Кіріспе
Қытайдың Шанси провинциясындағы қасиетті буддистік орын
Утай тауы, сонымен қатар қытай тілінде Утайшань және Цинлян тауы деп те аталады, Қытайдың Шанси провинциясындағы Циншуй өзенінің бастауында орналасқан қасиетті буддистік орын. Оның орталық аймағын төбесі жалпақ таулар немесе үстел тәрізді жазықтардың шоғыры қоршап тұрады, олар шамамен төрт тарапқа сәйкес келеді. Солтүстік шыңы (Бейтай Дин немесе Еду Фэн) ең биік (теңіз деңгейінен) және Солтүстік Қытайдың ең жоғары нүктесі болып табылады. 53-тен астам қасиетті монастырьға қонақжайлық еткен Утай тауы Қытайдың ең маңызды монастырьлары мен ғибадатханаларына ие. 2009 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілді және 2007 жылы Қытайдың Ұлттық туризм басқармасымен AAAAA деңгейіндегі туристік тартымдылық деп танылды.
Маңыздылығы
Вутай тауы – қытай буддизмінің төрт қасиетті тауының бірі. Әр тау төрт ұлы бодхисаттваның бірінің бодхимандасы ретінде қарастырылады. Вутай – даналық бодхисаттвасы Маңжушри, немесе қытай тілінде «文殊» мекені. Маңжушри ежелгі заманнан бері Вутай тауымен байланысты. Пол Уильямс былай деп жазады: «Шын мәнінде, Маңжушридің Солтүстік Қытайдағы Вутай (Ву-тай) Шанмен байланысы классикалық дәуірде Үндістанның өзінде белгілі болған, қытай ғалымдары оны «солтүстік-шығыстағы» таумен сәйкестендірген (Үндістаннан немесе Орталық Азиядан көрінген кезде) – Аватамсака Сутрасында Маңжушридің мекені деп аталады. VII ғасырда Үндістан мен Азияның басқа елдерінен Вутай-Шанға қажылық сапарлар жасалған. Бұл таулардың алғашқысы болып табылады. Ол көптеген бодхисаттвалардың мекендерін сипаттайтын «Аватамсака» сүресіндегі үзінді негізінде анықталды. Бұл тарауда Маңжушри солтүстік-шығыстағы «таза, салқын тауда» тұрады деп айтылады. Бұл таудың жеке басын және оның «Таза салқын тау» деген баламалы атын белгілеу үшін негіз болды. Бодхисаттва тауға жиі пайда болады деп есептеледі, ол қарапайым қажылар, монахтар немесе көбінесе бес түсті бұлттар түрінде келеді. Буддистік орталықтар арасындағы аймақтық бәсекелестікті көрсететін 9-ғасырғы Чан буддизмінің шебері Линцзи Иксюан Тан әулеті Қытайындағы Вутайдың жоғары беделін сынады. «Линцзи юлу» жинағында Линцзи Иксюан бірде былай деген: «Вутай тауында Маңжушриді іздейтін шәкірттер бар. Бастапқыда қателік! Вутай тауында Маңжушри жоқ». Бірақ оның күресі сәтті болмады, тіпті Тан дәуірінен кейін де Вутай тауы «Қытайдағы ең әйгілі буддалық қасиетті орын ретінде гүлдеуін жалғастырды».
Apparently the association of Mañjuśrī with Wutai (Wu t'ai) Shan in north China was known in classical times in India itself, identified by Chinese scholars with the mountain in the 'north east' (when seen from India or Central Asia) referred to as the abode of Mañjuśrī in the Avataṃsaka Sūtra. There are said to have been pilgrimages from India and other Asian countries to Wutai Shan by the seventh century. Wutai was the first of the mountains to be identified and is often referred to as "first among the four great mountains". It was identified on the basis of a passage in the Avataṃsaka Sūtra, which describes the abodes of many bodhisattvas. In this chapter, Mañjuśrī is said to reside on a "clear cold mountain" in the northeast. This served as charter for the mountain's identity and its alternate name "Clear Cool Mountain"
The bodhisattva is believed to frequently appear on the mountain, taking the form of ordinary pilgrims, monks, or most often unusual five colored clouds. Reflecting regional rivalries between Buddhist centers, 9th century Chan Buddhism master Linji Yixuan criticized the prominence of Wutai in Tang dynasty China. According to the posthumously compiled Línjì yǔlù, Linji Yixuan once said, “There‘s a bunch of students who seek Mañjuśrī on Mount Wutai. Wrong from the start! There‘s no Mañjuśrī on Mount Wutai.” His campaign was however not successful, and even after the Tang era Mount Wutai “continued to thrive as perhaps the single most famous Buddhist sacred site in China.”
Mount Wutai has an enduring relationship with Tibetan Buddhism. It was historically sacred to Taoist pilgrims on the Silk Road in the 10th century as well. Mount Wutai is home to some of the oldest wooden buildings in China that have survived since the era of the Tang dynasty (618–907). This includes the main hall of Nanchan Temple and the East Hall of Foguang Temple, built in 782 and 857, respectively. They were discovered in 1937 and 1938 by a team of architectural historians including the prominent early 20th century historian Liang Sicheng. The architectural designs of these buildings have since been studied by leading sinologists and experts in traditional Chinese architecture, such as Nancy Steinhardt. Steinhardt classified these buildings according to the hall types featured in the Yingzao Fashi Chinese building manual written in the 12th century. In 2008, there were complaints from local residents that, in preparation for Mount Wutai's bid to become a UNESCO World Heritage Site, they were forced from their homes and relocated away from their livelihoods.
Вутай тауының Тибет буддизмімен тығыз байланысы бар. Бұл жер 10-ғасырда Жібек жолындағы даосизм қажылары үшін де қасиетті болған. Вутай тауында Тан әулеті (618–907) дәуірінен бері сақталған Қытайдағы ең көне ағаш құрылыстар орналасқан. Оларға Нанчан ғибадатханасының бас залы және 782 және 857 жылдары салынған Фугуан ғибадатханасының шығыс залы кіреді. Оларды 1937 және 1938 жылдары сәулет тарихшыларының тобы, соның ішінде 20-ғасырдың басындағы белгілі тарихшы Лян Сиченг тапқан. Осы ғимараттардың сәулеттік жобаларын Нэнси Стейнхардт сияқты жетекші синологтар мен дәстүрлі қытай сәулетінің мамандары зерттеді. Стейнхардт бұл ғимараттарды 12-ғасырда жазылған «Йиндзо Фаши» қытай құрылыс нұсқаулығында көрсетілген зал түрлеріне сәйкес жіктеді. 2008 жылы жергілікті тұрғындар Вутай тауының ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұралық тізіміне енуіне дайындық барысында өз үйлерінен күштеп шығарылып, күнкөрісінен айырылғаны туралы шағымдар білдірді.
Apparently the association of Mañjuśrī with Wutai (Wu t'ai) Shan in north China was known in classical times in India itself, identified by Chinese scholars with the mountain in the 'north east' (when seen from India or Central Asia) referred to as the abode of Mañjuśrī in the Avataṃsaka Sūtra. There are said to have been pilgrimages from India and other Asian countries to Wutai Shan by the seventh century. Wutai was the first of the mountains to be identified and is often referred to as "first among the four great mountains". It was identified on the basis of a passage in the Avataṃsaka Sūtra, which describes the abodes of many bodhisattvas. In this chapter, Mañjuśrī is said to reside on a "clear cold mountain" in the northeast. This served as charter for the mountain's identity and its alternate name "Clear Cool Mountain"
The bodhisattva is believed to frequently appear on the mountain, taking the form of ordinary pilgrims, monks, or most often unusual five colored clouds. Reflecting regional rivalries between Buddhist centers, 9th century Chan Buddhism master Linji Yixuan criticized the prominence of Wutai in Tang dynasty China. According to the posthumously compiled Línjì yǔlù, Linji Yixuan once said, “There‘s a bunch of students who seek Mañjuśrī on Mount Wutai. Wrong from the start! There‘s no Mañjuśrī on Mount Wutai.” His campaign was however not successful, and even after the Tang era Mount Wutai “continued to thrive as perhaps the single most famous Buddhist sacred site in China.”
Mount Wutai has an enduring relationship with Tibetan Buddhism. It was historically sacred to Taoist pilgrims on the Silk Road in the 10th century as well. Mount Wutai is home to some of the oldest wooden buildings in China that have survived since the era of the Tang dynasty (618–907). This includes the main hall of Nanchan Temple and the East Hall of Foguang Temple, built in 782 and 857, respectively. They were discovered in 1937 and 1938 by a team of architectural historians including the prominent early 20th century historian Liang Sicheng. The architectural designs of these buildings have since been studied by leading sinologists and experts in traditional Chinese architecture, such as Nancy Steinhardt. Steinhardt classified these buildings according to the hall types featured in the Yingzao Fashi Chinese building manual written in the 12th century. In 2008, there were complaints from local residents that, in preparation for Mount Wutai's bid to become a UNESCO World Heritage Site, they were forced from their homes and relocated away from their livelihoods.
Негізгі ғибадатханалар
Нанчан ғибадатханасы – Вутай тауындағы үлкен дзен ғибадатханасы, алғаш рет Юань династиясында салынған. Бүкіл кешен жеті террасадан тұрады және үш бөлікке бөлінген. Төменгі үш терраса – Жиле ғибадатханасы; ортаңғы терраса – Шанде залы; жоғарғы үш терраса – Юго ғибадатханасы. Вутай тауының ішіндегі тағы да маңызды ғибадатханалар: Шоунинг ғибадатханасы, Бишан ғибадатханасы, Пухуа ғибадатханасы, Дайлуо Динг, Цисян ғибадатханасы, Шифанг Тан, Шусян ғибадатханасы, Гуанцзун ғибадатханасы, Югуо ғибадатханасы, Гуанин Донг, Лонгхуа ғибадатханасы, Луомухоу ғибадатханасы, Цзиньге ғибадатханасы, Чжаншан ғибадатханасы, Ванфо Ге, Гуанхай ғибадатханасы, Цзюлин ғибадатханасы, Цзифу ғибадатханасы, Джиге ғибадатханасы және Гуфо ғибадатханасы. Вутай тауының сыртындағы ғибадатханалар: Янцин ғибадатханасы, Нанчан ғибадатханасы, Мими ғибадатханасы, Фогоанг ғибадатханасы, Яншан ғибадатханасы, Цуншен ғибадатханасы және Гуанцзи ғибадатханасы. 2005 жылы Непалдың сыртқы істер министрі Рамеш Натх Пандей Қытай буддистеріне Маха Манжушридің алып мүсінін табыс етті.
Көлік
Жақын орналасқан Динсян ауданындағы Утайшань әуежайы 2015 жылдың желтоқсан айында ашылды.
Құрметтер
2020 жылдың сәуірінде ол "2020 жылғы әлемдік танымал жазғы таулар тізіміне" қосылды. 2020 жылдың сәуірінде ол "2020 жылғы Қытайдың танымал жазғы таулар тізіміне" қосылды.
Климат
Вутай тауының субарктикалық климаты бар (Кёппен климаттық жіктелімі Dwc). Хайдиандағы орташа жылдық температура – . Орташа жылдық жауын-шашын мөлшері – , ал шілде айы ең жауын-шашынды ай. Орташа температура шілдеде шамамен – градусқа дейін көтеріледі, ал қаңтарда шамамен – градусқа дейін төмендейді.