Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Малай автор, аудармашы және мұғалім (1796–1854)
Malay author, translator and teacher (1796 1854)
Мунши Абдулла Малай архипелагындағы, негізінен британдықтар мен голландтықтардың отарлық шенеуніктерге аудармашы және мұғалім болып, әкесінің жолын жалғады. Мунши Абдулла жазған ең мәдениетті малайлардың бірі және қазіргі малай әдебиетінің негізін қалаушы ретінде кеңінен танылды.
Munshi Abdullah followed his father's career path as a translator and teacher of colonial officials in the Malay Archipelago, mainly the British and the Dutch. Munshi Abdullah has been popularly regarded as among the most cultured Malays who ever wrote, and the father of modern Malay literature.
Өмір
Мунши Абдулла Малакка қаласында, Kampung Pali (қазір Kampung Ketek деп аталады) елді мекенінде, тамил және йемендік текті ата-аналардан дүниеге келді. Ол көбінесе ауырып, анасы оған зор қамқорлық жасады. Сол кездегі малай қауымының дәстүрлі әдеттеріне сәйкес, денсаулығы нашар балаға өз ата-анасы емес, басқа адамдар қарауға тиіс болды, сондықтан оны әртүрлі адамдар күткен. Мунши Абдулла «Хикаят Абдулла» еңбегінде бұл практиканы сынап көрсеткен. Ол алдымен Малакка гарнизонындағы үнді әскерлеріне малай тілін үйретіп, мұғалім немесе мунши болды. Содан кейін ол ағылшын және американдық миссионерлер мен кәсіпкерлерге малай тілін үйретті. Ол «Страйтс» қоныстарында қызметкер болып жұмыс істеді. Сэмфорд Раффлз мырзаның хатшысы және көшірмешісі болғаннан кейін, 1815 жылы Лондон миссионерлік қоғамы үшін Інжілдер мен басқа да мәтіндерді аударушы болды. Ол қайтыс болған кезде 59 жаста болды. Абдулланың көпке танылмаған еңбектерінің бірі – «Абдулланың Сыңғапурдан Меккеге сапары туралы әңгіме» («Kisah pelayaran Abdullah dari Singapura sampai ke Mekah») еңбегінде Меккеге жасаған сапарындағы тәжірибесі жазылған. Оның қайтыс болған уақыты мен орны туралы әртүрлі пікірлер бар, кейбір ғалымдар оның Меккеге жетпей, 1854 жылы 58 жасында Джеддада қайтыс болғанын айтады.
Munshi Abdullah was born in Kampung Pali (now renamed as Kampung Ketek) in Malacca City, from parents of Tamil and Yemeni descent. He was sick most of the time and his mother took great care of him. As per the customary practices of the Malay community of that period, he was taken care of by various individuals as it was held that a child with poor immunity to diseases should be cared for by caretakers other than his or her biological parents. Munshi Abdullah was critical of the practice, as described in Hikayat Abdullah. He became a teacher or munshi, first by teaching Malay to the Indian soldiers of the Malacca Garrison. He then taught the Malay language to British and American missionaries and businessmen. He became a functionary in the Straits Settlements next. He became a scribe and copyist for Sir Stamford Raffles, followed by, in 1815, becoming translator of the Gospels and other text for the London Missionary Society. He was 59 years old at the time of his death. The Kisah pelayaran Abdullah dari Singapura sampai ke Mekah (The story of Abdullah's voyage from Singapore to Mecca), one of Abdullah's lesser known works, records his experiences on the journey to Mecca. There is some controversy over the exact time and location of his death, with some scholars arguing that he died in Jeddah in October 1854 at the age of 58, before reaching Mecca.
Шығармалары
Оның жазушылық жолы миссионер Альфред Норт Абдулланың Малайяның шығыс жағалауы бойындағы саяхаты туралы жазбасын оқығаннан кейін, оған өмірбаянын жазуға кеңес бергеннен кейін басталып кетті. Бұл, коммерциялық тұрғыда жарық көрген алғашқы малай әдебиетінің бірі болды. Осы мәтінде Абдулланың авторлығы айқын көрсетілген, ал мазмұны қарапайым, заманауи малай тілінде баяндалған. Әдеттегі классикалық малай әдебиетінен өзгеше, Абдулланың шығармалары қиял мен аңызға толы емес, шындыққа жақын болды. Бүгінгі күнге дейін бұл кітап ертедегі малай тарихы туралы сенімді және нақты ақпарат көзі болып табылады. Айыптаулар шамадан тыс болғанымен, Мунши Абдулланың айтқандарының негізі болды. Ол көптеген адамдар тарапынан Малайядағы алғашқы журналист ретінде танылады, ол малай әдебиетін халық әңгімелері мен аңыздардан ауыстырып, нақты тарихи сипаттамаларға бағыт берді.
His writing career took off after a missionary, Alfred North, encouraged him to write an autobiography after reading Abdullah's account of a voyage along the east coast of Malaya. making it one of the first Malay literary texts to be published commercially. Abdullah's authorship was prominently displayed in this text and the contents were conveyed in simple, contemporary Malay. Unlike typical classical Malay literary works that contain fantasies and legendary stories, Abdullah's work was realistic. The book remains a reliable and accurate reference on early Malay history to this day. Although the condemnation may be exaggerated, Munshi Abdullah's allegations were not without basis. He is regarded by many to be the first Malayan journalist, taking Malay literature out of its preoccupation with folk stories and legends into accurate historical descriptions.
Патшалық
Абдулла Малай саяси жүйесіне қатысты өткір сыншы ретінде танымал болды. Оның "Абдулланың Келантанға саяхаты" атты еңбегінде малай билеушілеріне арналған кеңестері, сондай-ақ британдық басқару жүйесі мен малай билеушілерінің басқару жүйесін салыстыру жайлы пікірлері қамтылған. Абдулла Көляя (патшалық) жүйесі малай халқының әлеуметтік дамуына кедергі келтіретіндіктен, малай жеке тұлғасына зиян екенін айтты. Малай сұлтаны тек өзінің мүддесін ойлайтын, қара халыққа немқұрайлы қарап, оларды адам емес, мал сияқты қараушы ретінде есептелді. Малай қоғамындағы жаңашылдық пен өркендеуге ұмтылыс оның идеялары мен Көляяның ежелгі малай саясатына жасаған өткір сын-ескертпелерінен туындады. Көляя билігі тұсында малайлар білім алудан айырылып, осының салдарынан оңайша құлдыққа түсті. Білімсіздік оларға жасалған зұлымдыққа қарсы сұрақ қоғуға және өмірлерін жақсарту үшін өзгерістер енгізуге мүмкіндік бермеді. Малаккадан Раффлзбен кездесіп, одан кейін жаңа құрылған Сингапурға бару кезінде Абдулла билеушінің адамының іс-әрекеттерін көрді және сынады, соның ішінде күндізгі тонау, үй тонау, пышақтау және үйлерді өртеу сияқты қауіпсіздіксіздік мәселелерін атап өтті. Теменггонгтың адамы толық қаруланып, Малаккадан келген адамдармен төбелес шығарды, ал қан төгілудің алдын алу үшін тұрғын Уильям Фаркхардың араласуы қажет болды.
Abdullah was known as an ardent critic of the Malay political system of Kerajaan ("kingship"). His work, Kisah Pelayaran Abdullah ke Kelantan contained his advice to Malay rulers and comparisons he made between the British system of governing and that of Malay rulers. Abdullah argued that the system of Kerajaan was detrimental to the Malay individual, as it was an impediment to the social improvement of the Malays. The Malay Sultan was deemed to be someone who was selfish, with no concern toward his subjects, to the extent they were treated like animals rather than humans. The idea of modernity and striving for excellence within the Malay community stemmed from his ideas and stinging criticisms of the ancient Malay polity of the Kerajaan. Under the Kerajaan, the Malays were deprived of education and hence they were easily oppressed. Without education, they did not have the ability to question the injustice meted out to them and could not take the initiative to institute changes to improve their lives. After meeting and then following Raffles from Malacca to the newly established Singapore, Abdullah witnessed and criticized the dealings of the ruler's men, mentioning the lack of safety, such as daylight robberies, house robberies, stabbings and burning of houses. The Temenggong's men went fully armed and started brawls with men from Malacca and only with the presence of resident William Farquhar was further bloodshed avoided.
Ұлты
Мунши Абдулла – Хадрами араб саудагерінің шөбересі, сонымен қатар үнді тамил және шамалы дәрежеде малай тегінен тараған. Оның этникалық және діни шығуына байланысты малайлар оны Джави Перанакан немесе Джави Пекан деп атаған. Абдулланың замандасы Дж.Т.Томсон оны былай сипаттады: "Сырт келбетімен ол Оңтүстік Үндістанның тамиліне ұқсаған: сәл иілген, бойшаң, сергекті, қола түсті терілі, овалды бет пішінді, биік мұрынды, бір көзі сыртқа қарай сәл қисайған. Ол Малакка тамилдерінің дәстүрлі киімдерін киген: Ачин шалбары, клеткалы саронг, баспалы жеңіл көйлек, төртбұрышты тымақ және сандал. Онда арабтың күш-қуаты мен мақтанышы, үнді халқының жанындағы тілдік және ұлттық сезімдері мен табандылығы болған, ол тек малай еді."
Munshi Abdullah was a great grandson of a Hadhrami Arab trader, and also had Indian Tamil and to a smaller extent, Malay ancestry. Owing to his ethnic and religious background, the Malays would refer to him as a Jawi Peranakan or Jawi Pekan. J. T. Thomson, a contemporary of Abdullah, described him thus: "In physiognomy he was a Tamilian of southern Hindustan: slightly bent forward, spare, energetic, bronze in complexion, oval faced, high nosed, one eye squinting outwards a little. He dressed in the usual style of Malacca Tamils. Acheen seluar, check sarong, printed baju, square skull cap and sandals. He had the vigour and pride of the Arab, the perseverance and subtlety of the Hindoo in language and national sympathy only was he a Malay."
Мұра
2019 жылы Сингапурдың қазіргі заманғы мемлекет ретінде құрылғанының 200 жылдығын еске алу үшін Сингапур өзенінің жанындағы Раффлз-Лэндингте бірнеше сингапурлық тұлғалармен қатар оның ескерткіші орнатылды.
A statue of him was erected alongside several local Singaporean figures in Raffles' Landing near the Singapore River to commemorate the bicentennial establishing of modern Singapore in 2019.
Оның есімімен аталған жерлер
Куала-Лумпурдың орталығындағы Jalan Munshi Abdullah, Jalan Tuanku Abdul Rahman және Masjid Jamek жанындағы Данг Ванги аймағында орналасқан. Бұл жол Jalan Ampang-ты Jalan Dang Wangi-ге қосып тұрады. Джалан Мунши Абдулла (бұрынғы Newcome Road) – Малайзияның 5-федералдық тас жолының бөлігі, Мелаканың тарихи ядросы. Мунши Абдулла даңғылы мен Мунши Абдулла жолы Сингапурдың Үстіңгі Томсон жолына жақын, "Мұғалімдер алқабы" деп аталатын тұрғын ауданында. Jalan Munshi Abdullah Пенанг, Джордж Таун, Джелутонг ауданындағы Таман Абидин тұрғын алабында орналасқан.
Jalan Munshi Abdullah in downtown Kuala Lumpur, in the Dang Wangi ward near Jalan Tuanku Abdul Rahman and Masjid Jamek. This road connects Jalan Ampang to Jalan Dang Wangi. Jalan Munshi Abdullah (formerly Newcome Road) in the historical core of Melaka, part of Malaysia Federal Route 5. Munshi Abdullah Avenue and Munshi Abdullah Walk in a residential area dubbed "Teachers' Estate" near Upper Thomson Road, Singapore. Jalan Munshi Abdullah in the residential area of Taman Abidin, Jelutong district, George Town, Penang.