

"Қырық күннен кейін, не қаласаң" – Уильям Шекспирдің романтикалық комедиясы. Бұл пьеса шамамен 1601–1602 жылдары Рождество маусымының аяқталуына арналған "Қырық күннен кейін" мерекесі үшін жазылған деп саналады. Пьесаның оқиғасы кеме апатынан бөлініп кеткен Виола мен Себастьян егіздерінің басында кезетеді. Виола (Кесарио кейпінде) герцог Орсиноға ғашық болады, ал ол өз кезегінде графиня Оливияға ғашық. Виоламен кездескен графиня Оливия оны ер адам деп ойлап, оған ғашық болады. Пьесада оқиғаға тән музыкалық үзілістер мен шатақтық кеңейтілген, ал сюжеттік элементтері Барнабе Ричтің Матео Банделлоның әңгімесіне негізделген "Аполлоний мен Силла туралы" әңгімесінен алынған. Пьесаның алғашқы ресми көрсетілімі 1602 жылдың 2 ақпанында, жылдық Рождество мерекесінің ресми аяқталуы саналатын Candlemas күні өтті. Пьеса 1623 жылы жарық көрген Бірінші фолиоға енгізілгенге дейін жарияланбаған.

Қысқаша мазмұны

Виола Ильрия жағалауында кеме апатына ұшырап, капитанның көмегімен жағаға шығады. Ол өзінің бауыры Себастьянмен байланыс жоғалтты, оны суға батқан деп санайды, және капитанның көмегімен өзін Чезарио есімді жас жігіт ретінде жасырып, герцог Орсиноның қызметіне кіреді. Герцог Орсино Оливияға ғашық екеніне сенімді, ол әкесінің жақындағы қайтысына күйініп жүр. Оливия жеті жылға дейін ойын-сауықтарды қабылдамай, еркектермен араласпай, ешкімнің, тіпті герцогтың да махаббат немесе неке ұсынысын қабылдамайды. Герцог Орсино Оливияға деген құштарлығын білдіру үшін «Чезарионы» пайдаланады. Бірақ Оливия «Чезариоға» ғашық болып, өзінің міндетіне қайшы келеді. Осы уақыт аралығында Виола герцог Орсиноға ғашық болып, махаббат үшбұрышы құрылады: Виола герцог Орсиноны жақсы көреді, герцог Орсино Оливияны жақсы көреді, ал Оливия Виоланы Чезарио болып жамылған күйінде жақсы көреді. Комедиялық желіде бірнеше кейіпкерлер Оливияның мақтанды, үлкен үй басқарушысы Малволиоға Оливияның оған ғашық екенін сендіру үшін сөз байласады. Бұл Оливияның шайқасшы ағасы, сэр Тоби Белч; тағы бір күйеуші, ақымақ сквайр сэр Эндрю Агючек; Оливияның қызметшілері Мария мен Фабиан; және Оливияның тапқыр ақымағы Фесте. Сэр Тоби мен сэр Эндрю ішімдік ішіп, көңіл көтеріп, Оливия үйінің тыныштығын түнге дейін бұзады, бұл Малволионы оларды жазалауға итермелейді. Сэр Тоби: «Сен ізгілікпен болғаның үшін, енді торт пен сыра болмайды деп ойлайсың ба?» деп жауап береді (ІІ акт, ІІІ көрініс). Сэр Тоби, сэр Эндрю және Мария Малволиодан кек алуды жоспарлайды. Олар Марияның Оливияның қолжазбасымен жазған махаббат хатын арқылы Малволиоға Оливияның оған жасырын ғашық екенін сендіреді. Хатта Малволиодан сары, кесілген гетре киюі, Оливия жек көретін түс және сәнді киюі, қызметшілерге қатыгездікпен қарауы және Оливияның алдында үнемі күлімсіреуі сұралады. Малволио хатты тауып, қуанышпен таңғалады. Ол Оливияға жағымды жауап беру үшін хаттың мазмұнын ойнай бастайды. Оливия Малволионың өзгеруіне таңғалады және ол ақылдан безген сияқты екенін мойындап, оны азаптаушыларына қалдырады. Малволионың ақылсыз екенін айтып, азаптаушылар оны қараңғы бөлмеге қамап қояды. Фесте Малволионың ақылсыздығын мазақтап, өзінің және дін қызметкері кейпінде оны сөзбен қинап, әжуалайды. Осы уақытта Виоланың егіз інісі Себастьянды Антонио құтқарады, ол бұрын Орсиноға қарсы соғысқан, бірақ Антонионың Себастьянға деген құрметіне қарамастан, қауіпке қарамастан Себастьянды Ильрияға алып келеді. Себастьянның пайда болуы комедияға қате түсініктердің шатасуын қосады. Себастьянды «Чезарио» деп қателесіп, Оливия Себастьянға үйленуге ұсыныс жасайды, және олар шіркеуде жасырын түрде үйленеді. Соңында, «Чезарио» мен Себастьян Оливия мен Орсиноның алдында пайда болғанда, олардың дене бітіміне ұқсастығына таңғалады. Осы сәтте Виола өзінің кім екенін ашады және егіз інісімен қайта қосылады. Пьеса герцог Орсино мен Виоланың некелесуімен аяқталады, және сэр Тоби Марияға үйленгені белгілі болады. Малволио азаптаушыларынан кек алуға ант етеді және ашуланып кетеді, бірақ Орсино оны жұбату үшін Фабианды жібереді.

Viola is shipwrecked on the coast of Illyria and she comes ashore with the help of a captain. She has lost contact with her twin brother, Sebastian, whom she believes to be drowned, and with the aid of the Captain, she disguises herself as a young man under the name Cesario and enters the service of Duke Orsino. Duke Orsino has convinced himself he is in love with Olivia, who is mourning the recent death of her brother. Olivia refuses to see entertainments, be in the company of men, or accept love or marriage proposals from anyone, the Duke included, until seven years have passed. Duke Orsino then uses 'Cesario' as an intermediary to profess his passionate love towards Olivia. Olivia, however, falls in love with 'Cesario', setting Olivia at odds with her professed duty. In the meantime, Viola has fallen in love with Duke Orsino, creating a love triangle: Viola loves Duke Orsino, Duke Orsino loves Olivia, and Olivia loves Viola disguised as Cesario. In the comic subplot, several characters conspire to make Olivia's pompous steward, Malvolio, believe that Olivia has fallen for him. This involves Olivia's riotous uncle, Sir Toby Belch; another would be suitor, a silly squire named Sir Andrew Aguecheek; Olivia's servants Maria and Fabian; and Olivia's witty fool, Feste. Sir Toby and Sir Andrew engage themselves in drinking and revelry, thus disrupting the peace of Olivia's household until late into the night, prompting Malvolio to chastise them. Sir Toby famously retorts,
"Dost thou think, because thou art virtuous, there shall be no more cakes and ale?" (Act II, Scene III). Sir Toby, Sir Andrew, and Maria plan revenge on Malvolio. They convince Malvolio that Olivia is secretly in love with him by planting a love letter, written by Maria in Olivia's handwriting. It asks Malvolio to wear yellow stockings cross gartered—a colour and fashion that Olivia hates, to be rude to the rest of the servants, and to smile constantly in the presence of Olivia. Malvolio finds the letter and reacts in surprised delight. He starts acting out the contents of the letter to show Olivia his positive response. Olivia is shocked by the changes in Malvolio and, agreeing that Malvolio seems mad, leaves him to be cared for by his tormentors. Pretending that Malvolio is insane, the tormentors lock Malvolio up in a dark chamber. Feste visits Malvolio to mock Malvolio's professed insanity, both as himself and disguised as a priest. Meanwhile, Viola's twin, Sebastian, has been rescued by Antonio, a sea captain who previously fought against Orsino, yet who accompanies Sebastian to Illyria, despite the danger, because of Antonio's admiration for Sebastian. Sebastian's appearance adds the confusion of mistaken identities to the comedy. Taking Sebastian for 'Cesario', Olivia asks Sebastian to marry her, and they are secretly married in a church. Finally, when 'Cesario' and Sebastian appear in the presence of both Olivia and Orsino, there is more wonder and confusion at their physical similarity. At this point, Viola reveals her identity and is reunited with her twin brother. The play ends in a declaration of marriage between Duke Orsino and Viola, and it is learned that Sir Toby has married Maria. Malvolio swears revenge on his tormentors and stalks off, but Orsino sends Fabian to placate him.

Орнату

Иллирия, «Он екінші түннің» экзотикалық орны, пьесаның романтикалық атмосферасы үшін маңызды. Иллирия – Батыс Балқанның ежелгі аймағы, оның жағалауы (Адриатика теңізінің шығыс жағалауы – бұл ежелгі Иллирияның пьесаға қатысы бар жалғыз бөлігі) қазіргі Словения, Хорватия, Босния және Герцеговина, Черногория және Албания жағалауларын (солтүстіктен оңтүстікке қарай) қамтыды. Оған Регуза Республикасының қала-мемлекеті кірді, ол бүгінде Дубровник, Хорватия ретінде белгілі. Иллирия римдік комедиясы «Менахми» арқылы ұсынылған болуы мүмкін, оның сюжеті де бір-бірін шатастырып алатын егіздер туралы. Иллирия Шекспирдің «Генрих VI, 2-бөлім» пьесасында қарақшылар мекені ретінде де еске алынады. Көптеген кейіпкерлердің аттары итальян тілінде, ал кейбіреулерінің аттары ағылшын тілінде. Қызығы, «Иллириялық» әйел Оливияның ағылшын туысы – сэр Тоби Белч. Пьесаның орны басқа да ағылшын тіліндегі сілтемелерге ие екені айтылады, мысалы, Виоланың «Батысқа қарай!» деген сөзін қолдануы (бұл 16 ғасырдың лондондық қайықшыларының әдеттегі айғайы), сондай-ақ Антонионың Себастьянға «Филь» деген жерді Иллирияда тұруға ең жақсы орын деп ұсынуы («Филь» Глобус театрынан алшақ емес бір паб еді).

Күн және мәтін

Пьесаның толық атауы – "Он екінші түн немесе қалағаныңызша". Пьесаларға қосымша тақырыптар Елизавета дәуірінде танымал болған, және кейбір редакторлар "Венеция саудагерінің" балама атауы – "Венециялық еврей" –ді қосымша тақырып ретінде қарастырғанмен, Шекспирдің алғаш рет жарияланған пьесаларының арасында осы пьеса ғана мұндай тақырыпқа ие. Бұл пьесаның алғашқы қойылымының жазбада қалған дерегі. Пьеса 1623 жылы "Бірінші фолиоға" енгізілгенге дейін жарияланбады.

Жыныстық қатынас

Виола Шекспирдің киім ауыстыратын қаһармандықтарының бірі ғана емес; Шекспирдің театрындағы конвенция бойынша, жасөспірім ұлдар әйел рөлін ойнауға міндетті болған, бұл әйел кейіпкеріндегі көптеген маскировкалар арқасында оқыс әңгімелер тудыратын. Виоланың киім ауыстыруы оған әдетте еркектерге тән рөлдерді орындауға мүмкіндік береді, мысалы, Орсино мен Оливия арасында хабаршы ретінде қызмет ету немесе Орсиноның сенімді серігі болу. Алайда, ол өзінің маскировкасын сюжетке тікелей араласу үшін пайдаланбайды (мысалы, «Маған ұнағандай» Розалинда мен «Венеция саудагері» Порция сияқты Шекспирдің басқа да қаһармандықтарынан өзгеше), «Уақыт» сюжеттің түйінін шешуге мүмкіндік беретін жай ғана адам болып қалады. Пьесаның соңғы көрінісінде Виоланың трансвестизмге берілгендігі Виола мен Орсино арасындағы гомоэротикалық қарым-қатынас туралы пікірталас тудырады. «Толтыншы түн» гендерлік идентичность пен сексуалдық тартымдылықты зерттейтіндіктен, Виола рөлін ер адамның ойнауы андрогиния мен сексуалдық екіұштылықтың әсерін күшейте түсті. Кейбір заманауи ғалымдар «Толтыншы түннің» ер актерлердің және Виоланың алдауының салдарынан гендерлік мәселелерді «өте айқын» тұрғысынан қарастыратынына сенеді. Олар сондай-ақ, «Толтыншы түнде» гендерлік бейнелеудің себебі сол дәуірде кең таралған әйелдердің жетілмеген еркектер екендігі туралы ғылыми теория екенін мойындайды. Виоланың «Мен ойнайтын адам емеспін» деген жауабы, «Цезарио» (Виола) рөлін қабылдағанын көрсетеді, бұл пьесадағы театрлық және «ойнау» идеяларына жасалған көптеген сілтемелердің бірі болып саналады. Мальволиоға қарсы жасалған қастандық осы идеялардың айналасында өрбиді, ал Фабиан III акт, IV көріністе: «Егер бұл қазір сахнада қойылса, мен оны сенімсіздік тудыратын қиял деп айыптауым мүмкін» дейді. IV акт, II көріністе Фесте (Ақымақ) Мальволио үшін «қойылымда» екі рөлді де ойнайды, жергілікті пастор Сэр Топастың және өзінің дауысын кезекпен қолданады. Ол өзін ағылшын моральдық пьесаларының «Ескі әдеті» секілді кейіпкерге теңейді. Фестедің әндері мен диалогтарында, мысалы V актідегі соңғы әнінде, ағылшын халықтық дәстүрінің басқа да ықпалдарын көруге болады. Бұл әннің соңғы жолы «And we'll strive to please you every day» – бірнеше ағылшын халықтық пьесаларындағы ұқсас сөздердің тікелей қайталауы.

Viola is not alone among Shakespeare's cross dressing heroines; in Shakespeare's theatre, convention dictated that adolescent boys play the roles of female characters, creating humour in the multiplicity of disguise found in a female character who for a while pretended at masculinity. Her cross dressing enables Viola to fulfil usually male roles, such as acting as a messenger between Orsino and Olivia or serving as Orsino's confidant. She does not, however, use her disguise to enable her to intervene directly in the plot (unlike other Shakespearean heroines such as Rosalind in As You Like It and Portia in The Merchant of Venice), remaining someone who allows "Time" to untangle the plot. Viola's persistence in transvestism through her betrothal in the final scene of the play often engenders a discussion of the possibly homoerotic relationship between Viola and Orsino. As the very nature of Twelfth Night explores gender identity and sexual attraction, having a male actor play Viola enhanced the impression of androgyny and sexual ambiguity. Some modern scholars believe that Twelfth Night, with the added confusion of male actors and Viola's deception, addresses gender issues "with particular immediacy". They also accept that the depiction of gender in Twelfth Night stems from the era's prevalent scientific theory that females are simply imperfect males. Viola's reply, "I am not that I play", epitomising her adoption of the role of "Cesario" (Viola), is regarded as one of several references to theatricality and "playing" within the play. The plot against Malvolio revolves around these ideas, and Fabian remarks in Act III, Scene iv: "If this were play'd upon a stage now, I could condemn it as an improbable fiction". In Act IV, Scene ii, Feste (The Fool) plays both parts in the "play" for Malvolio's benefit, alternating between adopting the voice of the local curate, Sir Topas, and his own voice. He finishes by likening himself to "the old Vice" of English Morality plays. Other influences of the English folk tradition can be seen in Feste's songs and dialogue, such as his final song in Act V. The last line of this song, "And we'll strive to please you every day", is a direct echo of similar lines from several English folk plays.

ХХ ғасырға қайтару

Пьеса сонымен қатар Реставрация басталған кездегі Шекспирдің алғашқы шығармаларының бірі болды; Сэр Уильям Дэвенанттың бейімделуі 1661 жылы Томас Бетертон Сэр Тоби Белх рөлінде сахналады. Сэмюэл Пеппс оны "ақымақ пьеса" деп ойлады, бірақ оны күнделік жазбасында 11 қыркүйек 1661, 6 қаңтар 1663 және 20 қаңтар 1669 жылдары үш рет көрді. "Махаббаттың адасуы" немесе "Құмарлықтың қанағатсыздығы" атты тағы бір бейімделу 1703 жылы Линкольн мейрамханасының алаңында қойылды. Алғаш рет қойылғанда барлық әйел рөлін ерлер немесе ұлдар орындаған, бірақ қазір бірнеше ғасыр бойы барлық пьесаларда әйелдер немесе қыздарды әйел рөліне тағайындау қалыптасқан. Шекспирдің Глобусы, Лондон, көптеген елеулі, өте танымал тек ерлерден тұратын қойылымдарды ұсынды, ал 2002 жылғы маусымның ең жарқын нүктесі – "Он екінші түн" болды, онда Глобустың көркемдік директоры Марк Райланс Оливия рөлін ойнады. Осы маусымға дейін, ақпан айында, сол компания Middle Temple Hall-да пьесаның 400 жылдығын тойлау үшін қойылым ұйымдастырды. Стивен Фрай 2012–2013 жылдары сол қойылым қайта жаңғырылғанда Малволио рөлін ойнады, кейін Вест-Энд пен Бродвейде тамаша табысқа ие болды; ол "Ричард III" репертуарында көрсетілді. Бұл кейде пьесаның қойылымдарының бірігу сезімін қайта бекітуге бағытталғандығымен байланысты, мысалы, 1947 жылғы қойылым Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі қауымның пьеса соңында қайта бірігуіне баса назар аударды, оны Беатрикс Леманның 44 жастағы Виола рөліндегі бейнесі басқарды. және Стивен Фрай (The Globe, 2012). 2017 жылдың наурызында Корольдік Ұлттық театрдың "Он екінші түн" қойылымы кейбір рөлдерді еркек рөлінен әйел рөліне ауыстырды, соның ішінде Фесте, Фабиан (Фабиа болып өзгерді) және ең бастысы, Малволио – ол Малволия болып өзгерді, оны Тэмсин Грейг ойнады, бұл көрермендер тарапынан жағымды пікірлерге ие болды. Нәтижесінде, қойылым гендерлік теңдікпен қатар, сексуалдық мәселелерді де көтерді. 2017–2018 жылдары Корольдік Шекспир компаниясы Кристофер Лускомбе режиссерлік еткен "Он екінші түн" қойылымын сахналады; Эдриан Эдмондсон Малволио, Кара Тойнтон Оливия, Динита Гохил Виола рөлін ойнады. 2022 жылы Old Fruit Jar Productions Ливерпульдің Корольдік соты театрында Шекспир классикасына 1980-жылдарға тән жаңашылық енгізді, әсем үйлердің мырзалары мен ханымдарын шулы Бенидорм барлары мен спирттік ішімдіктерге толы ойын-сауықтармен алмастырды, бұл Шекспирдің туындысымен таныс емес жаңа көрермендер үшін тамаша кіріспе болды.

The play was also one of the earliest Shakespearean works acted at the start of the Restoration; Sir William Davenant's adaptation was staged in 1661, with Thomas Betterton in the role of Sir Toby Belch. Samuel Pepys thought it "a silly play", but saw it three times anyway during the period of his diary on 11 September 1661, 6 January 1663, and 20 January 1669. Another adaptation, Love Betray'd, or, The Agreeable Disappointment, was acted at Lincoln's Inn Fields in 1703. When the play was first performed, all female parts were played by men or boys, but it has been the practice for some centuries now to cast women or girls in the female parts in all plays. The company of Shakespeare's Globe, London, has produced many notable, highly popular all male performances, and a highlight of their 2002 season was Twelfth Night, with the Globe's artistic director Mark Rylance playing the part of Olivia. This season was preceded, in February, by a performance of the play by the same company at Middle Temple Hall, to celebrate the 400th anniversary of the play's première, at the same venue. Stephen Fry played Malvolio when the same production was revived in 2012–2013, later transferring to sell out runs in the West End and Broadway; it ran in repertory with Richard III. This has sometimes correlated with how far productions of the play go towards reaffirming a sense of unification, for example a 1947 production concentrated on showing a post World War II community reuniting at the end of the play, led by a robust hero / heroine in Viola, played by Beatrix Lehmann, then 44 years old. and Stephen Fry (The Globe, 2012). In March 2017, the Royal National Theatre's production of Twelfth Night changed some of the roles from male to female, including Feste, Fabian (which became Fabia), and most notably, Malvolio – which became Malvolia – played by Tamsin Greig to largely positive reviews. As a result, the production played with sexuality as well as gender. In 2017–2018, the Royal Shakespeare Company staged Twelfth Night, which was directed by Christopher Luscombe; Adrian Edmondson played Malvolio, Kara Tointon played Olivia, and Dinita Gohil played Viola. In 2022, Old Fruit Jar Productions staged a 1980s inspired twist on the Shakespeare classic at Liverpool's Royal Court Theatre, swapping Lords and Ladies of stately homes for rowdy Benidorm bars and booze fuelled escapades, serving as an introduction to Shakespeare for new audiences unfamiliar with his work.

Музыкалық

"Ерлер әлемінде" тәуелсіздік іздеген жас әйелдер, "жыныс алмасу" және "бір жынысты құштарлық" сияқты тақырыптарға байланысты пьеса сахнада, әсіресе музыкалық театрларда көптеген рет қайта жаңартылды. Олардың арасында "Сіздің өз ісіңіз" (1968), "Музыка бар" (1977), "Барлығы дүркіреп кетті" (2005) және "Ойнаңыз!" (1997) пьесалары бар. Соңғы екісі – Елвис Пресли мен Дьюк Эллингтонның музыкасын пайдаланған музыкалық қойылымдар. Тағы бір бейімделу – композитор Пит Миллстің "Иллирия" (2002) пьесасы, ол бүкіл АҚШ-та үздіксіз қойылып келеді. 2018 жылы "Public Theatre" театры Шайна Таубтың жаңа музыкасымен "Толстой ночі" пьесасының музыкалық нұсқасын жасап, оны алғаш рет көрсетті, сонымен қатар ол Фесте рөлін де ойнады. 1999 жылы "Такарасука Ревю" пьесаны "Эпифания" деп өзгертіп, театр мен актерлердің рөліне, сондай-ақ сахнадағы гендерлік мәселелерге ашық түсініктемелер қосты (барлық рөлдерді әйелдер орындағандықтан бұл қойылымда мәселелер одан да күрделене түсті). Қазіргі заманғы көптеген жаңа пьесалар бар, бірақ олардың көпшілігі әлі де ерте заманғы ағылшын тілінде қойылады.

Пьесалары

Гроттеско театры, Нью-Мексико штатының Санта-Фе қаласында орналасқан, Лекокк үлгісіндегі театр компаниясы, Герцог Орсино мен Леди Оливияға қызмет ететін қызметшілердің көзқарасынан спектакльдің заманауи нұсқасын жасады, ол "Гроттесконың Он Екінші Түні" (2008) деп аталды. Адаптация кластық теңсіздік және басшылықсыз қоғам мәселелерін тереңірек зерттейді. Нью-Йорк қаласында "жаңа Шекспир туындыларын" жасауға маманданған Turn to Flesh Productions компаниясы Мальволиоға арналған екі пьесаны ұсынды: Эмили С. А. Снайдердің өлеңмен жазылған "А Comedy of Heirors, or The Imposters" пьесасы, онда Сиракуза мен Ефесте екі жұп әйел егіздерді қуатын ар-ұяттан айырылған Мальволио бейнеленген, және Дункан Пфластердің "Malvolio's Revenge" пьесасы, "Он Екінші Түннің" соңына жазылған, гомосексуалдық мотивтері бар туынды. Екі пьеса да бастапқыда Америка Шекспир орталығының "Шекспирдің жаңа замандастары" бағдарламасы арқылы Шекспирмен диалог құруға арналған пьесаларға қатысу үшін жазылған.

Фильм

1910: Vitagraph Studios Флоренс Тернер, Джулия Суэйн Гордон және Марин Сайс ойнаған «Тоқсан түн» атты үнсіз, қысқа бейімделген фильм шығарды. 1985: Лиза Готтлиб режиссерлік еткен «Жалғыз жігіттердің бірі» – қазіргі заманғы орта мектепте оқиғасы өрбуліп, түпнұсқа сюжеттің еркін жаңартылған нұсқасы. 1986: 1986 жылғы австралиялық фильм, австралиялық өндіріс. 1996: Тревор Нанн бейімдеп, режиссерлік еткен «Тоқсан түн, немесе қалай қаласаң» фильмінде Виола рөлін Имоген Стаббс, Оливия рөлін Хелена Бонэм Картер, ал герцог Орсино рөлін Тоби Стивенс сомдайды. Фильмде сонымен қатар Мел Смит Сэр Тоби, Ричард Э. Грант Сэр Эндрю, Бен Кингсли Фест, Имельда Стаунтон Мария және Найджел Хоторн Малволио рөлінде ойнайды. Көбінесе комедиялық элементтер қарапайым драмаға айналдырылды, бұл фильмге сын тудырды. 1998: «Шекспирге махаббат» фильмінде «Тоқсан түнге» бірнеше сілтеме бар. «Виола» (Гвинет Пэлтроу) – актер болу үшін өзін жігіт ретінде көрсеткен бай саудагердің қызы. Фильмнің соңында Елизавета I (Джуди Денч) Шекспирден (Джозеф Файнс) «Тоқсан түн» мерекесіне арналған комедия жазуды сұрайды. Фильмнің финалында Виола Шекспирдің «Тоқсан түн» кейіпкерін жасауға шабыттандырған тұлға ретінде бейнеленеді. Пьесаның кеме апатқа ұшырауымен басталатын эпизодына сілтеме ретінде фильмде Виола кейіпкері, сүйген адамынан мәжбүрлі үйлену арқылы ажырасып, Америка колонияларына бағыт алғанда кеме апатына ұшырап, Вирджиния жағасына жетіп шығады. 2001: Disney Channel түпнұсқалық фильмі «Мотокросс» оқиғаны мотокросс жарыстары әлемінде оқиғасы өрбуліп, көрсетеді. 2004: «Wicker Park» фильмінде Роза Бёрннің кейіпкері Алекс «Тоқсан түннің» әуесқойлық қойылымында Виола рөлін ойнайды. 2006: «She's the Man» фильмі оқиғаны заманауи жасөспірімдер комедиясы ретінде жаңартады. Оқиға пьесадағы басты кейіпкерлердің есімдерін қамтитын Illyria атты жекеменшік мектепте орын алады. Сюжет футболдағы бәсекелестік идеясы төңірегінде өріледі, бірақ бұрылып өрбуліп, түпнұсқадағыдай романтикалық сызық сақталады. Басты кейіпкер Виола өзінің ағасы Себастьян болып жүреді, ал Оливия есімді қыз Себастьян ретінде Виолаға ғашық болады. Герцогтың Illyria футбол командасындағы екі ойыншысының есімдері Эндрю мен Тоби. Алынып тасталған қосымша сюжетке сілтеме ретінде экранда шамалы көрінетін тарантул Малволио деп аталды. Себастьянның бұрынғы қарындасы Моникке Валентин, Малькольмға Фест, ал Виоланың досы және шаштаразы Полға Антонио тегі берілді. 2018: Адам Сметхерст бұл нұсқаны 21-ғасырда бейімдеп, режиссерлік етті. Фильмде Шила Атим Виола мен Себастьян, Доминик Коулман Сэр Эндрю Агючек, Закари Момох Антонио және Саймон Награ Сэр Тоби Белч рөлінде ойнайды.

1910: Vitagraph Studios released the silent, short adaptation Twelfth Night starring actors Florence Turner, Julia Swayne Gordon, and Marin Sais. 1985: Just One of the Guys, directed by Lisa Gottlieb titled, is a loose update of the story set in a modern high school. 1986: 1986 Australian film, an Australian production. 1996: Twelfth Night, Or What You Will, adapted and directed by Trevor Nunn and set in the 19th century, stars Imogen Stubbs as Viola, Helena Bonham Carter as Olivia, and Toby Stephens as Duke Orsino. The film also features Mel Smith as Sir Toby, Richard E. Grant as Sir Andrew, Ben Kingsley as Feste, Imelda Staunton as Maria, and Nigel Hawthorne as Malvolio. Much of the comic material was downplayed into straightforward drama, and the film received some criticism for this. 1998: Shakespeare in Love contains several references to Twelfth Night. "Viola" (Gwyneth Paltrow) is the daughter of a wealthy merchant who disguises herself as a boy to become an actor. Near the end of the movie, Elizabeth I (Judi Dench) asks Shakespeare (Joseph Fiennes) to write a comedy for the Twelfth Night holiday. Viola is presented in the final scene of the film as Shakespeare's inspiration for the heroine of Twelfth Night. In a nod to the shipwrecked opening of the play, the movie includes a scene where the character Viola, separated from her love by an arranged marriage and bound for the American colonies, survives a shipwreck and comes ashore to Virginia. 2001: Disney Channel Original Movie Motocrossed sets the story in the world of motocross racing. 2004: Wicker Park has Rose Byrne's character Alex plays Viola in an amateur production of Twelfth Night. 2006: She's the Man updates the story as a contemporary teenage comedy. It is set in a prep school named Illyria and incorporates the names of the play's major characters. The story was changed to revolve around the idea of soccer rivalry but the twisted character romance remained the same as the original. Viola, the main character, pretends to be her brother Sebastian, and a girl named Olivia falls in love with Viola as Sebastian. Two of Duke's Illyria soccer teammates are named Andrew and Toby. A nod is given to the omitted subplot by naming a briefly onscreen tarantula Malvolio. Sebastian's ex girlfriend Monique was given the surname Valentine, the meddling Malcolm was given the surname Festes, and Viola's friend and hair stylist Paul was given the surname Antonio. 2018: Adam Smethurst adapted and directed this version set in the 21st century. The film stars Sheila Atim as Viola and Sebastian, Dominic Coleman as Sir Andrew Aguecheek, Zackary Momoh as Antonio, and Simon Nagra as Sir Toby Belch.

Теледидар

1937 жылғы 14 мамырда Лондондағы BBC телеарнасы пьесаның отыз минуттық үзіндісін көрсетті, бұл Шекспирдің шығармасының теледидарда орындалуының алғашқы белгілі мысалы. Жаңа медиа үшін Джордж Мор О'Ферралл дайындаған бұл қойылымда кейіннен Оскар сыйлығын жеңіп алған жас актриса Гри Гарсон да ойнады. Би-би-сидің Александра сарайындағы студиясынан тікелей эфирде көрсетілгендіктен және сол кезде теледидар бағдарламаларын жазу технологиясы болмағандықтан, фотосуреттерден басқа ешқандай бейне жазба сақталған жоқ. 1939 жылы пьесаның толық нұсқасы Michel Saint Denis режиссерлігімен теледидар үшін түсірілді, ал бас рөлдерде тағы бір болашақ Оскар иегері Пегги Эшкрофт ойнады. Сер Тоби Белч рөлін жас Джордж Девайн сомдады. 1957 жылы пьесаның тағы бір бейімделуі NBC телеарнасындағы Hallmark Hall of Fame арқылы ұсынылды, онда Морис Эванс өзінің бұрынғы рөлін қайта ойнады. Бұл теледидарда түсірілген алғашқы түсті нұсқа болды. Деннис Кинг, Розмари Харрис және Фрэнсис Хайланд да ойнады. 1964 жылы Джордж МакКоуэннің режиссерлігімен Марта Генридің Виола рөліндегі канадалық теледидар нұсқасы жарық көрді, ал 1966 жылы австралиялық теледидар нұсқасы көрсетілді. 1969 жылы Ұлыбритания теледидары үшін Джон Сичел мен Джон Декстер режиссерлік еткен тағы бір нұсқасы шықты. Бұл қойылымда Джоан Плоурайт Виола мен Себастьян, Алек Гиннес Мальволио, Ральф Ричардсон сэр Тоби Белч және Томми Стил ерекше көзге түсетін Фесте рөлінде ойнады. 1980 жылы тағы бір теледидарлық бейімделу пайда болды. Бұл нұсқа BBC Television Shakespeare сериясының бір бөлігі болды, онда Фелисити Кендал Виола, Синед Кусак Оливия, Алек МакКоуэн Мальволио және Роберт Харди сэр Тоби Белч рөлінде ойнады. 1988 жылы Кеннет Брананың сахналық қойылымы, онда Фрэнсис Барбер Виола және Ричард Брайерс Мальволио рөлінде ойнады, Thames Television үшін бейімделді. 1998 жылы Николас Хитнердің режиссерлігімен Линкольн орталығы театрының қойылымы PBS Live From Lincoln Center арқылы көрсетілді. Онда Хелен Хант Виола, Пол Радд Орсино, Кира Седжвик Оливия, Филип Боско Мальволио, Брайан Мюррей сэр Тоби, Макс Райт сэр Эндрю және Дэвид Патрик Келли Фесте рөлінде ойнады. 2003 жылы Тим Супплдің режиссерлігімен түсірілген телефильм қазіргі замандағы оқиғалар негізінде жасалған. Онда сэр Тоби рөлінде Дэвид Траутон ойнады, сонымен қатар Виола рөлінде Парминдер Награ және Орсино рөлінде Чиветель Эджиофор ойнады. Оның Виола мен Себастьянның Иллирияға келгенін бейнелеуі баспана іздеушілер туралы жаңалықтарды еске түсіреді. Британдық "Skins" сериалының "Grace" атты эпизодында басты кейіпкерлер "Twelfth Night" пьесасын ойнады, онда Франки, Лив және Мэтти тиісінше Виола, Оливия және Орсино рөлінде ойнап, үшбұрыш махаббат оқиғасын көрсетті.

On 14 May 1937, the BBC Television Service in London broadcast a thirty minute excerpt of the play, the first known instance of a work of Shakespeare being performed on television. Produced for the new medium by George More O'Ferrall, the production is also notable for having featured a young actress who would later go on to win an Academy Award – Greer Garson. As the performance was transmitted live from the BBC's studios at Alexandra Palace and the technology to record television programmes did not at the time exist, no visual record survives other than still photographs. The entire play was produced for television in 1939, directed by Michel Saint Denis and starring another future Oscar winner, Peggy Ashcroft. The part of Sir Toby Belch was taken by a young George Devine. In 1957, another adaptation of the play was presented by NBC on U. S. television's Hallmark Hall of Fame, with Maurice Evans recreating his performance as Malvolio. This was the first colour version ever produced on TV. Dennis King, Rosemary Harris, and Frances Hyland co starred. In 1964, there was a Canadian TV version directed by George McCowan with Martha Henry as Viola, then in 1966 there was an Australian TV version. Another version for UK television was produced in 1969, directed by John Sichel and John Dexter. The production featured Joan Plowright as Viola and Sebastian, Alec Guinness as Malvolio, Ralph Richardson as Sir Toby Belch, and Tommy Steele as an unusually prominent Feste. Yet another TV adaptation followed in 1980. This version was part of the BBC Television Shakespeare series and featured Felicity Kendal in the role of Viola, Sinéad Cusack as Olivia, Alec McCowen as Malvolio, and Robert Hardy as Sir Toby Belch. In 1988, Kenneth Branagh's stage production of the play, starring Frances Barber as Viola and Richard Briers as Malvolio, was adapted for Thames Television. In 1998 the Lincoln Center Theater production directed by Nicholas Hytner was broadcast on PBS Live From Lincoln Center. It starred Helen Hunt as Viola, Paul Rudd as Orsino, Kyra Sedgwick as Olivia, Philip Bosco as Malvolio, Brian Murray as Sir Toby, Max Wright as Sir Andrew, and David Patrick Kelly as Feste. A 2003 tele movie adapted and directed by Tim Supple is set in the present day. It features David Troughton as Sir Toby, and is notable for its multi ethnic cast including Parminder Nagra as Viola and Chiwetel Ejiofor as Orsino. Its portrayal of Viola and Sebastian's arrival in Illyria is reminiscent of news footage of asylum seekers. An episode of the British series Skins, entitled Grace, featured the main characters playing Twelfth Night, with a love triangle between Franky, Liv and Matty, who respectively played Viola, Olivia, and Orsino.

Радио

Кэтлин Несбиттің BBC үшін "Он екінші түн" пьесасын бейімдеуі – британдық радиода толық Шекспир пьесасының алғаш рет таратылуы болды. Бұл 1923 жылдың 28 мамырында өтті, онда Несбиттің өзі Виола мен Себастьян рөлінде, ал Джеральд Лоуренс Орсино рөлінде ойнады. 1937 жылы CBS Radio Playhouse арнасында Орсон Уэллс Орсино, ал Таллула Банкхед Виола рөлінде ойнаған бейімделу көрсетілді. Бір жыл өткен соң, Уэллс өзінің "Меркурий" театрымен бірге Малволио рөлін ойнады. BBC радиосында пьесаның бірнеше толық бейімделулері болды. 1982 жылы BBC Radio 4 арнасында Алек МакКоуэн Орсино, Венди Мюррей Виола, Норман Родуэй Сэр Тоби Белч, Эндрю Сакс Сэр Эндрю Агучек және Бернард Хептон Малволио рөлінде ойнады. 1993 жылы BBC Radio 3 арнасында Майкл Малони Орсино, Ив Мэтисон Виола, Иэн Катбертсон Малволио және Джосс Экланд Сэр Тоби Белч рөлінде ойнады. 1998 жылы тағы бір Radio 3 бейімделуі жасалды, онда Майкл Малони тағы да Орсино, Жозет Саймон Оливия және Ники Хенсон Фесте рөлінде болды. 2012 жылдың сәуір айында BBC Radio 3 Сали Авенс режиссерлік еткен нұсқасын көрсетті, онда Пол Реди Орсино, Наоми Фредерик Виола, Дэвид Теннант Малволио және Рон Кук Сэр Тоби Белч рөлінде ойнады.

Музыка

Он екінші түнге негізделген операларға Бедрих Сметананың аяқталмаған «Виола» (1874, 1883–1884), Карел Вайстың «Blíženci» (1892, 1917 жылғы 2-ші нұсқасы), Иван Жирконың «Večer tříkrálový» (1964) және Ян Клусақтың «Dvanáctá noc» (1989) опералары жатады. «Он екінші түнге» негізделген сахналық музыканы 1907 жылы өзінің «Hänsel und Gretel» ертегі операсымен танымал болған Энгельберт Хампердинк жазды. «Он екінші түнге» негізделген овертураларды Александр Кэмпбелл Маккензи (1888); Марио Кастельнуово Тедеско және Йохан Вагнеар жазды. «O Mistress Mine» (II акт, 3-ші сахна) әніне көптеген композиторлар музыка жазды, олардың ішінде Томас Морли (сонымен қатар Перси Грейнгердің 1903 жылғы баптаулары); Артур Салливан (1866); Хьюберт Пэрри (1886); Чарльз Вильерс Стэнфорд (1896); Эми Бич (1897); Р. Х. Уолтью (1898); В. Огастус Баррат (1903); Роджер Квилтер (1905); Самуэль Колридж Тейлор (1906); Бенджамин Дейл (1919); Питер Уорлок (1924); Артур Сомервелл (1927); Сесил Армстронг Гиббс (1936); Джеральд Финзи (1942); Эрих Корнгольд (1943); Питер Расин Фрикер (1961); Свен Эрик Йохансон (1974); Яакко Мянтюярви (1984); Дейв Мэтьюс (2014); Пол Келли (2016); Дэвид Бартон (2019) бар. Аралас дауыстарға арналған басқа да шығармаларды Герберт Брюэр және Герберт Мюррилл жазды. «Come Away, Come Away, Death» (II акт, 4-ші сахна) әніне Джеральд Финзи (1942), Эрих Корнгольд (1943), Роджер Квилтер және Жан Сибелиус (1957 жылы швед тіліне аудармасы «Kom nu hit» болды) музыка жазды. 1943 жылы Эрих Корнгольд «Adieu, Good Man Devil» (IV акт, 2-ші сахна), «Hey, Robin» (IV акт, 2-ші сахна) және «For the Rain, It Raineth Every Day» (V акт, 1-ші сахна) әндерін «Narrenlieder», Op. 29 атты ән циклы ретінде жазды.

Ықпал

Бұл пьеса тұрақты түрде жазылған ең ұлы пьесалардың қатарында саналады және "Тамаша комедия" деп аталды. Даниялық философ Сёрен Кьеркегор 1844 жылғы "Философиялық фрагменттер" кітабын "Жақсы асылу, жаман үйленуден артық" деген цитатамен ашады, бұл Фесттің 1-ші актінің 5-ші көрінісінде Марияға айтқан сөзінің қайталауы: "Жаман некеге келуден жақсы асылу артық". Ницше де "Он екінші түнге" (әсіресе, 1-ші актінің 3-ші көрінісінде сэр Эндрю Агучектың, оның көп мөлшерде ет жеуінің зиянына қатысты күдігіне) сіңіп өтеді. Агата Кристидің 1940 жылғы "Сад Кипресс" детективтік романы атауын "Он екінші түннің" 2-ші актісінің 4-ші көрінісіндегі әннен алған. Вита Саквилл Уэсттің 1930 жылғы "Эдвардтар" романының басты кейіпкерлері Себастьян мен Виола, олар бауырластар. Виктория Глендиннинг романға жазған кіріспесінде: "Себастьян – Витаның ұл мұрагер болғысы келген жігіт, ал Виола – Витаның өзі болған қызға ұқсайды" дейді. Америка драматургы Кен Людвиг "Он екінші түннің" ерекшеліктерінен шабыттанған "Жетекші әйелдер" атты пьеса жазды. Кассандра Клэрдің 2009 жылғы "Шыны қаласы" романында Антонио мен Себастьянның цитаталарынан алынған тарау атаулары бар. Британдық Neoprog тобы Twelfth Night осы пьесаның атымен аталады. "Иттерге арналған қонақ үй" фильміндегі екі иттің есімдері Себастьян мен Виола, олар егіздер. Клайв Баркердің "Жыныс, өлім және жұлдызды шаң" әңгімесі "Он екінші түннің" сәтсіз қойылымына арналған. Бейкер-стрит иррегулярлары Шерлок Холмстың туған күнін 6 қаңтар деп санайды, себебі Холмс "Он екінші түннен" екі рет, ал Шекспирдің басқа пьесаларынан бір рет ғана цитата келтіреді. Kiddy Grade кейіпкерлері Виола мен Цезарио Виола мен оның өзге қыры Цезарионың есімдерімен аталады. Элизабет Хэндтің "Иллирия" повесінде "Он екінші түннің" жоғары сыныптағы қойылымы бейнеленген, онда пьесаға, әсіресе Фесттің әніне көптеген сілтемелер бар. 2006 жылғы "Ол – жігіт" романтикалық комедиясы "Он екінші түннің" сюжетіне негізделген. Club Penguins ойындарының бірі – "Он екінші балық" – Шекспирдің туындыларының пародиясын ұсынады. Бұл графша, шуақ және балықты ұстаған бард туралы әңгіме, ал балық сөйлейді. Ойын аяқталғанда олар балықты жей бастайды. Көптеген сөздер Шекспирдің пародиясын құрайды. Сара Фаризанның 2014 жылғы "Маған қайта-қайта айт, ғашықтық сезімі қалай болу керек" атты жасөсперімдер романында "жаңа қыз" Саския Виола/Цезарио рөлін ойнайтын және басты кейіпкер Лейланың назарын аударатын мектептік қойылым көрсетілген. Видьядар Гокхаледің "Маданачи Манжири" (मदनाची मंजिरी) пьесасы "Он екінші түннің" бейімделуі болып табылады.

The play consistently ranks among the greatest plays ever written and has been dubbed as "The Perfect Comedy". The Danish philosopher Søren Kierkegaard opens his 1844 book Philosophical Fragments with the quote "Better well hanged than ill wed" which is a paraphrase of Feste's comment to Maria in Act 1, Scene 5: "Many a good hanging prevents a bad marriage". Nietzsche also refers passingly to Twelfth Night (specifically, to Sir Andrew Aguecheek's suspicion, expressed in Act 1, Scene 3, that his excessive intake of beef is having an inverse effect on his wit) in the third essay of his Genealogy of Morality. Agatha Christie's 1940 mystery novel Sad Cypress draws its title from a song in Act II, Scene IV of Twelfth Night. The protagonists of Vita Sackville West's 1930 novel The Edwardians are named Sebastian and Viola, and are brother and sister. Victoria Glendinning comments, in her introduction to the novel: "Sebastian is the boy heir that Vita would like to have been Viola is very like the girl that Vita actually was." American playwright Ken Ludwig wrote a play inspired by the details of Twelfth Night, called Leading Ladies. Cassandra Clare's 2009 novel City of Glass contains chapter names inspired by quotations of Antonio and Sebastian. British Neoprog band Twelfth Night is named after the play. Two of the dogs in the film Hotel for Dogs are twins called Sebastian and Viola. Clive Barker's short story "Sex, Death and Starshine" revolves around a doomed production of Twelfth Night. The Baker Street Irregulars believe Sherlock Holmes's birthday to be 6 January due to the fact that Holmes quotes twice from Twelfth Night whereas he quotes only once from other Shakespeare plays. The Kiddy Grade characters Viola and Cesario are named for Viola and her alter ego Cesario. Elizabeth Hand's novella Illyria features a high school production of Twelfth Night, containing many references to the play, especially Feste's song. The 2006 romantic comedy She's the Man is loosely based on Twelfth Night. One of Club Penguins plays, Twelfth Fish, is a spoof of Shakespeare's works. It is a story about a countess, a jester, and a bard who catch a fish that talks. As the play ends, they begin eating the fish. Many of the lines are parodies of Shakespeare. Sara Farizan's 2014 young adult novel "Tell Me Again How A Crush Should Feel" features a high school production of the play, where the "new girl" Saskia plays Viola/Cesario and catches the attention of the main character, Leila. Vidyadhar Gokhale's play Madanachi Manjiri (मदनाची मंजिरी) is an adaptation of Twelfth Night.