Кіріспе

Финикиялық жазушы/тарихшы Санхуниатон (/s//æ//ŋ//k//j//ᵿ/'/n//aɪ//ə//θ//ɒ//n/; Ежелгі грекше: Sankho(u)niáthōn; бұл есім, шамасы, "Саккун сыйлады" деген мағынаны білдіреді), сондай-ақ Бериттік Санхуниатон деп те белгілі, финикиялық автор болған. Оның финикия тілінде жазылған үш еңбегі қазірге дейін тек толық емес қайта айту түрінде және христиан епископы Евсевий жазған, Филонның грек тіліне аудармасының қысқаша мазмұны ретінде ғана сақталған. Осы аз ғана үзінділер грек және латын тілдеріндегі финикиялық дін туралы ең толық әдеби мәліметтерді құрайды: финикиялық мәліметтер, соның ішінде финикиялық әдебиеттің барлығы, олар жазылған парқшемен бірге жоғалып кеткен.

Жұмыс

Тектінің сақталған бөліктерінде Евсевий Филонның Санхуниатонды аударғанын, әлде өзі айтқан сөздерін келтіргенін анықтау қиын болуы мүмкін. Тағы бір қиындық – грекше аттардың финикиялық аттардың орнына қойылғандығы және кейбір финикиялық аттардың бұрмаланған болуы.

Философиялық жаратылыс тарихы

Философиялық жаратылыс тарихы "Филон мысырлық Тотпен анық сәйкестендірген Тавтос космогониясына" негізделген – "әріптерді ойлап табуға алғашқы болып ой келген және жазбаларды жазуды бастаған" ол. Бұл Эребус пен Желден басталады, олардың арасында Эрос – "Құштарлық" пайда болды. Осыдан Мот – "Өлім" пайда болды, бірақ бұл есеп "балшық" дегенді де білдіруі мүмкін. Араласқан шатасудың ішінде өмірдің бастамалары пайда болады, ал Зофасемин деп аталатын ақылды жануарлар (вероятно, ең дұрысы 'көктегі бақылаушылар' деп аударуға болады) жұмыртқа түрінде бірігіп қалыптасады. Бұл есеп толыққанды түсініксіз. Содан кейін Мот жарыққа шығып, аспан жаратылды және әр түрлі элементтер өз орналасқан жерлерін тапты.

Аллегорикалық мәдениет батырлары

Мәтінге сәйкес, Копиас пен оның әйелі Бау (Никс 'Түн' деп аударылады) өлімдік Эон мен Протогонус 'бірінші туған' тудырды; "және құрғақшылық болған кезде олар қолдарын аспанға қарай күнге созып, оны ғана (оның айтуынша) Көк Иесін құдай деп санады, оны Бельсамен деп атады, бұл финикия тілінде 'көк иесі', ал грек тілінде 'Зевс'". (Евсевий, I, Х). Титанға ұқсас тау тұрғындарының бір руы пайда болды: "өлшемі мен бойы аса зор ұлдар, олардың есімдері олар қоныстанған тауларға берілді, және олардың есімдері, оның айтуынша, аналарынан алынған, себебі сол кездегі әйелдер кез келген адаммен еркін қарым-қатынаста болған". Әртүрлі ұрпақтар тізімделген, олардың көптегені аллегориялық есімдермен аталады, бірақ Филонның цитаталарында белгілі бір жаңалықтарды алғаш ашқан немесе белгілі бір дәстүрлерді орнатқан өлімдіктер ретінде сипатталған.

Құдайлар тарихы

Бұл еңбек солтүстік-батыс семит халқының кең таралған құдайларының шежіресі мен тарихын қамтиды. Көптеген құдайлар грек пантеонындағы әріптестерінің аттарымен, семит аттарының грекшеленген нұсқаларымен немесе екеуінің біріктірілімімен тізімделген. Кейбір құдайлардың қосымша аттары төмендегі кестеде жақша ішінде берілген. Мәтінде келтірілген теңдеулер ғана осында көрсетілген, бірақ көптеген гиперсілтемелер солтүстік-батыс семит құдайларына сілтеме жасайды деп болжануда. Байланыссыз және басқа да аттардың аудармалары үшін кесте төмендегі түсіндірмелерді қараңыз. Грекше түбірлердің аудармалары: arotrios, «егіншілік, шаруашылық», autochthon (autokhthon үшін) «жерден туған», epigeius (epigeios үшін) «жер бетінен», eros «күшті құштарлық», ge «жер», hypsistos «жоғарысы», pluto (plouton үшін) «бай», pontus (pontos үшін) «теңіз», pothos «сағыныш», siton «бидай», thanatos «өлім», uranus (ouranos үшін) «аспан». <small>Этимологияға қатысты түсіндірмелер: Anobret: ұсынылған байланыстар Ренанның «Естеліктер» 281-беті мен Клеменнің «Анат раббат» (Die phönikische Religion, 69–71); Ieoud/Iedud: бәлкім, финик тіліндегі еврейше yḥyd = «бірден-бір» немесе еврейше ydyd = «жақын» сөздерімен байланысты.) Бір кезде бейбітшілік орнатылып, Зевс Ададос (Хадад) пен Астарта Кронос рұқсатымен елді билейді. Оқиғаның баяндамасын Кабейрлер мен Асклепий Тоттың басшылығымен жазды.</small>

Финикия әліпбиі

Санхуниатонның Евсевий еңбектерінде айтылған тағы бір шығармасы (П. Э. 1.10.45) – "Феникия әліпбиі туралы" трактаты.

Ағылшын тіліндегі аудармалары

Тертуллиан. org: Евсевий «Праепарацио», 1-кітап, IX-X тараулар (Санхуниатонды іздеңіз). Қасиетті мәтіндер: Ежелгі үзінділер, ред. және ауд. И. П. Кори, 1832: «Санхуниатоннан феникиліктердің дінтануы»