Кіріспе

Англиядағы археологиялық типтік орны – Windmill Hill. Бұл Англияның Уилтшир графтығындағы неолиттік жолмен қоршалған қоныс, Авебери әлемдік мұрасының бір бөлігі және Авебериден солтүстік-батысқа қарай шамамен 2 км қашықтықта орналасқан. Оның ауданы 15000 м² құрайды, бұл Ұлыбританиядағы ең үлкен белгілі жолмен қоршалған қоныс. Бұл жерде б.з.б. 3800 жылдары алғаш рет адамдар қоныстанған, бірақ жалғыз дәлел – Гембури керамикасын қолданған егісшілдік қоғам қазған шұңқырлар. Кейінірек, шамамен б.з.б. 3700 жылы, төбедегі жердің айналасына үш концентрлі сегменттелген арық салынды, олардың ең сыртқысы 365 метр диаметрге ие. Арықтарды бөлетін жолдардың ені бірнеше сантиметрден 7 метрге дейін жетеді. Арықтардан алынған материал ішкі қоршауларды құру үшін үйілді; ең терең арықтар мен ең үлкен қоршаулар сыртқы шеңберде орналасқан. Сол кезеңде тікбұрышты жерлеу орны да болған. 1942 жылы ол Ұлттық трастқа тиесілігіне өтті және Англия мұрасының қамқорлығында.

Археологиялық зерттеулер

Бұл жерді 1924 жылы Александр Киллер сатып алды және 1925 жылдан 1929 жылға дейін бірнеше маусым бойы Киллер мен Гарольд Сент-Джордж Грей қазба жұмыстарын жүргізді. Олардың жұмысы бұл жерді қоршалған лагерьлердің (сол кезде осылай аталған) типілік орны ретінде орнатып берді. 1957–1958 жылдары қосымша қазба жұмыстары жүргізілді. Жырықтардың түбінен алынған қыш ыдыстар Жел диірмені мәдениетінің ерекше стилі болды. Кейінгі қабаттарда ерте Питербороу ыдыстары, содан кейін Мортлейк және Фенгейт түрлері табылды. Жырықтарды толтырғаннан адам және жануар сүйектерінің көп мөлшері де табылды. Лагерь неолит дәуірінің соңына дейін пайдаланылды, кейінгі шөгінділерде ойылған өрнектермен жасалған және құмыра сынықтары табылған. Кейіннен ішкі және ортаңғы шеңберлер арасында қола дәуіріне жататын қоңырау пішінді дөңгелек құрылыс салынды. Майкл Деймс Жел диірмені және оған байланысты жерлерді – Батыс Кеннет Ұзын дөңгелегі, Авебери хенджі, Санктуарий және Сильбури Хиллі – түсіндіру үшін маусымдық рәсімдердің біріктірілген теориясын ұсынды.