Кіріспе
Орта ғасырлардағы шығыс елінің мифтік христиан патшасы Престер Джон (Престер Иоанн) – христиан патриархы, пресвитер және патша. 12-дан 17-ғасырларға дейін Еуропада кең таралған әңгімелер Шығыс шіркеуінің патриархы және мұсылман мен бұтқа табынушылардың арасында жоғалған христиан мемлекетін билейтін патша туралы айтады. Бұл әңгімелер көбінесе ортағасырлық халықтың қиялынан туған түрлі мотивтермен толықтырылып, Престер Джонды үш қасиетті адамның (магтардың) ұрпағы ретінде бейнелейді, ол байлыққа, кереметтерге және ерекше жаратылыстарға толы патшалықты басқарған. Бастапқыда Престер Джон Үндістанда мекендейді деп есептелген. Томастың іс-әрекеттері сияқты еңбектерде жазылған Шығыс шіркеуі христиандарының миссионерлік табыстары және апостол Томастың континенттік саяхаттары туралы әңгімелер, бұл аңыздың алғашқы тұқымын қалыптастырған болуы мүмкін. Моңғолдардың Батыс әлеміне келгеннен кейін, патшаның орны Орталық Азияға көшірілді, ал португалдық саяхатшылар бұл атау Эфиопияға сілтеме жасайды деп ойлады, ол кезде ол басқа христиандық территориялардан шалқап жатқан, оқшауланған христиандық "эксклав" болды.
Prester John (Presbyter Ioannes) was a legendary Christian patriarch, presbyter, and king. Stories popular in Europe in the 12th to the 17th centuries told of a Church of the East patriarch and king who was said to rule over a Christian nation lost amid the pagans and Muslims in the Orient. The accounts were often embellished with various tropes of medieval popular fantasy, depicting Prester John as a descendant of the Three Magi, ruling a kingdom full of riches, marvels, and strange creatures. At first, Prester John was imagined to reside in India. Tales of Church of the East Christians' evangelistic success there and of Thomas the Apostle's subcontinental travels as documented in works like the Acts of Thomas probably provided the first seeds of the legend. After the coming of the Mongols to the Western world, accounts placed the king in Central Asia, and eventually Portuguese explorers came to believe that the term was a reference to Ethiopia, by which time it had been an isolated Christian "exclave" distant from any other Christian ruled territory.
Аңыздың шығу тегі
Оның бастауы нақты белгісіз болғанымен, Престер Джон аңызының ресми түрде шығу тегі 1165 жылы Византия императоры I Мануил Комнен алған хаттан бастау алады. Хатының авторы: «Жохан, христиан патшасы және патшалардың билеушісі». Хатта осы патшаның Орталық Азиядағы өте бай жерлері сипатталған. Патша өзінің қымбат тастар мен алтыннан тұрғызылған зәулім сарайда тұратынын және Персиядан Қытайға дейінгі аумақты басқаратынын мәлімдеді. Көп жылдар бойы Престер Джон аңызы адамдардың барлық материалдық құштарлығын қанағаттандыратын, сәнді патшалыққа жету арманымен байланысты болды. Престер Джон аңызы Шығыс туралы және батыстықтардың сондағы саяхаттары туралы бұрынғы әңгімелерге көп сіңірген. Әсіресе, үшінші ғасырда жазылған «Томас істері» атты еңбектегі елші Томас Үндістанда дін тарату туралы әңгімелер үлкен әсер етті. Бұл мәтін батыстықтарға Үндістанды экзотикалық ғажайыптар мекені ретінде көрсетті және онда христиан дінін құрған Әулие Томас туралы алғашқы сипаттаманы ұсынды. Бұл мотивтер Престер Джон туралы кейінгі әңгімелерде маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар, Азиядағы Шығыс шіркеуінің (несториандық) қозғалыстары туралы бұрмаланған хабарлар да аңызға әсер етті. Бұл шіркеу Шығыс елдерінде кең таралды және батыстықтардың қиялын экзотикалық, бірақ таныс христиандық жиынтығы ретінде қоздырды. Әсіресе, Шығыс шіркеуінің Орталық Азиядағы моңғолдар мен түркілер арасындағы миссионерлік табыстары ерекше ықпал етті. Француз тарихшысы Рене Гроссе Престер Джон оқиғасының 1000 жылдан кейін мыңдаған мүшелері Шығыс шіркеуіне қосылған Керейт тайпасында пайда болған болуы мүмкін деп болжайды. 12 ғасырда керейт билеушілері әлі де христиан есімдерін таңу салтын сақтады, бұл аңыздың таралуына түрткіс болған болуы мүмкін. Бұған қоса, дәстүр алғашқы христиандардың көлеңкелі тұлғасы Сириялық Иоанн пресвитерден алынған болуы мүмкін, оның өмір сүруі алғаш рет шіркеу тарихшысы және Кесария епископы Евсевий ертедегі шіркеу әкелерінің еңбектерін оқығанда болжамдалды. Бір құжатта Иоаннның Жоханның екі хатын жазған авторы деп есептеледі, ол өз кезегінде шейіт епископ Папиасқа тәлім берген және одан Ириней білім алған. Алайда, бірінші ғасырдың соңында өмір сүрген деп есептелетін бұл тұлғаны Престер Джон аңызымен байланыстыратын көптеген дәлелдер жоқ, тек аты ғана ортақ. «Престер» атауы грекше «πρεσβύτερος, presbiteros» сөзінен алынған, ол сөзбе-сөз «қарт» дегенді білдіреді және жоғары лауазымдағы діни қызметкерлердің атағы ретінде қолданылады (әрине, пресвитер – ағылшын тіліндегі «priest» сөзінің түбірі). Кейінгі Престер Джон туралы жазбалар Шығысқа қатысты әдеби мәтіндерден, соның ішінде ежелгі және ортағасырлық географиялық және саяхат әдебиеттерінен көп нәрсе алды. Деректер көбінесе әдеби және псевдотарихи әңгімелерден, мысалы, теңізші Синбадтың аңызынан алынды. Бұл орайда «Александр романсы» атты кітаптың үлкен рөлі болды. Престер Джон аңызы 12 ғасырдың басында Үндістан архиепискобының Константинопольге және Рим папасы Калликст II тұсында Үндістан патриархының Римге сапары туралы хабарлармен басталды. Бұл сапарлар, әрине, Үндістанның Әулие Томас христиандарынан келген, бірақ растала алмайды, себебі екеуі де екінші қолдан алынған хабарлар. Негізінен, неміс жылнамашысы Отто Фрайзинг 1145 жылы жазған «Хроника» кітабында өткен жылы Сириядағы Ябала епискобы Югомен Витербодағы папа Евгений III сарайында кездескенін жазды. Юго Антиохиялық принц Раймондтың елшісі болды, ол Эдесса қоршауынан кейін саррацендерге қарсы батыс көмегін іздеуге жіберілді. Оның кеңесі Евгенийге Екінші крест жорығын шақыруға ықпал етті. Юго Оттоға папаның алдында былай деді: «Престер Джон, несториандық христиан, діни қызметкер және патша ретінде екі қызмет атқаратын, «біраз бұрын» үлкен шайқаста Мидия мен Парсының монархтары Самиардтардан Екбатана қаласын қайтарып алды». Кейін Престер Джон қасиетті жерді құтқару үшін Иерусалимге аттанды, бірақ Тигрдің суының көтерілуі оны өз еліне оралуға мәжбүр етті. Оның байлығы зөңрөң көмір таяғымен, қасиеттілігі үш патшадан тарағандығымен дәлелденді. Роберт Сильверберг бұл оқиғаны 1141 жылы Самарқанның жанындағы Катуан шайқасында Елю Дашидің басқаруымен Қара Хитай хандығы Сәлжұқ түріктерін жеңген тарихи оқиғалармен байланыстырады. Сәлжұқтар сол кезде Парсыны биледі және мұсылман әлеміндегі ең күшті күш болды. Самарқандағы жеңіліс оларды әлсіретті. Сол кездегі Қара Хитай буддистер еді, христиандар емес, және Елю Дашидің Престер Джон деп аталғанына ешқандай себеп жоқ. Алайда, Қара Хитайдың бірнеше вассалдары несториандық христиандықты ұстанды, бұл аңызға үлес қосуы мүмкін. Еуропалықтар буддизмді білмегендіктен, егер басшысы мұсылман болмаса, ол христиан болуы керек деп ойлағандары да мүмкін. Жеңіліс крестшілерді жігерлендірді және Шығыстан құтқару туралы ойды тудырды. Оттоның крест жорығының еуропалық демеушілерінің мазасыздығын болдырмау үшін Югоның шатасқан хабарын жазғаны мүмкін. Оның айтуынша, күшті шығыс патшасынан көмек күтуге болмайды.
Жақияның хаты
1165 жылға дейін осы әңгіме туралы ештеңе жазылмаған, содан кейін Престер Джонның хаттарының көшірмелері бүкіл Еуропаға тарала бастады. Бұл хат – керемет хикая, авторы Александр романсын және жоғарыда аталған Томас туралы деректерді білгенін көрсететін ұқсастықтар бар. Хатты Византия императоры Мануил I Комненға Үш қасиетті патшаның бірінің ұрпағы және Үндістанның патшасы Престер Джон жазған деп есептеледі. Ондағы байлық пен құдірет туралы әңгімелер еуропалықтардың қиялын баурап алды, ол көптеген тілдерге, оның ішінде еврей тіліне аударылды. Ғасырлар бойы қолжазба түрінде, қазірге дейін сақталған мысалдарымен, әр көшірмесінде безендіріліп тарады. Баспа өнерінің пайда болуы хаттың танымалдылығын баспа түрінде сақтап қалды; ол еуропалықтардың зерттеу кезеңінде де танымал болды. Хаттың мәнісі – шалқар Орталық Азияда жоғалған несториандық христиандардың патшалығы әлі де бар екендігі туралы болды. Осы хабарларға сенгендіктен, Папа Александр III 1177 жылдың 27 қыркүйегінде өз дәрігері Филип арқылы Престер Джонға хат жіберді. Филип туралы қосымша мәлімет жоқ, бірақ ол Престер Джоннан жауап алып оралмаған болуы мүмкін. Хат тарала берді, әр көшірмесіне жаңа безендірулер қосылды. Қазіргі заманда хаттың еврей тіліндегі түрлерінің мәтіндік талдауы оның Солтүстік Италия немесе Лангедоктағы еврейлердің қауымынан шыққан болуы мүмкін екенін көрсетті: еврей мәтіндерінде бірнеше итальян сөздері сақталған. Дегенмен, хаттың авторы батыстан шыққан адам болғанға ұқсайды.
Моңғол империясы
1221 жылы Акко епискобы Жак де Витри апатты бесінші крест жорығынан жақсы хабармен оралды: Престер Джонның ұлы немесе немересі, Үндістан патшасы Давид саррасендерге қарсы әскерін жұмылдырды. Ол бұрын Персияны, кейін Хорезм империясының бақылауында болған жерді жаулап алды, содан кейін Бағдатқа қарай да жорық жасады. Бұл ұлы патшаның ұрпағы 1141 жылы Селжуктарды жеңіп, Иерусалимді қайта басып алуды және қайта құруды жоспарлады. Совет тарихшысы және этнологы Лев Гумилев Леванттағы Иерусалим патшалығы христиандық үміттерді қайта жандандыру және сол кезде өз мемлекеттерінен алыс, қымбат крест жорықтарына қызығушылығы төмендеген еуропалық монархтарды көндіру үшін бұл аңызды жаңғыртты деп болжады. Акра епискобы Персияны бір ұлы патшаның жаулап алғаны туралы дұрыс айтқан еді, бірақ «Давид патша» – бұл теңгришіл моңғол билеушісі, Шыңғыс хан екені белгілі болды. Моңғол империясының күшеюі Батыс христиандарына бұрын көрмеген жерлерге баруға мүмкіндік берді, және олар империяның қауіпсіз жолдарымен көптеп саяхаттады. Шығыста жоғалған несториан патшалығы бар деген сенім, немесе кресттік мемлекеттердің құтқарылуы Шығыс монархымен одақтасуға байланысты деген ой, моңғолдарға көптеген христиан елшілері мен миссионерлерін жіберуге себеп болды. Олардың ішінде 1245 жылы францискан саяхатшысы Джованни да Пьян дель Карпин және 1253 жылы Рубруктың Вильгельмы болды. Престер Джон мен Шыңғыс хан арасындағы байланыс осы кезде кеңінен зерттелді, себебі Престер Шыңғыстың асырап алған әкесі, Кераиттердің патшасы Тоғрулмен теңестірілді, оған Джин титулы – Оң хан Тоғрул берілді. Шыншыл тарихшылар мен саяхатшылар, мысалы Марко Поло, кресткерлер тарихшысы Жан де Жойнвилл және францискан саяхатшысы Одорик Порденоне Престер Джоннан көптеген мистикалық қасиеттерін алып, оны одан да шынайы жер бетіндегі монарх ретінде бейнеледі. Одорик Иоаннның жерін Еуропаға бара жатқан Катайдың батысына орналастырады және оның астанасын «Косан» деп атайды, оны аудармашылар түрлі атаулар мен орналасқан жерлер ретінде түсіндіреді. Марко Полоның «Саяхаттары» кітабында айтылғандай, Престер мен Шыңғыс хан арасындағы соғыс бүлікші татарлардың жаңа билеушісі Шыңғыс хан Престер Джонның қызына үйленуді сұраған кезде басталды. Өзінің қарапайым құлы мұндай өтініш жасағанына ашуланған Престер Джон оған анық жауап берді. Соңынан болған соғыста Шыңғыс хан жеңіске жетіп, Престер Джон қаза тапты. Бұл оқиғалардың артында тұрған тарихи тұлға Тоғрул шын мәнінде несториандық христиан монархы еді, оны Шыңғыс хан жеңген. Ол әкесі Есугейдің өлімінен кейін болашақ ханды тәрбиеледі және оның алғашқы одақтастарының бірі болды, бірақ екеуі арасы суытылып кетті. Тоғрул өзінің ұлы мен қызын Шыңғыс ханның балаларына беру ұсынысын қабылдамағаннан кейін, олардың арасындағы келіспеушілік 1203 жылы соғысқа дейін жетті. Шыңғыс хан Тоғрулдың інісі Жақа Гамбудың қызы Сорғактани Бекиді тұтқындап, оны өзінің ұлы Толуиге үйлендірді. Олардың бірнеше балалары болды, соның ішінде Мөнке, Кублай, Хулагу және Арық Бөке. Осы кезеңдегі Престер Джон әңгімелерінің ерекшелігі – патшаны жеңілмейтін батыр ретінде емес, моңғолдар жеңген көптеген қарсыластардың бірі ретінде бейнелеу. Бірақ Моңғол империясы құлағаннан кейін, еуропалықтар Престер Джонның Орталық Азия патшасы болғаны туралы ойдан бас тарта бастады. Олар аймақтағы сапарлар империяның қамтамасыз еткен қауіпсіздігісіз қауіпті болғандықтан, оны сол жерден табуға үміті азайды. Сэр Джон Мандевиллдің «Саяхаттары» және Хильдесхаймдік Джонның «Historia Trium Regum» сияқты еңбектерінде Престер Джонның иеліктері өзінің фантастикалық сипаттарын қайта қалпына келтіре бастайды және Орталық Азия далаларында емес, Үндістанның өзінде немесе басқа да экзотикалық жерлерде орналасқан. Вольфрам фон Эшенбах Престер Иоаннның тарихын өзінің «Парзивал» поэмасында Киелі Грааль туралы аңызбен байланыстырды, онда Престер Граальдың қызы мен сарацен рыцары Фейрефиздің ұлы болып табылады. Орыс ғалымы П. Бруун 1876 жылы Престер Джон Грузия патшаларының арасында болуы мүмкін деген теорияны ұсынды, Грузия крест жорықтары кезінде мұсылман билігіне қарсы әскери қайта өрлеуді бастан өткерді. Алайда Генри Юл мен кейбір қазіргі грузин тарихшылары бұл теорияны белгілі бір ықыласпен қараса да, Фридрих Зарнке оны бірден жоққа шығарды. Грузияның православие дінін ұстануы және оның алдыңғы мемлекеттері – Колхида/Лазика және Иберия жақсы белгілі және құжатталған болғандықтан, Грузиямен байланыс ықтимал емес. Картли епископтары Рим епископтарымен үнемі хат алмасып тұрды.
Эфиопия
Престер Джон аңыздың бастапқы кезінен бері Үндістанның билеушісі саналды, бірақ "Үндістан" ортағасырлық еуропалықтар үшін шамалы түсінік болатын. Жазушылар көбінесе "Үш Үндістан" туралы айтатын, ал Үнді мұхиты туралы нақты білімдері болмағандықтан, кейде Эфиопияны олардың бірі деп есептейтін. Еуропалықтар Эфиопияның қуатты христиан мемлекеті екенін білген, бірақ Исламның күшеюінен бері байланыс сирек болды. Азияда Престер Джонды табу мүмкін болмады, сондықтан еуропалықтар аңыздың христиандық Эфиопия патшалығына қатысты болуы мүмкін деген пікірге келді. Дәлелдер 1250 жыл шамасында Престер Джонның патшалығын Эфиопияда орналастыру идеясы кеңінен таралғанын көрсетеді. Марко Поло Эфиопияны ұлы христиан елі деп сипаттады, ал православие христиандары елдің бір күні Арабияға шабуыл жасайды деген сенімде болды, бірақ олар Престер Джонды онда орналастырмады. 1306 жылы император Ведем Арадтың 30 эфиопиялық елшісі Еуропаға келді, ал олардың сапары туралы жазбада Престер Джон олардың шіркеуінің патриархы ретінде аталды. Африкалық Престер Джон туралы тағы бір сипаттама 1329 жылға қарай доминикан миссионері Джорданның "Mirabilia Descripta" еңбегінде кездеседі. "Үшінші Үндістан" туралы сөйлескен Джордан, жер мен оның патшасы туралы көптеген қиял-ғажайып әңгімелерді баяндайды, оны еуропалықтар Престер Джон деп атайтынын айтады. Осыдан кейін Африкадағы орналасқан жерінің танымалдылығы артты. Бұл Еуропа мен Африка арасындағы байланыстың күшеюінен туындаған болуы мүмкін, себебі 1428 жылы Арагон мен Эфиопия патшалары екі патшалық арасында стратегиялық неке жасау мүмкіндігін белсенді түрде талқылады. 1507 жылы, Сокотра аралын португалдықтар басып алғаннан кейін, тағы да көп елшілер жіберілді. Бұл миссияның нәтижесінде және мұсылмандық кеңеюге қарсы тұру үшін Эфиопияның регент-патшасы Элени Португалия королі Мануэль I және папаға коалиция іздеу үшін елші Матеусті жіберді. Матеус 1520 жылы дін қызметкері Франсиско Альвареспен бірге португалдық елшілікпен бірге Гоа арқылы Португалияға жетті. Франсиско Альварес жазған, Ковильяның куәлігін қамтитын "Verdadeira Informação das Terras do Preste João das Indias" ("Үндістан Престер Джонының жерлері туралы шын мәлімет") кітабы Эфиопия туралы алғашқы тікелей есеп болды, ол сол кезде еуропалық білімді едәуір арттырды, себебі ол папаға ұсынылды, басылып шығарылды және Джованни Баттиста Рамузио келтірді. 1520 жылы император Лебна Денгель мен португалдықтар дипломатиялық байланыс орнатқан кезде, Престер Джон еуропалықтардың Эфиопия императорын атау үшін қолданған есімі болды. Дегенмен, эфиопиялықтар ешқашан өз императорын осылай атаған емес. Император Зара Якобтың елшілері 1441 жылы Флоренция кеңесіне келгенде, (Рим католиктері басқарған) кеңес прелаттары эфиопиялықтарды өздерін монарх Престер Джонның өкілдері деп атауға талап еткенде, олар шатасқан. Олар Зара Якобтың патшалық атауларының тізімінде мұндай атау жоқ екенін түсіндіруге тырысты. Алайда, олардың ескертулері еуропалықтардың Эфиопия патшасын Престер Джон деп атауына тосқауыл болмады. Кейбір жазушылар бұл атаудың жергілікті мақтау емес екенін түсінген; мысалы, Джордан оны оқырмандары таныс болғандықтан ғана қолданған сияқты, бірақ оны шынайы деп ойлаған жоқ. Эфиопия көптеген жылдар бойы Престер Джон аңызының бастауы ретінде қарастырылған, бірақ қазіргі заманғы сарапшылардың көпшілігі аңыз 13 ғасырдағы Оң хан мен Орталық Азияға қатысты болғандай, сол елге бейімделгенін сендіреді. Қазіргі ғалымдар Престер Джон немесе оның елі туралы ертерек материалдарда Эфиопияны кез келген басқа жерден гөрі жақсырақ сәйкестендіруге болатын ештеңе таппады, сонымен қатар эфиопиялық тарих мамандары португалдықтар Африканы айналып өтуді бастағанға дейін бұл оқиға кеңінен танылмағанын тиімді түрде көрсетті. Чех францисканы Ремедиус Прутки 1751 жылы император Иясу II-ден осы сәйкестендіру туралы сұрады, және Прутки ол адамның "таңғалып, маған Абиссиния патшалары ешқашан өздерін осы атпен атауға үйренбегенін айтты" деп мәлімдеді. Бұл үзіндіге қосылған түсіндірмеде Ричард Панкхерст бұл эфиопиялық монархтың бұл аңыз туралы жазбаға түскен алғашқы мәлімдемесі екенін, және олар Пруткидің сұрауына дейін бұл атау туралы білмеген болуы мүмкін екенін айтады.
Америка
Италиялық тарихшы Питер Мартир д'Ангиера өзінің "Жаңа әлемнің онжылдықтары" атты еңбегінде Престер Джонның жерін Чикорамен байланыстырды. Франсиско де Чикора, қазіргі Оңтүстік Каролинада туған, испандарға тұтқынға түсіп, Лукас Васкес де Айллон оны Испанияға алып кетті, ол Ангиераға өз жерін дін қызметкерлері басқаратынын хабарлады.
Аңыздың және мәдени мұраның соңы
XVII ғасырдағы неміс шығыстанушысы Йоб Людольф сияқты ғалымдар Престер Джон мен эфиопиялық монархтар арасында нақты туыстық байланыс жоқ екенін көрсетті, ал аңыз патшаны іздеу тоқтады. Бірақ бұл аңыз Еуропа мен әлем тарихының бірнеше ғасырына тікелей және жанама түрде әсер етіп, Еуропаның саяхатшыларын, миссионерлерін, ғалымдарын және қазына іздеушілерін ынталандырды. Престер Джонды табу үміті ұзақ бұрын жоғалған еді, бірақ әңгімелер XX ғасырға дейін шабыттандырып келді. Уильям Шекспирдің 1600 жылғы «Көп нәрседен шу» пьесасында, сондай-ақ Тирсо де Молинаның «Эль Бурладор де Севилья» пьесасында да ерте заманғы сілтемелер бар. 1910 жылы шотланд жазушысы және саясаткер Джон Бьюхан өзінің алтыншы кітабында «Престер Джон» аңызын Оңтүстік Африкадағы зулу көтерілісі туралы сюжетті толықтыру үшін пайдаланды. Бұл кітап XX ғасырдың басындағы оқиғалы романдардың көрнекті үлгісі болды және сол кезде өте танымал болды. Ғасырдың қалған бөлігінде Престер Джон әзіл-қалжыңмен, арзан фантастика мен комикстерде сирек кездесе бастады. Мысалы, Marvel Comics «Фантастикалық Төрттік» және «Тор» журналдарында «Престер Джонды» көрсетті. Ол DC Comics фантастикалық сериясы «Арак: Дауыл ұлы» атты бірнеше нөмірде маңызды қосалқы кейіпкер болды. XX ғасыр әдеби тобының мүшесі Чарльз Уильямс 1930 жылғы романында Престер Джонды Қасиетті Граальдың мессиялық қорғаушысы етіп көрсетті. Престер Джон және оның патшалығы Умберто Эконың екі еңбегінде кездеседі. Біріншісі – 2000 жылғы «Баудолино» романы, онда басты кейіпкер достарына өзінің асырап алған әкесі Фредерик Барбароссаға Престер Джонның хатын жазуға шақырады, бірақ олар оны жібермей тұрып ұрлап алады. Екіншісі – «Серендипити: Тіл және ақылсыздық» (1998) кітабындағы «Жалғандықтың күші» деген тарауда, Эко Престер Джонның хаты «Христиан әлемінің кеңеюіне желеу болды» деп мәлімдейді. 1986 жылдың шілдесінде Аврам Дэвидсон «Азимовтың ғылыми фантастикасында» (оның «Тарихтан тыс оқиғалар» сериясының бөлігі, кейіннен 1993 жылы осы атпен қайта басылды) «Престер Джон туралы постскрипт» атты ғылыми-фантастикалық эссе және Престер Джонның патшалығы оның ұрпағының құпия басқаруында болатын «Таулардың арғы жағындағы патша» атты фантастикалық әңгіме жариялады («Таңдаулы әңгімелер» кітабында жарияланды, кейіннен 1990 жылы «Доктор Эстерхазидің оқиғалары» кітабына енді). 1988 жылы «Аждаһа сүйектері» романында Престер Джон аты Osten Ard қиял әлемінің Жоғарғы Королі ретінде қолданылды. Ол сондай-ақ Vertigo комикс баспасының «Фабльдер» комиксінде де еске алынады, ал Тад Уильямстың «Естелік, қайғы және тікен» атты қиял кітаптарындағы жақында қайтыс болған патша «Престер Джон» деп аталды. Американдық эксперименталды поп-тобы Animal Collective-тің 2022 жылғы «Time Skiffs» альбомының бірінші синглы «Prester John» деп аталды.
In July 1986 issues, Avram Davidson published both a nonfiction essay, "Postscript on Prester John" in Asimov's Science Fiction (part of his "Adventures in Unhistory" series, and later republished in his 1993 book of that title), and a fantasy short story featuring Prester John's realm secretly still ruled by his descendant, "The King Across the Mountains" in Amazing Stories (later republished in The Adventures of Doctor Eszterhazy, 1990). In 1988, the novel The Dragonbone Chair would use the name Prester John as the name of the High King of the fantasy world of Osten Ard. He is also mentioned in the Vertigo imprint comic Fables, and the recently deceased king in Tad Williams' "Memory, Sorrow and Thorn" fantasy books is named "Prester John". The first single from American experimental pop band Animal Collective's 2022 album Time Skiffs is called "Prester John".
Геральдика
Престер Джонға түрлі-түрлі есімді қару-жарақтар тағайындалған. Кентербери соборының негізгі бөлігі геральдикалық ою-өрнектермен әшекейленген, онда Престер Джон көк түспен, ал Кресттегі Құтқарушы алтын түспен бейнеленген. 16-шы ғасырда картограф Абрахам Ортелиус Африкадағы Иоанн империясының болжамды картасын жасады, онда сол жаққа қарап тұрған, толық биіктіктегі Тау кресін қармаған арыстан суреттелген.
Шығармашылық емес
Көзілді деректер мен зерттеулердің жинағы.