Кіріспе
Lophius piscatorius, көбінесе балық аулаушы, еуропалық балық аулаушы немесе қара шабақ деп аталатын, Lophiidae тұқымдасына жататын шабақ балық. Ол Солтүстік-Шығыс Атлантика мұхитының жағалау суларында, Баренц теңізінен Гибралтар бұғазына дейін, сондай-ақ Жерорта және Қара теңіздерде кездеседі. Бұл түрдің таралу аймағының ішінде, Ирланд теңізі сияқты, маңызды коммерциялық балық аулау өрістері бар.
Lophius piscatorius, commonly known as the angler, European angler or common monkfish, is a monkfish in the family Lophiidae. It is found in coastal waters of the northeast Atlantic, from the Barents Sea to the Strait of Gibraltar, the Mediterranean and the Black Sea. Within some of its range, including the Irish Sea, this species comprises a significant commercial fishery.
Таксономия
Lophius piscatorius алғаш рет Карл Линней "Systema Naturae" кітабының 10-шы басылымында "Oceano Europæo" деп сипаттаған, бұл Солтүстік-шығыс Атлант мұхиты, Жерорта және Қара теңіздерді білдіреді, сондай-ақ Франциядағы Бордо, Марсель және Монпелье; Италиядағы Генуя, Рим, Неаполь және Венеция; Грекиядағы Лесбос; және Сирия сияқты жерлерді қамтиды. Линней бұл түрді сипаттағанда Lophius деген жаңа родты құрды. 1883 жылы Дэвид Старр Джордан мен Чарльз Генри Гилберт осы түрді сол родтың типтік түрі ретінде белгіледі. Lophius роды Lophiidae тұқымдасының қазіргі 4 родының бірі болып табылады, ал "Fishes of the World" кітабының 5-ші басылымы оны Lophiiformes отрядының Lophioidei монотиптік кіші-отрядына жатқызады.
Этимология
Lophius piscatorius Lophius туысына жатады, бұл сөз "жаға" дегенді білдіреді және, болжам бойынша, бірінші арқа қанатының алғашқы үш тікеніне сілтеме жасайды – олар үш кіші тікендері бар, ескектей болып келеді. "Piscatorius" деген атау "балық аулауға" қатысты, себебі бірінші арқа тікесі өзгеріске ұшырап "балық аулау таяғына" айналған, оны иллициум деп атайды, ал оның ұшындағы әртүрлі жем – эска, ол ауызға жеткізілетін жемді қызықтыру үшін қолданылады.
Сипаттама
Еуропалық балықшылардың орташа мөлшері , ал ірілері осы шектен асып кетеді. Дене мөлшерінің нақты диапазоны әртүрлі жерлерде және популяцияларда өзгеше болуы мүмкін. Орташа мөлшері тереңдікпен бірге көбейеді; терең суларда тіршілік ететін популяциялар, жалпы алғанда, сайы сулардағылардан ірілеу болады. Басы өте үлкен, кең, жалпақ және төмен орналасқан; ал дененің қалған бөлігі тек қосымша сияқты көрінеді. Кенет аузы бастың алдыңғы шеңбері бойына созылады, екі жаққа да ұзын, сүйкір тістердің қатарлары орналасқан. Бұл тістер ішке қарай иілген және ішекке қарай сырғып келетін нәрсеге кедергі келтірмей жабыла алады, бірақ ол ауыздан қашуына тосқауыл қояды. Кеуде және жамбас жүзбе қанаттары аяқтардың қызметін атқаруға бейімделген, сондықтан балық теңіз түбінде жүре алады, ол көбінесе құмға немесе су өсімдіктерінің арасында жасырынады. Басының және денесінің айналасындағы терісі, теңіз балдырының қысқа жапырақтарын еске түсіретін жиектелген қосымшалармен жабылған, бұл құрылым, дене түсін қоршаған ортаға бейімдеу қабілетімен бірігіп, балыққа олжаның көптігіне байланысты таңдаған жерлерінде жасырынуға көмектеседі. Онда қабықша жоқ.
Тіршілік ету ортасы
Еуропалық шабақ лайлы және құмды түбінде, 200 метрге дейін тереңдікте мекендейді. Кейде тасты түбінде де кездеседі. Олар континенттік беткейден төмен сирек кездеседі.
Тамақтандыру
Балықтың басының ортасында ұзын жіпшелері бар, олар шын мәнінде алдыңғы арқа қанатының ажыратылған және өзгертілген үш алғашқы тікендері. Балық аулаушы үшін ең маңызды жіпше – біріншісі, ол ең ұзыны, ұшында жапырақшасы болады және кез келген бағытта қозғалады. Балық аулаушының басқа балықтарды өз жемімен тартып, содан кейін оларды үлкен жақтарымен ұстайтынына сенімді. Кішкентай балықтар осылай тартылуы мүмкін деп есептелсе де, тәжірибелер жақ қозғалысы автоматты түрде жүзеге асатынын және олжаның мұртшамен тікелей жанасуына байланысты екенін көрсетті. Оның асқазаны кеңейе алады және осы балықтардың өздерінің мөлшеріндегі олжаны жұтып қоюы да сирек емес. 1940 жылы балық аулаушының ішегінен шағала табылған, және олар су бетіне шығып, су құстарын ұстауға тырысатыны белгілі.
Өсімдіктің өсіру және өмір сүру циклі
Балық аулаушының шағылысу өнімдері суда еркін жүзіп жүретін, ені және ұзындығы белгілі, мөлдір, желатин тәрізді материалдан тұратын жұқа қабаттан құралады. Осы қабаттағы жұмыртқалар бір қатарға орналасқан, әрқайсысы өз қуысында. Личинкалар еркін жүзеді және олардың қуыс қанаттары жіп тәрізді созылып ұзарады. Шағылысудың негізгі маусымы ақпан мен маусым аралығында болады, көктемде ең жоғары деңгейге жетеді. Қараша және желтоқсан айларында қосымша шағылысу маусымы жүреді, бірақ осы кезеңде белсенді шағылысатын жекелеген балықтардың саны негізгі маусымға қарағанда аз.
Адамдармен қарым-қатынасы
Лофиус пискаториус тарихи түрде Атлантика мұхитындағы балық аулауда құнды қосалқы ау деп есептелген. Теңіздің тереңдігінде балық аулау технологиясының жетілдірілуінен кейін оның аулануы едәуір артты. Бұл түр 1980 жылдан бері Иберия суларында маңызды балық ресурсы болып табылады. Оған жақын Lophius budegassa түрі де жиі ұсталады, бірақ L. piscatorius одан көп таралған.