Кіріспе

Батангас қаласы, ресми түрде Батангас қаласы, 1-сыныпты құрамдас қала және Филиппиннің Батангас провинциясының астанасы. 2020 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 351 437 адамды құрайды. Батангас қаласы Филиппиннің ең қарқынды дамып келе жатқан қалаларының бірі болып есептеледі және "Калабарзонның өнеркәсіптік порты" деп белгілі. Қала аумағында Филиппиннің ең ірі жолаушылар мен контейнерлік терминалдарының бірі – Батангас халықаралық порты орналасқан. Сонымен қатар, мұнда елдегі ірі мұнай өңдеу зауыттарының бірі, үш табиғи газ электр стансасы және бірнеше ірі өнеркәсіп кәсіпорындары бар. Батангас қаласы сонымен қатар провинцияның білім беру, өнеркәсіп және көліктік орталығы қызметін атқарады. Қала Филиппиннің болашақ мегаполистік аймақтарының бірі ретінде қарастырылуда. "Метро Батангас" жобасына Батангас қаласымен қатар Алитагтаг, Бауан, Ибан, Лобо, Мабини, Росарио, Сан-Хуан, Сан-Луис, Сан-Паскуал, Санта-Тересита, Таал, Тайсан және Тинглой қалалары кіруі көзделіп отыр.

Шетелдік билік

Батангас қаласына алғашқы испан миссионерлері 1572 жылы топтық көші-қон арқылы келді. Соңында, 1581 жылы Филиппинге үкімшілік ететін испан билігі Куминтанг патшалығының ресми түрде таратылуынан кейін, қазіргі Батангас провинциялық әкімдігі орналасқан төбесін (қазіргі Хиллтоп) қамтитын аймақта пуэбло құрды. Қала "Батанган" деп аталды, себебі бұл жерде "батан" деп аталатын үлкен ағаштар көптеп өсті. Испан үкіметі Дон Агустин Касилауды Батанганның алғашқы губернадорсильосы етіп тағайындады. "Кіші губернатор" лауазымы пуэбло немесе муниципалитет басшысы ретінде 1894 жылы "капитал муниципалитет" деп өзгертілді. Касилаудан кейін кім келгені белгісіз, сондай-ақ капитал муниципалитетінің тағайындалған басқа адамдары болды ма, жоқ па да белгісіз. Дон Агустин Касилау кейбір дереккөздерде Агустино немесе Августино деп те аталады. 1870 жылға қарай, оның барангайлары Балагтас, Билого, Болбок, Букал, Катандала, Конде, Де Ла Паз, Куминтанг Ибаба, Матуко, Мапагонг, Пахаранг Канлуран, Пайранг, Пинамукан, Патуло, Сампага, Сан Агапито, Сан Исидро және Талахиб болды. 1900 жылдардың басында американдықтар келген кезде Батангас қаласының жергілікті азаматтық үкіметі құрылды. Ол 1901 жылдың 4 шілдесінде күшіне енді, Хосе Вильянуэва "Муниципаль президенті" болып сайланды. Оның өкілеттігі 1903 жылы аяқталды.

Тәуелсіздік және одан әрі

Бостандыққа қол жеткеннен кейін президент Мануэль Роксас оны қайта тағайындады. 1944 жылы қала әкімі Перес соғыстан кейінгі елдегі алғашқы сайлауда жеңіске жетті. 1949 жылдың қараша айында ол белгісіз адамның қолынан қаза тапты. Вице-мэр Атилано Магадия Перес орнына қала әкімі болып, 1951 жылға дейін қызмет етті. 1951 жылы Макарио Чавес қала әкімі болып сайланды, оның төрт жылдық мерзімі 1955 жылы аяқталды. Алайда, халық қала мәртебесін беру және Батангастың атын өзгерту туралы референдумда қарсы дауыс берді. 1969 жылдың 21 маусымында №5495 Республикалық заң қабылданып, Батангас қалаға айналдырылды, бұл жолы бұрынғы атауы сақталды. Кейін, 23 шілдеде Батангас №581 Жарлығымен ресми түрде қала болып жарияланды, ол бір апта бұрын қол қойылған болатын. Педро С. Толентино қаланың алғашқы мэрі атанды.

Қазіргі заманғы тарих

Кейінгі қала әкімдері: Макарио М. Мендоса, 1974–1979; Альфредо М. Борбон, 1979–1980; Конрадо К. Берберабе, 1980–1986; Хосе М. Атиенза, 1986–1987; Марио М. Перес, 1987; Эдуардо Б. Димакуха, 1988–1998; Анжелито Д. Димакуха, 1998–2001 және қайта Эдуардо Б. Димакуха, 2001–2010; Вильма А. Димакуха, 2010–2013 және қайта Эдуардо Б. Димакуха, 2013–2016; Беверли Роза А. Димакуха, 2016 – қазіргі уақытқа дейін. Осы арада 2008 жылдың 19 қаңтарында президент Глория Макапагал Арройо Батангас қаласының халықаралық контейнерлік портының екінші кезеңін ашты (Филиппин порттары басқармасына тапсырылды). Сондай-ақ ол Оңтүстік Тагалогтағы маңызды жол құрылысын тексерді. Содан кейін ол Липаны (19,74 шақырым) Батангас пен Оңтүстік Лузон автожолымен (SLEX) байланыстыратын 1,5 миллиард песолық Оңтүстік Тагалог артериялық жолының (STAR) II кезеңінің I фазасын, сондай-ақ Батангастағы SLEX жолын кеңейту, кеңейту және STAR жолдарының даму жобаларын тексерді.

География

Батангас қаласы Батангас провинциясының оңтүстік бөлігінде, Батангас шығанағына қарай орналасқан. Солтүстігінен Сан-Хосе, оңтүстігінен Верде аралы, шығысынан Ибан, Тайсан және Лобо, батысынан Сан-Паскуалмен шектеседі. Калуманг өзені қаланың солтүстік-шығысынан оңтүстік-батысына дейін ағып өтеді. Калуманг өзенінің батысындағы жерлер көбінесе жазық, ал шығысындағы жерлер тау етегі мен таулы аймақтардан тұрады. Батангас қаласы Маниладан шалқары орналасқан.

Барангай

Батангас қаласы саяси тұрғыдан 105 барангайға бөлінген. Әр барангай пуроктардан тұрады, ал кейбіреулерінде сайтолар да бар. Пагкилатан бұрын Матоконың сайтосы болған. Малалим бұрын "Сиранг Лупа бариосының оңтүстік бөлігі, Махабанг Дахилиг бариосының солтүстік бөлігі және Сан Исидроның шығыс бөлігі" және "Малалим сайтосы" қосылып, 1954 жылы барио (барангай) мәртебесіне ие болды. Сол жылы Либжо бариосының бір бөлігі болған Малитам сайтосы да барио болып жаңартылды. Сан-Антонио Илая, Лабак, Маталисай, Пажо және Какаван сайтоларынан, сондай-ақ Сан-Агапито бариосынан құрылды. 1957 жылы Талумпөк бариосы екіге бөлінді. Романо, Пойесан, Бондео және Латаг сайтолары Талумпөк Силанганға, ал Гинто, Духатан, Кулинканг, Пиит және Куаба сайтолары Талумпөк Канлуранға біріктірілді. Балагтас бұрын Патай, Куминтанг Илая – Самбат Илая, Куминтанг Ибаба – Самбат Ибаба деп аталған.

Климат

Батангас қаласы тропикалық саванналық климатқа ие (Кёппен климаттық жіктелу жүйесі типі Aw/As), шығысында тропикалық муссондық климатқа (Кёппен климаттық жіктелу жүйесі типі Am) шектес. Қала қаңтардан сәуірге дейін құрғақ болады, сәуірде температура жоғарылайды, ал жылдың қалған уақытында жаңбырлы, шілде айы ең жаңбырлы ай, жауын-шашын мөлшері жоғары. Жылдың көп бөлігінде ылғалдылық жоғары деңгейде сақталады.

Демография

2020 жылғы санақта Батангас қаласының халқы 351 437 адамды құрады, халық тығыздығы .

Экономика

Батангас портын кеңейту, түрлі ауыр индустриялардың жұмыс істеуі және STAR ақы төлемалы жобасының II кезеңі мен басқару жолдарының салынуы нәтижесінде Батангас қаласы ауыл шаруашылығы экономикасынан коммерциялық, содан кейін индустриялық экономикаға біртіндеп өтті. Қаланың солтүстік-батысында әртүрлі сауда орындары орналасқан, ал Батангас шығанағының төңірегіндегі жазық жерлерде қаланың ауыр индустриялары шоғырланған. Дегенмен, Калабарзонның маңызды коммерциялық/индустриялық орталығына айналса да, қаланың солтүстік бөлігінде сақталған ауылдық ландшафттарды әлі де сақтайды. Побласион аймағы – қаланың негізгі сауда және коммерциялық орталығы. Онда банктер, мейрамханалар және жергілікті кәсіпорындар көптеп орналасқан. Ірі порты қаласы болғандықтан, Батангаска жақын провинциялардан, аралдардан және тіпті Қытай, Үндістан, Индонезия және Малайзия сияқты елдерден көшіп келушілердің саны артып келеді.

Ауыл шаруашылығы

Ауыл шаруашылығы ауылдық жерлердегі тұрғындар үшін маңызды азық-түлік және табыс көзі болып қалады. Ауылдық жерлердегі тұрғындар көбінесе өзіне жететін шаруашылықпен айналысады, ал олардың өнімдерінің бір бөлігі жазық жерлердегі қоғамдық базарларда сатылады. Басты егістерге кокос, жүгері, көкөністер және манго кіреді.

Өнеркәсіп саласы

Батангас қаласындағы өнеркәсіптер Батангас порты, Табангао және Пинамукан аймақтары, сондай-ақ Соросоро Карсада төңірегінде шоғырланған. Shell компаниясы филиппиншілік еншілес компаниясы Pilipinas Shell арқылы Табангаодағы ірі мұнай өңдеу зауыттарына ие және Оңтүстік Лусон мен Метро Манила қалаларындағы Shell бензин станцияларында сатылатын отынның басым бөлігін қамтамасыз етеді. JG Summit Holdings компаниясы Пинамукан Ибабада мұнай-химиялық кешенін пайдаланады, оны көмірлік электр стансасы үшін кеңейту жоспарланған, бұл жергілікті тұрғындар мен экологиялық белсенділердің наразылығын тудырды. Басқа компаниялар да провинцияға және көршілес аймақтарға тарату үшін мұнай өңдеу зауыттарын салған.

Сауда

Батангас қаласында SM Supermalls басқаратын SM City Batangas сияқты сауда орталықтары мен жергілікті бөлшек сауда компанияларына тиесілі Bay City Mall және Nuciti Central орналасқан. Қалалық аймақтарда көптеген супермаркеттер бар, олардың кейбіреулері сауда орталықтарының құрамында, ал қалғандары жеке тұрған, жергілікті қоғамдық базарлармен күшті бәсекелесетін шағын базарлар. Побласьон ауданында көптеген дүкендер, мейрамханалар, банктер, ломбардтар және басқа да мекемелер бар. Қаланың екі ірі қоғамдық базарында қаланың ауылдық аймақтарынан және жақын жердегі муниципалитеттерден әкелінген өнімдер сатылады. Батангас портына және Бауанға қатынайтын көлік ағынын қала орталығынан аудару үшін салынған Диверсиондық жолда өнеркәсіптік ғимараттармен қатар, бөлшек сауда дүкендерінің саны да артып келеді. Алангилан және Балагтас барангайларының бойында көптеген автосалондар салынған. Батангас қаласының Гранд Терминалының жанында McDonald's және Shakey's Pizza сияқты жылдам тамақ жейтін орындар да көбейіп келеді.

Жылжымайтын мүлік

Халық саны мен экономикалық өсімге байланысты, жергілікті немесе ұлттық жылжымайтын мүлік компаниялары өсіп келе жатқан халықты қамту үшін жаңа аудандарды салуда. Көлемді жобалар көптеп табылады, олардың көпшілігі жергілікті салушыларға тиесілі, бірақ "Аяла Лэнд" және "Виста Лэнд" (Камелла арқылы) сияқты ірі компаниялар да қалада өз өкілдіктеріне ие.

Ас мәзірі

Қаланың ерекше тағамы – пансит на пула (сондай-ақ пансит тикияно немесе мики пула деп те аталады), қызыл мики лапшасынан жасалған пансит мики гуисадоның бір түрі. Қала өз нилупағымен де әйгілі. Осы тағамды дайындау өнері бұл аймаққа тән және ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұра тізіміне енгізуге зор мүмкіндік бар екені айтылды.

Фестивальдар

Батангас қаласы үш ірі діни мерекеге және Санто-Нино мерекесіне қаңтар айының үшінші жексенбісінде, Ұлы жұма күні мен Кемелсіз Тұру мерекесіндегі діни шерулерге қабылдайды. 23 шілдеде өтетін Сублиан фестивалі ежелгі батангуэно дәстүрі – сублиді жаңғыртады. Батангас қаласының құрылған күнін тойлау Сублиан фестивалімен бірге сол күні өткізіледі.

Көлік

Батангас қаласының қоғамдық көлігі негізінен джипнилер мен трициклдерді қамтиды. Сонымен қатар, қалада барғайлар және басқа қалалар мен муниципалитеттер арасында да көлік қатынайды. Қаланың басты көлік торабы – Алангилан ауданындағы Диверсия тас жолында орналасқан Батангас Сити Гранд Терминалы.

Жолдар

Батангас қаласы Оңтүстік Тагалог артериялық жолы (STAR Tollway), Жозе П. Лорел тас жолы (N4) және Батангас-Кесон жолы (N435) және Бауан-Батангас жолы (N436) сияқты маңызды тас жолдардың соңғы нүктесі болып табылады. 2000 жылдардың басында қалалық орталықтар арқылы өтетін жолға балама ретінде айналма жол салынды. Алайда, айналма жол салынғаннан кейін де қала ішінде көлік кептелісі сақталды. Қала әкімдігі қаланың оңтүстігіндегі қарқынды өсіп келе жатқан өнеркәсіптік аймақтарға қолайлырақ қол жеткізу үшін шығыс жағында айналма жол құрылысын жүргізуде. Қаланың орталық бөлігінде испандық дәуірдегі қалалар мен кенттерге тән, шамалы тор тәрізді жол желісі орналасқан. Аталған аудандағы көшелердің көпшілігі тарихи тұлғалардың есімдерімен аталады, мысалы, Аполинарио Мабини, Диего Силанг, Хуан Б. Алегре, Гомбурза (Мариано Гомес, Хосе Бургос және Жасинто Замора) және иллюстрадостар (Хосе Ризал, Марсело дель Пилар және Грациано Лопес Хаена).

Темір жолдар

Батангас қаласы, сол кезде қалашық болған, жабылуға дейін Филиппин Ұлттық темір жолының тармақ желісімен қамтамасыз етілді. Президент Родриго Дутертенің инфрақұрылымды дамыту бағдарламасының аясында, "Дутерте Номикс" немесе "Салып, дамыту" бағдарламасы бойынша Каламбадан қалаға дейін темір жол салынады. Бұл темір жол желісі, Каламба-Батангас желісі, Манила-Матног темір жолының бір бөлігі болып табылады және 2017 жылдың 12 қыркүйегінде Ұлттық экономикалық даму басқармасымен бекітілді. Қаржыландыруды Қытай үкіметі жүзеге асырады. Манила-Матног темір жолының бөлігі ретінде темір жол құрылысының басталу мерзімі әлі белгіленбеген.

Білім

Қаладағы жоғары білім беру орындарының қатарында Батангас мемлекеттік университеті, Филиппин университетінің Лицейі – Батангас, Батангас университеті, Сент-Бриджет колледжі бар. Білім министрлігі Батангас қаласында бөлімшесін ұстап тұрады. 2013–2014 оқу жылында 82 мемлекеттік бастауыш мектеп және 18 мемлекеттік орта мектеп болды. 2016–2017 оқу жылында қалада мектепке дейінгі білім беруден жоғары колледж деңгейіне дейінгі әртүрлі білім беру деңгейлерін ұсынатын 50 жекеменшік мектеп жұмыс істеуге заңды рұқсат алған.

Медиа

GMA Network жергілікті арналар арқылы Батангас қаласына қызмет көрсетеді. ABS CBN-нің аймақтық арнасы ABS CBN Southern Tagalog (DZAD TV, 10-арна) 2015 жылы Липаға көшкенге дейін Батангас қаласында студиясын орналастырған. GMA Батангас қаласына 12-арна (D 12 ZB TV) және GTV 26-арна (DZDK TV) арқылы қызмет көрсетеді. Кабельдік теледидар Batangas MyCATV (бұрынғы Batangas CATV) компаниясы арқылы ұсынылады. Батангас қаласында ағылшын тіліндегі Sun және "Жұлдызды халық хатшысы", сондай-ақ тагалог тіліндегі Balikas сияқты жергілікті газеттер бар. Метро Манила қаласында таралған газеттер, мысалы, ірі форматты Philippine Star, Philippine Daily Inquirer және Manila Bulletin, сондай-ақ Abante, Balita, People's Journal, Pilipino Mirror және Pilipino Star Ngayon сияқты таблоидтар да жергілікті дистрибьюторлар арқылы қалада сатылады. Қала Батангастағы радио тыңдаушылар нарығының орталығы болып табылады және жергілікті радиостанциялармен, сондай-ақ Липа мен Мега Манила аймағының басқа бөліктерінен келетін радиостанциялармен қамтамасыз етіледі. Липа Рим-католик архиепископиясы, Radyo Bayanihan жүйесі арқылы екі жергілікті радиостанцияны иеленеді: ALFM 95.9 Radyo Totoo (DWAL) – дін, жаңалықтар, сөйлесу және музыкаға бағытталған станция, және 99.1 Spirit FM (DWAM) – дін мен музыкаға бағытталған станция. Басқа радиостанциялардың ішінде 91.9 Air1 Radio Southern Tagalog (DWCH) – ересектерге арналған заманауи музыка станциясы, 99.9 GV FM (DZGV) – хиттер радиостанциясы және 104.7 Brigada News FM (DWEY) – FM жаңалықтар радиостанциясы бар. Батангас мемлекеттік университеті 107.3 BatStateU FM (DWPB FM) студенттік радиостанциясын ұстап тұр. Жергілікті жер бедеріне байланысты Метро Маниладан келетін сигналдар жақсы қабылдана бермейді.