Ұлыбритания достастығындағы Министрлер кеңесі

Кіріспе

Комонвелт елдерінде Корольдік немесе вице-корольдік қызметтегі министрге арналған термин – Корольдік министрі. Бұл Комонвелт елдерінде биліктегі монархтың немесе вице-корольдің министрін сипаттау үшін қолданылатын ресми конституциялық термин. Бұл термин министрдің монархтың қалауымен қызмет ететінін және монархқа немесе вице-корольге министрдің ведомствосы немесе министрлігіне қатысты монархияның құқықтарын қалай жүзеге асыру керектігі туралы кеңес беретінін көрсетеді.

Министрліктер

Комонвелт мемлекеттерінде егемен немесе вице-король ресми түрде құпия кеңес немесе атқарушы кеңес деп аталатын кеңейтілген органмен кеңеседі, бірақ іс жүзінде оларға мұндай кеңестердің шағын тобы – министрлік деп аталатын Корольдік министрлердің ұжымдық органы кеңес береді. Министрлікті кабинетпен шатастыруға болмайды, себебі Корольдік министрлер кабинет құрамына кірмей қалуы мүмкін. Ұлыбританияда министрлер – британдық Парламент депутаттары және Ұлыбританияның Өкілдер палатасының немесе Лордтар палатасының мүшелері, үкіметте қызмет ететін тұлғалар.

Тарих

Комонвелт мемлекеттеріндегі патшалық министрлердің тамыры қазіргі заманғы Англияда жатыр, онда монархтар кейде монархқа кеңес беру және оның шешімдерін іске асыру үшін министрлерден тұратын «кабинет кеңестерін» пайдаланды. «Министр» термині монархтың кеңесшілері патшаға қызмет көрсеткендіктен, яғни «қызмет ету» арқылы пайда болды. Уақыт өте келе, бұрынғы министрлер мен басқа да беделді тұлғалар шеткі кеңесшілер ретінде сақталды, ал тағайындалған министрлер патшаның тікелей құлағына ие болды. Бұл үлкен құпия кеңестің құрылуына әкелді, ал Кабинет – осы органның құрамындағы, қазіргі қызметтегі министрлер мен ведомство басшыларынан тұратын комитетке айналды. 1603 жылы Шотландия королі Джеймс VI Англия тағына отырғаннан бастап, 1707 жылы Шотландия мен Англияның бірігуіне дейін, екі мемлекет бір монарх арқылы жеке одақта жеке «елдер» болып саналды, оған әр ел үшін жеке министрлер кеңес берді. Англияның теңіз арқылы кеңейген иеліктері және кейіннен Британ империясының өсуімен отарлық үкіметтер Вестминстердегі императорлық үкіметке бағынышты болды, сондықтан Таққа тек британдық министрлерден тұратын Императорлық құпия кеңес қызмет етті. Бірақ 1867 жылы Канада Доминион мәртебесіне ие болғанда, Канаданың генерал-губернаторына Канададағы тәждік құқықтарды жүзеге асыру туралы кеңес беру үшін жеке Канадалық құпия кеңес құрылды, алайда конституциялық тұрғыдан вице-король Уайтхоллдағы британ үкіметінің өкілі болып қалды. Осы күннен бастап империяның басқа отарлары да Доминион мәртебесіне ие болды және ұқсас шаралар қабылданды. Дегенмен, 1931 жылы Вестминстер статуты қабылдалғаннан кейін Доминиондар бір егемендіктің астында тиімді түрде тәуелсіз мемлекеттерге айналды, осылайша монарх 1707 жылға дейінгі жағдайға оралды, онда оған әр мемлекет үшін жеке министрлік қызмет көрсетті. Осылайша, бүгінде Комонвелт мемлекеттерінің ешбір министрі монархқа басқа Доминионға қатысты кез келген өкілеттіктерді жүзеге асыру туралы кеңес бере алмайды.

Ministers of the Crown in Commonwealth realms have their roots in early modern England, where monarchs sometimes employed "cabinet councils" consisting of Ministers to advise the monarch and implemented his decisions. The term Minister came into being as the sovereign's advisors "ministered to", or served, the king. Over time, former ministers and other distinguished persons were retained as peripheral advisers with designated ministers having the direct ear of the king. This led to the creation of the larger Privy Council, with the Cabinet becoming a committee within that body, made up of currently serving ministers, who also were heads of departments. During a period between the accession of King James VI of Scotland to the throne of England in 1603 and the unification of Scotland and England in 1707, the two entities were separate "countries" in personal union through the one monarch who was advised by a separate set of ministers of the Crown for each country. As the English overseas possessions and later British Empire expanded, the colonial governments remained subordinate to the imperial government at Westminster, and thus the Crown was still ministered to only by the Imperial Privy Council, made up of British ministers of the Crown. When Canada became a Dominion in 1867, however, a separate Canadian Privy Council was established to advise the Canadian governor general on the exercise of the Crown prerogative in Canada, although constitutionally the viceroy remained an agent of the British government at Whitehall. After that date, other colonies of the empire attained Dominion status and similar arrangements were made. Following the passage of the Statute of Westminster in 1931, however, the Dominions became effectively autonomous realms under one sovereign, thus returning the monarch to a position similar to that which existed pre 1707, where he or she was ministered to by a separate ministry for each realm. Thus, today, no minister of the Crown in any Commonwealth realm can advise the monarch to exercise any powers pertaining to any of the other Dominions.

Басқа елдерде қолданылуы

Испанияда "Restauración" кезеңінде (1874–1931) Корольдік министрі (Lang es) термині, Оның Әлдешеңлік Үкіметінің (Lang es) министрлік ведомствосын басқаратын адамды білдірген. Мысалы, король Альфонсо XIII билік құрған кезде Карлос Мария Кортезо и Прието де Орше "Ministro de Instrucción Pública y Bellas Artes" (Қоғамдық білім беру және көркем өнер министрі) лауазымына тағайындалғанда, патшалық жарлықта ол Корольдік министр екені көрсетілген. Бүгінгі таңда министрді атаудың ең ресми жолы – "Үкімет министрі".