Кіріспе

Батыс порт шығанағы (Boonwurrung: Warn Marin) – Австралияның оңтүстік Виктория штатында орналасқан ірі таяз сулы шығанақ, ол Басс бұғазына құяды. Штаттағы екінші үлкен шығанақ болып табылады. Географиялық тұрғыдан алғанда, оның ең басты ерекшелігі – екі ірі арал: Француз аралы және Филипп аралы. Шығанаққа ат қойылған кезде, ол басқа белгілі порттар мен шығанақтардан батысқа қарай орналасқан еді, бірақ Батыс порт іс жүзінде Порт-Филлип пен Мельбурн қаласынан шығысқа қарай жатыр, сондықтан атауы шартты болды. Бұл жерге австралиялық теңіз түлкілері, киттер мен дельфиндер, сондай-ақ көшпенді құстар мен теңіз құстары көптеп келеді. Рамсар конвенциясы бойынша халықаралық маңызы бар сулы-батпақты жер ретінде тізімделген. Шығанақ және екі негізгі аралдың аймағы еуропалықтар келгенге дейін Боунвуррунг тайпасының жерінің бір бөлігі болған. Батыс портты еуропалықтар алғаш рет 1798 жылы, Джордж Басс басқарған кит қайығындағы экспедиция Австралияның оңтүстік-шығыс жағалауын зерттеу үшін Сиднейден оңтүстікке қарай сапар шеккен кезде көреді. Көбінесе азық-түлік жетіспеуіне байланысты экспедиция тоқтатылып, Сиднейге қайтып оралғанға дейін Батыс портта екі апта өткізілді. Ол кезде картадағы ең батыс нүктесі болғандықтан, осылай аталып кетті. Шығанақта үш теңіз ұлттық паркі орналасқан – Француз аралы, Черчилль аралы және Яринга. Солтүстік жақын жерлер көбінесе мал шаруашылығы және шарап жасау үшін пайдаланылады. Бүгінде шығанақ көбінесе демалыс үшін қолданылады, алайда мұнда әскери база (HMAS Cerberus), кеме қатынасы және мұнай өндіру нысандары да бар. Батыс порт Мельбурн қаласынан көлікпен шамамен бір сағаттық қашықтықта орналасқан, ал жағалауында құмды жағажайлары бар шағын демалыс орталықтары бар.

Тарих

Еуропалықтар қоныстанғанға дейін Бунуронг халқы Уорн-Марин аймағында моллюскалармен, қаз тұқымдас құстармен және өсімдіктермен күн көріп өмір сүрген. Бұл шығанақты еуропалықтар алғаш рет 1797 жылы зерттеді, сол кезде Джордж Басс Сиднейдегі губернатор Хантерден Ботани шығанағының оңтүстігіндегі зерттелмеген жағалау бойымен балық аулайтын қайықпен жүруге рұқсат алды. Ондай қиын суларда Басс қазір Басс бұғазы деп аталатын бұғаздың жартысынан да асып өте алмады. Бұл саяхат Батыс портын жазуға әкелді, ол сол кездегі жағалаудағы басқа белгілі порттарға (Пойнт Хикстен Кейп Хоуге дейінгі аймақ) шамамен орналасқандықтан осылай аталды, тіпті ол Филипп порты мен Мельбурн қаласынан шығысқа қарай жатқанмен де. 19 ғасырда мұнда теңіз есірткіштерін аулау жүргізілді.

Колонизациялау әрекеті

1826 жылы француздар Австралияның біраз портында мекен құруға бекімді шешім қабылдады деген хабар тарады – бәлкім, Кінг Джордж шығанағы немесе Батыс порты. Британ үкіметі дереу Сиднейге, губернатор Дарлингке осы жерлерді бірден иеленуге бұйрық жіберді. Соның нәтижесінде полковник Стюарт, капитан С. Райт және лейтенант Бурчелл (капитан Уэзерэлл) және «Дракон» мен «Амити» бригтері 1826 жылғы 18 қарашада Батыс портына баруға бұйрықпен жіберілді. Олар бірнеше сотталғандар мен 3-ші және 93-ші полктерден құралған шағын әскерді алып жүрді. Экспедиция қазіргі Коринелланың жанындағы шығанақтың шығыс жағындағы Елді Мекен нүктесіне түсті, ол губернатор Дарлингтің талабы бойынша шамамен он екі айдан кейін Батыс портын тастағанға дейін бас штаб болып қызмет етті, себебі ол өркениетке жарамсыз деп танылды.

Сэмюэл Андерсон 1835 жылы Портленд пен Мельбурннан кейін Викториядағы үшінші тұрақты еуропалық елді мекенді Басс портында құрды. Портты дамыту мәселесі тек Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін ғана жан-жақты қарастырылды, ал оның Стоуни мен Криб нүктелерінің солтүстігіндегі тегіс жағалаулары ауыр өнеркәсіп орталығына айналды.

География

Бұрын ірі өзен жүйесі болған, Голоцен кезеңінде теңіз деңгейінің көтерілуімен Порт-Филиппен бірге су астында қалды; Батыс Порттың шөгіп қалған жері қазір кең ауқымды тасқын шығанағын құрайды. Батыс Порттың суы 680 км² аумақты алып жатыр, оның 270 км²-ы төмен су кезінде лайлы жазықтар ретінде ашыққа шығады. Батыс Порттың топографиясында екі үлкен арал басым: Француз аралы және Филипп аралы. Жағалау сызығы, аралдарды қоса алғанда, шамамен 263 км-ге жетеді. Шығанақ пен оның аралдарында сейсмикалық белсенділігі жоғары жеті жарық сызығы өтеді және жыл сайын көптеген ұсақ жер сілкіністері тіркеледі. Солтүстік бөлігінде бірнеше өзендер мен арналар шығанаққа құйылып, кең мангр тоғайлары, лайлы жазықтар мен құмды жағалаулардан өтіп, Француз аралының екі жағына және Филипп аралы маңындағы ашық суға құяды. Бірнеше табиғи өзен арналары мен каналдар қайықтарға солтүстік бөлікке қатынауға мүмкіндік береді; алайда, бұл көбінесе су тасқынына байланысты болады және жергілікті білім өте қажет. Батыс Порттың ірі салаларына Буньип өзені, Ланг Ланг өзені, Басс өзені, Кардиния арнасы, Редбилл арнасы, Москито арнасы, Брелла арнасы және Танкертон арнасы жатады. 20 ғасырдың ортасына дейін Ку-Ви-Руп батпағы 30-40 мың гектар аумақты алып, қазіргі Пакенхамға дейін созылып, ерте қоныс аударушылардың жерді өңдеуіне дейін шығанаққа іргелес орналасқан. Солтүстіктегі мангр тоғайлары бүгінде осы батпақтың жалғыз қалдығы болып табылады.

Флора

Батыс порты су астындағы теңіз шөптері, таяздағы тасты жартастар, құмды жағажайлар, таяздағы лайлы жерлер, таяз су арналары, тұзды батпақтар және мангр тоғайлары сияқты әртүрлі мекендеу орталарын қамтиды. Филипп аралының жағалауы штаттық маңызы бар, себебі онда сақталған жағалау шөптесі далалары мен құмды төбелердегі бұталы өсімдіктер өседі, бұл Victoria штатында сирек кездесетін өсімдіктер қауымдастығы.

Фауна

Батыс порты жартасты алаңдардан, құмды жағажайлардан және теңіз мекендеу орындарынан тұрады. Онда колониялық асцидиялар, губкалар және маржандарды қоса алғанда, омыртқасыздардың алуан түрлері қоныстанған. Бұғаздың солтүстік жағындағы лайлы жерлер мен мангр батпақтары құстар мен көшпенді құстар үшін маңызды тамақ көзі болып табылатын көптеген омыртқасыздарға толы. Франц аралы көшпенді құстарға, австралиялық пеликандарға, қысқа құйрықты шыршалы судың көбею орындарына және көптеген басқа да маңызды жануарлар түрлеріне үйірленген. Бұл шығанақ BirdLife International ұйымы тарапынан 623 км² көлеміндегі Маңызды Құс Аймағы (IBA) ретінде танылған, себебі ол тұрақты түрде өте сирек кездесетін апельсинқұйрықты попугайлардың шағын тобына, алыс шығыс құсқыларының әлемдік популяциясының 1% астамына, қызыл мойынды ұсақ құстар мен жолақты остриктерге, сондай-ақ әлсіз жұлдыздардың санының азаюына қолдау көрсетеді. Филипп аралындағы пингвин қорығында Викториядағы ең ірі шағын пингвин колониясы және қысқа құйрықты шыршалы судың маңызды колониясы бар, сонымен қатар балапандар мен саябақ сұңқары да көбейеді. Филипп аралының жанындағы Силл-Рок Австралиядағы ең ірі терілі түлендердің және кепкел және саздықты балық аулаушылардың көбею ортасы болып табылады. Сан-Ремоның теңіз қоғамдастығы – 1988 жылғы Мемлекеттік флора және фаунаны қорғау заңына сәйкес тізімделген теңіз биотасының бай жиынтығы. Бұл шығанақ халықаралық маңызы бар су тобы үшін Рамсар конвенциясына енгізілген.

Қоршаған ортаны бақылау

Батыс портының теңіз суы Виктория штатының Қоршаған ортаны қорғау органымен бақыланады және 2021-2022 жылдар аралығында жақсы жағдайға ие деп бағаланды.

Демалыс

Балық аулау, демалыспен қайықпен жүзу және яхтинг – шығанақтағы танымал уақыт өткізушіліктердің кейбірі.

Өнеркәсіп

Батыс портында бірнеше өнеркәсіптік кешендер бар, оның ішінде BlueScope болат өңдеу зауыты және Австралия Корольдік Теңіз күштерінің негізгі оқу базасы – HMAS Cerberus. Holden Australia компаниясының сынақ алаңы Батыс портының шығысында орналасқан. 1966 жылдан 1985 жылға дейін BP компаниясы Криб-Пойнтта Вестернпорт мұнай өңдеу зауытын пайдаланған. Гастингс портын дамытудың қазіргі жоспарлары оны Виктория штатына кіретін және шығатын контейнерлік және көлемді жүктердің негізгі теңіз портына айналдыруды көздейді. Жергілікті тұрғындар жобаның масштабы және оның шығанақтың нәзік экожүйесіне тигізетін әсеріне қатысты үлкен қарсылық білдірді. Blue Wedges және Preserve Westernport Action Group алаңдаған жергілікті тұрғындардың көптеген наразылықтарын жеткізеді.

Ережелер

Теңіз ортасын қорғау мақсатында Викторияның теңіз ұлттық парктері мен теңіз қорықтарының шекараларында бірқатар іс-әрекеттерге тыйым салынады. Теңіз мекендемелерін аулау, тор салу, сүңгімен аулау, ұстау немесе өлтіруге тыйым салынады. Жағалаудан немесе теңізден балық аулаудың барлық түрлеріне тыйым салынады. Жануарларды, өсімдіктерді, заттарды немесе артефакттарды алып кетуге немесе зақымдауға тыйым салынады. Ұлттық парктер туралы заң бойынша теңіз ұлттық парктері мен қорықтарында балық аулау үшін қатаң жазалар көзделген. Барлық құқық бұзушылықтар туралы Бастапқы өнеркәсіп департаментіне хабарлауға болады. Дегенмен, егер сіз балықты парктен тыс жерде аулаған болсаңыз, кемеңізде балық тасымалдауға рұқсат етіледі, сондай-ақ балық аулау таяғын немесе гарпунды алып жүруге болады, бірақ оларды пайдалануға болмайды. Егер сіз парктен ең қысқа жолмен өтіп бара жатсаңыз, кемеде жәндіктерге немесе тас шағалаларына қатысты жабдықтарды алып жүруге рұқсат етіледі.