Кіріспе

Британдық дворян, адвокат және саясаткер (1865–1931) Джон Фрэнсис Стэнли Расселл, 2-ші граф Расселл, Франк Расселл (12 тамыз 1865 – 3 наурыз 1931), британдық дворян, адвокат және саясаткер, философ Бертран Расселлдің үлкен ағасы және Ұлыбританияның екі рет премьер-министрі болған Джон Расселлдің немересі. Виконт және виконтесса Амберлидің үлкен ұлы Расселл отбасылық мәселелерімен танымал болды және 1901 жылы Лордтар палатасының алдында бигамия жасады деген айып тағылды. Бұл 1948 жылы теңдестік жойылғанға дейін Лордтар палатасында сотталған соңғы дворян болды. Расселлтің тәрбиесі ата-анасының ерте қайтыс болуына байланысты әжесі мен атасымен бірге өтті. Ол әже-шешесімен бірге тұруға қанағаттанбады, бірақ Винчестер колледжінде төрт жыл бақытты өмір сүрді. Оның академиялық білімі Оксфордтың Баллиол колледжінен қуылғаннан кейін күрт аяқталды, себебі ондағы билік оның болашақ ақын Лайонел Джонсонмен қарым-қатынасының сипатына күдікпен қарады және ол Оксфордтың өзіне жасаған қарым-қатынасына қатты наразы болды. Біраз уақыт АҚШ-та болғаннан кейін, ол 1890 жылы үш әйелінің біріншісі Мейбел Эдит Скоттқа үйленді. Жұбайлар тез арада ажырасып, келесі бірнеше жыл сотта ұзақ және ашулы дауларға ұшырады, бірақ сол кездегі Англия заңдары ажырасуға мүмкіндік бермеді. Расселл 1895 жылы Лондон округтік кеңесіне сайланды және 1904 жылға дейін қызмет етті. 1899 жылы ол екінші әйелі Молли Сомервиллмен бірге Невадаға сапар шекті, онда екеуі де ажырасып, үйленді, содан кейін Ұлыбританияға ортақ өмір сүру үшін оралды. Расселл Невадада ажырасып кеткен алғашқы танымал тұлға болды, бірақ бұл Англия заңдарымен мойындалмады. 1901 жылдың маусымында ол бигамия жасады деген айыппен тұтқындалды. Ол Лордтар палатасының алдында кінәсін мойындады және үш ай Холлоуэй түрмесінде жазасын өтеді, содан кейін Англия заңдарына сәйкес Моллиге үйленді. 1911 жылы ол жасаған қылмыс үшін толық кешірім алды. 1902 жылдан бастап Расселл ажырасу заңдарын реформалауды қолдады, осы мақсатта Лордтар палатасындағы теңдестік орнын пайдаланды, бірақ көп жетістікке жете алмады. 1905 жылы адвокаттыққа қабылданғаннан кейін ол көбінесе автокөлік жүргізушілерінің құқықтарын қорғады және бір кезде A 1 тіркеу нөміріне ие болды. 1914 жылы ол романшы Элизабет фон Арнимге ғашық болғаннан кейін екінші некесі аяқталды және 1916 жылы фон Арнимге үйленді. Бірақ жұбайлар көп ұзамай ажырасып кетті, алайда ресми түрде ажыраспады. Элизабет оны өзінің "Вера" романында карикатуралық бейнеде көрсетті, бұл Фрэнк Расселлді ашуландырды. 1918 жылы Фрэнк Расселл ағасы Бертранның соғысқа қарсы әрекеттері үшін түрмеге қамалғанда оған көмектесті. Еңбек партиясымен жақындасқан Расселл 1929 жылы екінші Макдональд үкіметінде кіші лауазымға тағайындалды, бірақ оның министрлік мансабы 1931 жылы қайтыс болуымен күрт аяқталды. Жеңістеріне қарамастан, Фрэнк Расселл ағасы мен атасымен салыстырғанда көлеңкеде қалды және отбасылық мәселелері оны "Зұлым граф" деп атауға себеп болды.

Ерте өмір

Джон Фрэнсис Стэнли Расселл 1865 жылғы 12 тамызда Чеширдегі Алдерли Паркте дүниеге келді. Ол Джон Расселдің, 1-ші граф Расселдің үлкен ұлы, Виконт Амберлидің тұңғыш баласы еді. Граф екі рет Ұлыбританияның премьер-министрі болды, ал мансабының басында 1832 жылғы реформа туралы заңның жасалуына үлкен үлес қосты. 1864 жылы Амберли Эдвард Стэнлидің кіші қызы Кэтрин Луиза Стэнлиге үйленді, бұл Алдерлидің 2-ші бароны Стэнлидің отбасыларын біріктірді. Алдерли Паркі Стэнли отбасының резиденциясы болды. Өз заманы үшін бұл ерекше еді, Амберлилер бала тууды шектеу, феминизм, саяси реформалар (әсіресе әйелдер мен жұмысшы табына дауыс беру құқығы) және еркін махаббат идеяларын қолдады және осы принциптер бойынша өмір сүрді. Мысалы, виконтесса ұлы Франктің тәрбиешісі Дуглас Спэлдингтің бойдақ болуын әділетсіз деп санады және күйеуінің келісімімен Спэлдингті өз төсегіне шақырды. Франктан кейін Амберлилердің тағы екі баласы болды: Рейчел (1868 жылы туған) және Бертран (1872 жылы туған). Отбасы виконттың әкесіне тиесілі Родборо үйінде (Страуд маңында) тұрды, содан кейін Трелехке жақын Равенскрофт залына көшті, онда Франкқа қалағанындай еркін жүруге рұқсат берілді, соның ішінде ауылды аралауға. Ата-анасы дінге сенімін жоғалтқандықтан, Франк шіркеуге бармады. Сегіз жасында ол Сер Уолтер Скоттың барлық шығармаларын оқып, ғылым мен инженерияға өмір бойына құмарлық танытты, Корольдік қоғамның балаларға арналған лекцияларына қатысты. 1873 жылдың желтоқсан айында отбасы Италияға сапар шекті, ал келесі мамыр айында оралған кезде Франк дифтериямен ауырады. Оны анасы емдеді және ол жазылып кетті, бірақ маусым айында анасы мен Рейчел де осы ауруға шалдықты. Виконтесса 28 маусымда, ал қызы бес күннен кейін қайтыс болды, бұл виконтқа ешқашан жазылмаған ауыр соққы болды. 1876 жылдың 9 қаңтарында ол пневмониядан қайтыс болды. Виконттың өсиеті бойынша Т.Дж. Сандерсон, оның университеттегі досы, және Спэлдинг Франк пен Бертранның қамқоршылары болып тағайындалды. Граф және оның әйелі, Фрэнсис Рассел, графня Рассел (көбінесе леди Джон Рассел деп аталады), Сандерсонды қабылдауы мүмкін еді, тіпті ол (Спэлдинг сияқты) дінсіз болса да, бірақ Спэлдингтің әлеуметтік жағдайы төмен болды және ол қабылдауға лайық емес еді, әсіресе Амберлилердің сақталған құжаттарын оқып, виконтессамен оның қарым-қатынасының мәнін білгеннен кейін. Граф Рассел және леди Джон Chancery сотына шағымданып, Сандерсон мен Спэлдинг бұл іске қарсы тұрудан бас тартты. Франк пен Бертран әкелерінің ата-анасының қамқорлығына берілді, ал Расселлдің екі ересек баласы, Ролло мен Агата да қамқоршылар болып тағайындалды. Бұл Франкты ол кейіннен "Равенскрофттың еркін ауасы" деп атаған жерден, қалағанындай жүріп-тұра алатын жерден, Пемброк үйіне көшірді, онда ол қатаң қадағалауда болды және үйдің аумағынан шығуға тыйым салынды. Ол бұл жердегі атмосфераның тым қатаң екенін сезінді, әдепсіз деп саналатын ешқандай тақырыпты талқылауға болмады, және ол шіркеуге барып, діни білім алуға міндетті болды. Графқа оннан астам жылдар болды, ол әйелінен екі есе үлкен еді және күнінің көп бөлігін оқумен өткізді: үйде леди Джон билік етті, ол ұлдарды тәрбиелеуде қатаң моральдық кодекс қолданды. Франкқа Бертранмен көп уақыт жеке өткізуге рұқсат берілмеді, өйткені ол кіші інісіне жаман әсер етеді деп есептелді, ал Франк Рассел Бертран туралы: "Кембриджге бармайынша ол шыдамсыз кішкентай мақтанкеш болатын" деп жазды. Екі ұлдың досы Аннабель Хут Джексон Пемброк үйін "балаларды тәрбиелеуге жарамсыз жер" деп бағалады. Жарты ғасырдан кейін Джордж Бернард Шоу Франкке, оның бала кезінде ағасы Роллоны өлтіріп, үйді өртеп жібермегеніне сенбегенін жазды.

Білім

Франкты 1876 жылы Чимге интернатқа жіберді. Ол Пемброк Хаусынан гөрі мектепте бақытты болды. Әдебиеттерінде ол әкесінің құрметті атағы – Виконт Амберли деп аталуына ашуланғанын еске алды, бұл енді графтық таққа мұрагер ретінде оның құқығы болды. Ол әлі де Чимде оқығанда, 1878 жылы әкесі қайтыс болды, соның нәтижесінде Франк 2-ші граф Рассел атанды. Содан кейін Франк 1879 жылдан 1883 жылға дейін Винчестер колледжінде білім алды. Винчестер оның рухани мекені болды, ол мектепке деген құрметін өмірбаяндық еңбектерінде білдірді. Франк Расселдің ұзақ жылдар бойы досы болған Джордж Сантаяна Винчестерді "ол жақсы көрген және сүйген жалғыз орын" деп сипаттады. Франк Винчестерде оқып жүргенде дінге бет бұрды, тіпті 1880 жылдың қараша айында Винчестер епискобының растау рәсімінен өтті. Жетім қалған графты үй иесі, дін қызметкері Джордж Ричардсон мен оның әйелі Сара қолдады. Сантаяна мәлімдеме жасағанда Сара Ричардсонды ойлады; кейін ол Франк Расселді қорғады, өйткені оның отбасылық мәселелері күнделікті газеттерге жарияланды, ал ол 1909 жылы оның қазасына қатты қайғырды. Винчестерде Франк өмірінің ең бақытты төрт жылын өткізіп, ересек өміріндегі достарының көпшілігімен танысты. Франк Винчестерде оқуын бастағаннан бастап, Франк пен Бертран анасының әжесі Генриетта Стэнлимен, Алдерли баронессасы Стэнлимен көп уақыт өткізе бастады, олар Леди Джоннан гөрі әлдеқайда жайлы болды. Франк Леди Стэнлидің Лондондағы Довер көшесі, 40 мекенжайын Пемброк Хаусынан тынығу үшін таңдады. Винчестерде ол болашақ ақын және сыншы Лайонел Джонсонмен достық қарым-қатынас орнатты, оны "Винчестердегі өмірімдегі ең үлкен ықпал етуші" деп сипаттады. Олар Расселдің Винчестердегі соңғы семестрінде дос болды, Джонсон Пемброк Хаусына келіп тұрды, бірақ достық Расселдің 1883 жылы Оксфордтың Баллиол колледжіне түскенге дейін толыққанды дамымады. Олар бір-біріне ұзақ, шын жүректен хаттар жазып, рухани мәселелер мен күнә және мораль туралы сұрақтарды талқылады. 1919 жылы Рассел Джонсонның хаттарының бір бөлігін "Лайонел Джонсонның Винчестер хаттары" деген атпен жариялады. Баллиолда Рассел классикалық әдебиеттерді оқыды. Классикалық грек әдебиетінің маманы Бенджамин Джоуетт сол кезде Баллиолдың магистрі және Оксфордтың вице-канцлері болды. Рассел университетте "көк пен жердегі барлық нәрсе бойынша шексіз және ашық пікір-таластарды" ұнатты. Ол Джонсонға Винчестерге хат жазды, ал Джонсонның әкесі хат алысуға тыйым салғаннан кейін, хаттарын бакалавр Чарльз Сейл арқылы жіберді. Рассел университет клубтарына және басқа да ұйымдарға қосылды, алғашқы екі жылында академиялық жетістіктерге жетті, бірақ оның Оксфордтағы мансабы 1885 жылдың мамырында күрт аяқталды, Рассел өз естеліктерінде айтқандай, Джоуетт оны басқа бакалаврға "ұятсыз" хат жазғаны үшін колледжден шығарды. Рассел айыптауларды жоққа шығарды, бірақ оған ресми тергеу жүргізуден бас тартты. Адалдықпен айыпталып, ол Джоуеттке ашуланып, ол джентльмен емес екенін айтты және колледжді тастап кетті. Бір жылдан кейін Джоуетт Расселдің Баллиолға қайта оқуға түсуіне және Расселдің Кембридж колледжіне түсуіне қажетті ұсыным беруден бас тартты. Расселдің оны колледжден шығарғаны туралы айтқан әңгімесінің шындығы күмәнді; Сантаяна оны Расселдің жеке айтқан сөздеріне негізделген қиял деп санайды, бірақ оның түбінде Расселдің Джонсонмен қарым-қатынасының мәні жатыр. 1885 жылдың сәуір айында 18 жасқа толған Джонсон, бірақ жас көрінген, Лондонға соңғы пойызды жіберіп алғаннан кейін Расселдің бөлмесінде түнеді, ал Сантаяна айтқандай, билік екеуін бірге көріп, Джонсонды Расселдің "жақын досы" болуға тым жас деп жариялады. Дегенмен Сантаяна Рассел мен Джонсонның қарым-қатынасы "ешқандай эротикалық немесе тіпті ойын-сауық емес" екенін жазды. 1885 жылдың шілдесінде, Расселдің колледжден шығарылғанына екі ай өткен соң, Джонсонның әкесі Джоуеттке Рассел Лионельге қолайлы серік пе деп сұрады, ол емес екенін және екеуінің арасындағы одан әрі танысуға тыйым салынатынын айтты. Рассел мен Джоуетт біршама уақыттан кейін татуласты, магистр 1890 жылы графтың алғашқы тойына қатысты. Бірақ Рассел 1893 жылы Джоуетттің жерлеу рәсіміне қатыспады, ревматизмге шалдыққан деп айыптады және өмірінің соңына дейін Оксфордтағы мансабының аяқталуына ашуланып өтті. Сантаяна Расселдің "табиғатқа қайшы құштарлықтары" ұзаққа созылмағанын айтты, өйткені ол "толыққанды және көп әйелді ер адам" болып шықты.

Ерте жастағы ересек

Оксфордтан шығарылғаннан кейін Расселл Хэмптон ауылындағы шағын үйді бір жылға жалдады, оған оның қамқоршылары (оның жасы әлі 21-ге толмаған, сол кезде ересек жасқа толу шағы) өздері таңдаған тәлімгермен бірге тұру шартымен келісім берді. Лондон маңындағы өмірдің монотондығы Оскар Уайльд сияқты қонақтармен сәл әлсірегенімен, Расселл Оксфордтағы қарым-қатынасына наразы болды және 1885 жылғы қазан айында Америка Құрама Штаттарына кемемен аттанды. Америка оған жалпы алғанда ұнады, бірақ Нью-Йорк қаласы ұнамады. Саяхаты барысында ол алғаш рет Гарвард колледжінің студенті Сантаянамен танысты, ол Сантаянаның кездескен алғашқы ағылшын адамы болды. Расселл Американы аралап келген сапарында Уолт Уитменмен де кездесті және Ақ үйге шақырылып, президент Гровер Кливлендпен сөйлесті. Расселл 1886 жылғы тамызда ересек жасқа жетіп, мұрасын алды, бұл оған сәнді өмір сүруге мүмкіндік берді. Ол бос отырмады, электр құрылысымен айналысатын компанияға қатысты, ол бала кезінен бастап қызығушылық танытқан сала еді. Бұл оның көптеген коммерциялық жобаларының біріншісі болды. Расселлдің коммерциялық мансабының көп бөлігі сияқты, бұл да толыққанды сәттілікке жетпеді және үш жыл ішінде тоқтатылды. Қымбат өмір салты мен көптеген сот ісіне қатысудан түскен гонорарлар оны 1921 жылы өзін банкрот деп мойындауға мәжбүр етті, ал ағасы Франк он жылдан кейін қайтыс болғанда, Бертран одан тек титул мұра болғанын айтты.

Бірінші неке

Расселл британ аристократиясының бай адамдарына қарағанда кембағал болғанымен, оның барлық иелігі, оның ішінде атағы да, қыздарына лайықты күйеу іздеген ата-аналардың назарына ілікті. Олардың арасында Мария Селина (Лина) Элизабет, леди Скотт болды. Ол қызы Мейбл Эдит Скоттқа лайықты күйеу іздеп, 1889 жылы Расселлге келді. Сантаяна Расселлдің әуел басында ажырасқан Селина Скоттқа, оның қызынан гөрі көбірек қызығушылық танытқанын еске түсірді және Расселлдің анасы бала кезінде қайтыс болғандықтан, леди Скотт Расселлді ықпалына алып, оған достығын сақтаудың жолы оның қызына үйленуі екенін сендірді. Франк пен Мейбл Расселл 1890 жылдың 6 ақпанында үйленді. Үш айдан кейін олар ажырасып кетті, Мейбл физикалық және психикалық зорлық-зомбылыққа ұшырағанын мәлімдеді. Сантаяна кейін былай деп жазды: "Расселл күйеу ретінде, отбасылық өмірде мүмкін емес еді: тым ізгі және өте қатыгез. Ол оған жеткілікті ақша да, еркіндік те бермеді. Ол уақытты, шындықты айтуды, қарыздарды қатаң бақылады. Ол оның достарына, киімдеріне қарсы болды және зергерлік бұйымдарын қарызға алып отырды. Оның үстіне, олардың жеке өмірінде ол талапшыл және жағымсыз болды. Ол оны тез жек көріп, қорқып кетті". 1890 жылдың соңында Мейбл одан сот арқылы ажырасуға талап арыз берді, оны Бат колледжінің бас математика оқытушысы Герберт Робертспен "әдепсіз мінез-құлық" жасады деп айыптады, бірақ сотта жеңіліске ұшырады. Сот процесі туралы хабарлар газеттерде жарияланды және қазылар алқасы Франк Расселлдің пайдасына шешім шығарды. Сол кезде ажырасудың жалғыз негізі – неке адалдығын бұзу еді, бірақ әйел оны дәлелдеген жағдайда, тастап кету сияқты басқа да құқық бұзушылықтарды көрсетуі керек болды. Отбасыларының келісімімен Франк пен Мейбл Расселл бөлек тұруын жалғастырды, бұл Мейблдің тастап кетуді дәлелдеуіне мүмкіндік бермейтін жасырын келісім болды. Кейін татуласуға әрекеттер жасалғанымен, тараптар бөлек өмір сүрді. 1892 жылы Расселл өз фирмасын – "Расселл және компания" атты электр инженерлері фирмасын ашты. Ол Лордтар палатасында көбірек көзге түсе бастады, 1893 жылдың қыркүйегінде Ирландияның өзін-өзі басқару туралы сәтсіз заң жобасын қолдаған қырық теңнің бірі болды. Расселлдің некелік дауына қарамастан, детективтер екі тараптың да белсенділігін күшейтті, олар неке адалдығын бұзу дәлелін табуға үміттенеді, бұл олардың жұмыс берушілеріне сотта артықшылық берер еді. 1894 жылы Фрэнк Расселл ағасы Бертранға өзінің электр цехының кызметкері Мэри Морриспен үш жылдан бері қарым-қатынаста екенін айтты. Алдындағылар алқасын сендіре алмаған Мейбел кейіннен жанама жолмен ажырасуға тырысты, 1894 жылы некелік міндеттерді орындауға мәжбүрлеу туралы талап арыз берді. 1884 жылғы Некелік істер туралы заңға сәйкес, некелік міндеттерді орындауға мәжбүрлеу туралы бұйрықты орындамау тастап кетуді дәлелдеуге мүмкіндік берді, бұл екінші жұбайға сот арқылы ажырасу туралы дереу қаулы шығаруға құқық берді және егер күйеуінің неке адалдығын бұзуымен бірге болса, әйелге ажырасуға мүмкіндік берді. Мұндай іс-әрекет өтінішкер әйелге жәрдемақы алуға мүмкіндік берді. Сол кезде Англияда ажырасуға тек өтінішкер жұбай некеге қарсы әрекет етпеген жағдайда ғана рұқсат етілетін. Граф 1891 жылдан бері оның айыптаулары заңдық қатыгездікке жатады деп қарсы талап айтты. 1895 жылы екі жағдайда да қазылар алқасы Франк Расселлдің жағына шықты, бірақ Мейбел апелляциялық шағымдану арқылы шешімді жойды. Іс Лордтар палатасына дейін жеткізілді, ал Заң Лордтары апелляциялық сот шешімін бекітті. Бұл екеуіне де қанағаттандырмады, заңдық қатыгездіктің анықтамасын физикалық зорлықпен байланыстырды және "Расселге қарсы Рассел" ісі келесі жетпіс жыл бойы заңдық маңызға ие болды, ажырасу заңын реформалау қатыгездікті ажырасудың заңдық негізі ретінде жойғанша. 1897 жылы леди Скотт Расселлге қарсы айыптау жариялағаннан кейін тағы бір сот өтті; ол қылмыстық жала жабу үшін айыпталып, сегіз айға бас бостандығынан айырылды, бірақ сот үкімін шығарғаннан кейін Олд Бейлиді қоршаған қалың топ Расселлді "Зұлым граф" деп атап, ысқырықтап қарсылық білдірді. 1894 жылғы жергілікті басқару туралы заң аудандық және приходтық кеңестерді құрды. Сол жылдың желтоқсан айында Расселл Кукхэм приходтық кеңесіне сәтті сайланды, төраға болып тағайындалды және кедейлердің қорғаушысы болды. Ол жұмыс үйіндегі ескірген әдістерді өзгерту және жолдар мен жолдардың сақталуын қамтамасыз ету үшін жұмыс істеді. 1895 жылдың ақпанында ол прогрессивті ретінде Ньюингтон-Уэст үшін Лондон округінің кеңесіне (ЛКК) сайланды. Ол сол жақтағылармен бірікті, 1894 жылы либерализмнің бекінісі болған Реформа клубына қосылды. Ол 1898 жылдың наурызында Хаммерсмиттен сәтсіз сайлауға түсті, бірақ ол ЛКК мүшесі болып қала берді, онда ол 1904 жылға дейін қызмет етті.

Невададағы ажырасу

Расселл Мэрионға (Молли деп аталатын) ғашық болды, ол сол кезде Джордж Сомервиллге үйленген еді. Расселл онымен Хаммерсмиттегі науқан кезінде дос болып жақындасқан. Ирландиялық шебер аяқкиімшінің қызы, екі рет үйленген Молли Сомервиллдің үш баласы болды және ол Хаммерсмит әйелдерінің либералдық қауымдастығының хатшысы қызметін атқарды. Ол Расселлдің үгіт-насихат жұмысына белсенді қатысты; екеуі жақын болып, бірнеше шараларда бірге көрінді. 1899 жылдың басында Молли ауырғанда, Расселл оған өзінің бірінші үйінің біреуін пайдалануға рұқсат берді, содан кейін олар Франция арқылы Америкаға бірге сапар шекті. Расселл Американың ажырасу заңдарының салыстырмалы түрде жеңілдігін пайдаланып, Мейбл Расселлмен некелерін ажыратуды жоспарлады. Расселл мен Молли Сомервилл Чикагоға барды, бірақ жергілікті заңдар жақында қатаңдатылғанын және бір жыл тұру және басқа да шектеулер енгізілгенін білді. Солтүстік Дакота және Аризона да қарастырылды, тіпті Аризонаға сапар жасады, бірақ онда да бір жыл тұру талап етілді. Алты айлық талаппен Невада бұл жағдайдың ішінде ең қолайлысы болды. Олар 1899-1900 жылдардың қысында Тахо көлінің жағасындағы Гленбрукке қоныстанды. 1900 жылдың 14 сәуірінде Расселл мен Сомервиллдің екеуіне де ажырасуға рұқсат берілді. Олардың неке рәсімі 15 сәуірде Ренода судья Бенджамин Франклин Керлердің қатысуымен өтті. Американың шығыс жағалауына жол аясында олар бал айын өткізді, соның ішінде Денвердегі Браун Палас қонақүйінде болды, онда Расселл журналиске көп әйел алу айыбының негізсіз екенін мәлімдеді. Жұбайлар келесі айда Ұлыбританияға оралды. Расселл мұндай ажырасудың ағылшын заңдары бойынша мойындалмағанын білді, себебі Англия британдық азаматтардың шетелде алған ажырасуларын мойындамайды. Оның ниеті Мейбл Расселлге неке адалдығын бұзғаны үшін ажырасуға келісім беруге мүмкіндік беру болды, бұл оған қайтадан үйленуге де рұқсат беретін еді: ол оның ынтымақтастығын қамтамасыз ету үшін оған ажырасу жағдайында 5000 фунт стерлинг төлеуге уәде берді. Расселл Невададағы үйленуі туралы хабарды "Таймс" газетінде жариялағаннан бастап, Атлантиканың екі жағында да оқиғаға қызығушылық арта түсті. Мейбл Расселл мен Джордж Сомервилл екеуі де ажырасуға өтініш берді, және екеуі де қарсылықсыз ажырасты, декреттер күшіне енгенге дейін қалыпты күту мерзімі сақталды. Расселл Ұлыбританияға оралғаннан кейін LCC-дегі өкілдігін еш өзгеріссіз сақтап қалды. Бастапқыда басқа ресми реакция болған жоқ, қоғам оларды заңды жұбайлар ретінде қабылдады, ал Молли 1901 жылғы халық санағында "Молли Рассел" деп тіркелді.

Лордтар алдындағы сот

Расселл 1901 жылғы 17 маусымда Ватерлоо станциясында пойызбен келген кезде, қосарлы некеге тұрған деген айыппен қамауға алынды. Осы қылмысқа қатысты іс неге қозғалғаны белгісіз. Расселл өзіне таңсық көрінді, себебі осыған ұқсас әрекет жасаған, бірақ сарайда жақын тұрған басқа бір ақсүйек адам сотталмаған еді, өйткені ол "дінсіз және радикалды" болған. Расселл отбасы графтың жаңа патша, Эдуард VII-нің ықпалымен сотталғанына сенді, өйткені патшаның өткені күрделі болған және тақта отырғанда бірнеше жақын адамдары болған, бұл оның моральдық беделін арттыруға бағытталған. Расселл кепілмен босатылды және 22 маусымда Боу-стрит магистраттық сотында өткен тыңдаудан кейін, үлкен жюри оны қосарлы некеге тұрғандығы үшін айыптады және сотқа жіберді. 1948 жылы бұл ереже жойылғанға дейін, мемлекетке қарсы қылмыс жасаған немесе қылмыстық іс бойынша айыпталған пэлер мен пэерлессалар Лордтар палатасында сотталды, дауыс беру арқылы шешім қабылданды. Расселл қаласа да, соттан бас тарта алмады, ал Лордтар палатасының үкіміне шағымдану мүмкін емес еді. Мұндай сот процестері сирек болды: Расселлдің ісі 1841 жылы дуэль жасады деген айыппен ақталған Лорд Кардиганнан кейінгі алғашқы сот болды, ал бұрынғы сот 1776 жылы өткен, содан кейін 1935 жылы Лорд де Клиффордты кінәсіз деп танумен аяқталған бір ғана сот болды. Расселлдің Лордтар палатасы алдындағы сот процесі 1901 жылғы 18 шілдеде Парламент ғимаратының Корольдік галереясында өтті, онда шамамен екі жүз пэр, соның ішінде премьер-министр лорд Солсбери де қатысты. Расселлді сотқа тартқан рухани тұлғалардың арасында Йорк архиепискобы Уильям Маклаган және Винчестер епискобы (кейін Кентербери архиепискобы) Рэндалл Дэвидсон болды. Лорд-канцлер лорд Холсбери корольдің тапсырмасымен лорд-аппақ ретінде төрағалық етті. Сондай-ақ, Молли Расселл, судья Керлер және Расселлдің алғашқы некесін өткізген ағылшын дін қызметкері де қатысты. The New York Times жиналған пэлер мен судьяларды киімдерімен "өте әдемі" деп сипаттап, жиналған пэлер мен судьялардың киімдерінен шыққан "керемет түс" туралы жазды. Барлық апелляциялық лордтар, сондай-ақ басқа он бір судьялар, туындаған кез келген құқықтық мәселелер бойынша пэерлерге кеңес беру үшін қатысты. Бұл соттың сол күні басқа да істерді қарауын тоқтатуға әкеп соқты, және кейбір газеттер бұл шараның құнын, соның ішінде Керлерді Невададан әкелу және оны екі ай бойы орналастыру шығындарын сынады. Расселлдің соты 18 шілдеде басталғанда, ол өзінің кінәлі екенін немесе кінәлі еместігін айтуға шақырылды, бірақ оның адвокаты сөз сөйлеп, той Америкада өткендіктен, Расселл қосарлы неке туралы заңды бұзбағанын мәлімдеді. Лорд Холсбери бұл мәселені тіпті прокуратура жауап беруін талап етпей-ақ жоққа шығарды. Содан кейін Расселл өзінің кінәлі екенін мойындап, өзінің әрекеттерін қорғады және ешкімге зиян келтірмегенін мәлімдеді, ал лордтар өздерінің шешімін қабылдау үшін зейнетке шықты. Расселл әлі де LCC мүшесі болды және тіркеу нөмірін өзіне алды. Автомобильдің нөмірі полицияның назарына ілікті, және бес жылдамдықпен жүру айыбынан кейін, сондай-ақ судьялардан лицензиясын тоқтату туралы ескерту алғаннан кейін, ол 1906 жылы көлігі мен нөмірін сатты. Ол автокөлік жүргізушілерінің құқықтары үшін адвокат ретінде жұмыс істеуін жалғастырды, автокөлік бұзушылықтарына қатысты көптеген істерді қабылдады. Моллимен некесінің алғашқы жылдары сәтті болды; Расселлдің өмірбаянының авторы Рут Дерхамның айтуынша, ол "оны шын сүйді, оның үйінде қожайын болуы керек екенін түсінді, оның сыртқы қызығушылықтары олардың екеуіне де тәуелсіздік берді". Олардың арасында әйелдердің сайлау құқығы үшін күресу маңызды болды: екеуі де әйелдерге дауыс беруді жақтады және қоғамдық жиналыстарда сөз сөйледі, ал Молли Асквитке дауыс берудің "нақты уәдесін" беруді талап етті. Расселл Эммелин және Кристабель Панкхерст сияқты белсенді суфражистерді мақұлдамады, бірақ олардың тактикасы тиімді екенін мойындады.

Үшінші неке; Бірінші дүниежүзілік соғыс жылдары

1909 жылы Расселл өзінің үшінші әйелі, романшы Элизабет фон Арним (Мэри Аннет Бошамп) –мен танысты, ол бес баланың анасы, граф Хеннинг Август фон Арним Шлагентиннің жесірі еді. Жесір қалған фон Арним Х.Г. Уэллспен махаббатқа түсті, бірақ ол тағы бір сүйіктісі бар екенін білген соң, Уэллспен қарым-қатынасын аяқтады. Сол кезде Фрэнк пен Молли Расселл дауласып, біртіндеп суықтап қалды, ал олар Элизабет фон Арниммен бір әдеби ортада жүрді. Олар 1914 жылдың Жаңа жылында Моллисіз болған сапарында ғашық болды. Молли Расселл ерлі-зайыптылық құқықтарын қайтаруды сұрады, бірақ Фрэнк қайта оралмайтынына көз жеткізген соң, Бертран 1931 жылы Фрэнк қайтыс болғаннан кейін де төлейтін өмір бойына жәрдемақыны қабылдады, бұл оған демалысқа шығуға мүмкіндік берді. Оның орнына ол ажырасуға талап етті, сот ісі даусыз шешілді. Фрэнк пен Элизабет Расселл 1916 жылдың 11 ақпанында үйленді. Неке тез және ашулы аяқталып, ол некелескен алты айдан кейін Америкаға қашып кетті, себебі Фрэнктың шаршағыштық табиғаты басты себеп болды. Фрэнк Расселлдің барлық некелерінен бала тумаған. Графтың кокаинге тәуелді болғаны туралы әңгімелер болды, бірақ Дерхам мұны күмәнді деп тапты және некені бұзуға себеп болған тәуелділік – Фрэнктың бриджте құмар ойындар ойнауы болды деп мәлімдеді. 1931 жылы қайтыс болуына екі апта қалғанда Фрэнк Расселл Сантаянаға өмірінде екі үлкен соққыға тап болғанын жазды: Жоуетт оны Оксфордтан шығарғанда және "Елизавета мені тастап кеткенде мен толыққанды өліп қалдым және ешқашан қайта тірілген емеспін". 1919 жылы татуласуға жасаған әрекет сәтсіз аяқталды. Олар ешқашан ажырасқан жоқ. Фон Арним 1921 жылғы "Вера" романында Расселді әжуалай бейнеледі, бұл оны қатты ашуландырды, ал Элизабет күйеуінің 1931 жылы қайтыс болғанын естігенде, "өмірінде ешқашан осылай бақытты болған емес" деді. Расселл Лордтар палатасында либералды көзқарастарды ұстанды, 1911 жылғы Парламент Актісін, оның өкілеттіктерін азайтқанды, ынталы түрде қолдады және 1912 жылдың желтоқсанында Фабиан қоғамына қосылды – бұл құрметке ие болған алғашқы пэр еді. Дегенмен, ол жаңадан құрылған Лейборист партиясымен бірікпеді және 1913 жылдың қаңтарында кәсіподақтардың "қауіпті иммунитетіне" наразылық білдірді. Расселл Бірінші дүниежүзілік соғысқа британдықтардың қатысуын қолдады, бірақ ағасы Бертранның соғысқа қарсы көзқарасына қанағаттанды. Екеуі де әскери міндетке қарсы болды, ал Фрэнк 1916 жылы Асквит әскери міндетті енгізген кезде Лордтар палатасында қарсы сөйлеген екі пэрдің бірі болды. Бертранның соғысқа қарсы белсенділігі айтарлықтай болды, Фрэнк оған сақтық танытуға шақырғанмен; ол Патшалықты қорғау туралы заң бойынша сотталды, елдің белгілі бір аймақтарына кіруіне тыйым салынды, Кембридждегі Тринити колледжіндегі лекторы лауазымынан босатылды және Гарвардта жұмыс істеу үшін Америкаға баруға рұқсат алынбады. 1917 жылдың соңына қарай Бертран өзінің ісіне көңілі толып, Фрэнк соғыс кеңсесінің генералы Джордж Коккерельмен кездесті, нәтижесінде 1918 жылдың 17 қаңтарында үкімет тыйым салу туралы бұйрықты күштен шығаруға келісті. Алайда, сол күні Бертран "Трибуналда" "Германияның бейбітшілік ұсынысы" атты мақаласын жариялады, бұл үкіметті келісімді күштен шығаруға мәжбүр етті, ал ақпан айында ол сотталды және алты айға бас бостандығынан айырылды, ол апелляциядан кейін мамыр айында басталды. Алайда оған Брикстон түрмесінде жазасын өтеуге рұқсат берілді, бұл судья оған бергенге қарағанда жақсы жағдайлармен болды. 1959 жылы BBC берген сұхбатында Бертран мұны Фрэнктың ішкі істер министрі сэр Джордж Кейвке тигізген ықпалына байланысты деп түсіндірді, бірақ Бертранның өмірбаяуын жазған Рэй Монк Бертранның осы жеңілдіктерді алуға жасаған әрекеттерін Фрэнктың кейінірек жазасын жеңілдетуге жасаған әрекеттерімен шатастырғанына сенді, бұл Бертран алты апта бұрын босатылғанда нәтижесін берді. Бертран түрмеде болған кезде Фрэнк оны зиярат етті, ал Бертран аптасына бір ғана хат жіберуге рұқсат алғандықтан, ағасынан басқа адамдарға жеткізуге арналған хабарлары бар ұзақ хаттар алды.