Кіріспе
Буддизм, джайнизм және индуизм космологиясындағы қасиетті тау – Меру тауы (санскрит / пали: मेरु), сондай-ақ Сумеру, Синеру немесе Махамеру деп те аталады. Бұл индуизм, джайнизм және буддизм космологиясындағы қасиетті бес шыңды тау болып табылады және барлық физикалық, метафизикалық және рухани әлемдердің орталығы саналады. Тау, Қытайға буддизмнің келгенінен әсер алған даосизм сияқты, Үндістаннан тыс діндердің кейбір кітаптарында да еске алынады. Меру тауының нақты географиялық орны анықталмаған, бірақ ол Гималай немесе Аравали тауларында орналасқан деп есептеледі. Көптеген танымал индуизм, джайнизм және буддизм ғибадатханалары осы таудың символдық бейнесі ретінде салынған. "Сумеру тағы" 須彌座 xūmízuò стиліндегі негіз қытай пагодаларының кең таралған элементі болып табылады. Бірме стиліндегі көп қабатты шатырдың ең жоғары нүктесі (финиал) – Меру тауының символы.
Mount Meru (Sanskrit/Pali: मेरु), also known as Sumeru, Sineru, or Mahāmeru, is the sacred five peaked mountain of Hindu, Jain, and Buddhist cosmology and is considered to be the centre of all the physical, metaphysical, and spiritual universes. The mountain is also mentioned in some scriptures of non Indian based religions such as Taoism, which was influenced by the arrival of Buddhism in China. There is no clear identification of Mount Meru with a particular geophysical location but it is always located in Himalayan or Aravali ranges. Many famous Hindu, Jain, and Buddhist temples have been built as symbolic representations of this mountain. The "Sumeru Throne" 須彌座 xūmízuò style base is a common feature of Chinese pagodas. The highest point (the finial bud) on the pyatthat, a Burmese style multi tiered roof, represents Mount Meru.
Этимология
Этимологиялық тұрғыдан алғанда, санскрит тіліндегі "меру" сөзі "биік" дегенді білдіреді. Таудың толық аты – Меру (санскрит: Meruparvata), оған мақтау білдіретін "су" префиксі қосылып, "тамаша Меру тауы" немесе "көркем Меру тауы" деген мағынаны тудырады. Меру – бұл маладағы орталық моншақтың да атауы.
Буддизмде
Буддистік космология бойынша, Меру тауы (немесе Сумеру) әлемнің ортасында орналасқан, ал Джамбудвипа оның оңтүстігінде жатыр. "Абхидхармакошабхасям" бойынша оның ені мен биіктігі 80 000 йожан, ал "Ұзын Агам Сутрасы" бойынша биіктігі 84 000 йожан. Трайастримша – Шакраның тұратын жерінің ең жоғарғы нүктесі. Күн мен Ай Меру тауының айналасында айналады, ал Күн оның артына өткенде түн түседі. Таудың төрт жағы әртүрлі материалдан жасалған: солтүстік жағы алтыннан, шығыс жағы кристалдан, оңтүстік жағы лазуриттен, ал батыс жағы рубиннен. Сондай-ақ, Меру тауы Будда Чакрасамвараның мекені деп саналады.
Индуизмдегі
Индустар Меру тауын – девалар мекендейтін Svarga, яғни көкке апаратын баспалдақ деп санайды. Меру ғаламның орталығы саналады және оның биіктігі 84 000 йоджана, шамамен, бұл Жердің диаметрінен 85 есе артық. Бір йоджананы шамамен 11,5 км (9 миль) деп есептеуге болады, бірақ оның өлшемі уақыт өте келе өзгерген. Мысалы, Варахамихира бойынша Жердің шеңбері 3200 йоджананы құрайды, Арябхатияда бұл көрсеткіш сәл төмен, ал Сурьясиддхантада 5026,5 йоджана деп айтылады. Мацья Пурана мен Бхагавата Пурана, сондай-ақ тағы басқа индуистік мәтіндерде Меру тауының биіктігі 84 000 йоджана деп берілген, бұл 672 000 миль немесе 1 082 000 километрге тең. Күн, Ай және барлық планеталар Меру тауының айналасында айналады, ол жер асты әлемімен және көкпен байланыстырады, ал таудың басында Кайлашада Шива тұрады. Құдайлар мен девалар Меру тауына жиі келіп тұрады деседі. Махабхарата бойынша, Меру Малаяват және Гандамадана тауларының арасындағы Химават жотасында орналасқан. Кейбір жазбаларда Шиваның Саиватра деп аталатын таудың мүйізінде мекендейтіні айтылады. Индуизм эпосы Рамаянада Кайлас және Манасаровар көлі Меру тауындағы әлемдегі ешбір жерге ұқсамайтын орындар ретінде сипатталған. Тауда төрт көл бар, олардың суын құдайлар бөліседі, ал Ганг өзенінен бастау алып, жерге құятын төрт өзен бар. "Ваю-пурана" да осыған ұқсас сипаттама береді, таудың жанында лотостар мен лилиялармен безенген, су құстары мекендейтін таза сулы көлдің бар екенін айтады. Соның нәтижесінде, Жавадағы ең биік тау – Семеру тауы пайда болды.
Джайнизмде
Джайнизм космологиясына сәйкес, Меру тауы (немесе Сумеру) 100 000 йоджана диаметрлі шеңбер түріндегі Джамбудвипамен қоршалған әлемнің ортасында орналасқан. Күн, ай және жұлдыздардың екі жиыны Меру тауының айналасында айналады; біреуі жұмыс істесе, екіншісі Меру тауының артында демалады. Әрбір Тиртханкара туғаннан кейін көп ұзамай Индра оны Мерудың шыңына алып шығады, алдымен Тиртханкара баланың анасын терең ұйқыға енгізеді. Онда оған құнды дақпырттармен жуынып, май құйылады. Индра және басқа да Дэвалар оның туғанын тойлайды.
Сәулет
Әртүрлі шеңберлермен қоршалған қасиетті тау тұжырымы ежелгі индуистік ғибадатхана архитектурасына Шихара (Śikhara) – санскрит сөзі арқылы енгізілді, ол тікелей "шыңы" немесе "жоғарғы нүкте" деп аударылады. Бұл стильдің алғашқы мысалдары Батыс Үндістанның Раджастхан аймағындағы 8-шы ғасырға жататын Харшат Мата және Харшнатх ғибадатханаларында кездеседі. Бұл тұжырым Үндістан шегінен тыс жерлерде де жалғасты, мысалы, Балидегі ғибадатханаларда Меру мұнаралары салынды. Буддистік ғибадатханаларда Бодх-Гаядағы Махабодхи ғибадатханасы 5-6-шы ғасырлардағы бейнелеудің ең ерте мысалы болып табылады. Таиландтағы Ват Арун және Мьянмадағы Хсинбюме пагодасы сияқты көптеген басқа будда ғибадатханалары да осы форманы қабылдады.