Кіріспе

Германия Федеративтік Республикасының президентін сайлау үшін ғана шақырылатын конституциялық орган – Федеративтік конвенция, сондай-ақ Федеративтік жиналыс (Bundesversammlung) деп аталады. Ол, Бірлескен комитетпен бірге, Германия Федеративтік Республикасының федеративтік институционалдық жүйесіндегі екі тұрақты емес конституциялық органның бірі болып табылады. Ол тек Германия президентін сайлау мақсатында бес жылда бір рет (президенттің өкілеттік мерзімі аяқталуына 30 күннен кешіктірмей) немесе президенттің өкілеттік мерзімі мерзімінен бұрын тоқтатылғаннан кейін 30 күн ішінде шақырылады. Федеративтік конвенция Германияның федералды парламентінің (Бундестаг) барлық мүшелерінен және 16 федералды штаттан бірдей санынан тұрады. Бұл делегаттарды штаттық парламенттер тек осы мақсатта сайлайды. Негізгі заң бойынша, ең көп дегенде үш кезең дауыс беру өткізілуі мүмкін. Бірінші екі кезеңде үміткер сайлану үшін делегаттардың абсолютті көпшілігін алуы тиіс. Содан кейін үшінші кезеңде Федералды президентті сайлау үшін дауыс берген барлық делегаттардың көпшілігі жеткілікті. Конвенцияның кез келген мүшесі кандидаттарды ұсынуы мүмкін. Әдетте, нәтижеге қатысты көп күмән болмайды: конвенция мүшелерінің партиялық тиесілігі, демек, жеке партиялардың күші бұрыннан белгілі. Көп жағдайда федералды парламенттегі коалиция бірінші кезеңде жеңіске жеткен ортақ кандидатты ұсынды.

Бундесверггеленің шақырылуы

Федералдық съездерді Бундестагтың қазіргі Президенті белгілі бір мерзімде шақырады. Әдетте, мұндай шақыру Президенттің өкілеттік мерзімінің соңғы айларында жасалады. Съезд Президенттің өкілеттік мерзімі аяқталуына дейін отыз күннен кешіктірмей өтуі керек, сондай-ақ штаттық парламенттерге штаттық сайлаушыларды сайлау үшін шақыру мен жиналыс арасында жеткілікті уақыт керек. Егер Президенттің өкілеттік мерзімі отставкаға кетуі немесе қайтыс болуы салдарынан мерзімінен бұрын аяқталса, Федералдық съезд отыз күн ішінде шақырылуға тиіс. Бұл екі рет болды (2010 және 2012 жылдары); екі жағдайда да Бундестагтың Президенті Ассамблеяны ең соңғы мүмкін мерзімде шақырды.

Процедура

Грундзаконға сәйкес, Президент Федералдық конгресте пікірталассыз сайланады. Үміткерлерді әдетте бір немесе бірнеше партиялар ұсынады, бірақ олар әдетте сайлау кампаниясын өткізбейді. Бундесversammlung-тың әрбір мүшесі Федералдық президенттік лауазымға үміткерлерді ұсына алады. Бұл Бундестагтың парламенттік фракциялары ғана емес, Бундестагта өкілдігі жоқ шағын партиялар да үміткер ұсына алатынын білдіреді. Бундесversammlung-қа Бундестагтың спикері (немесе президент үміткер болған жағдайда вице-президенттердің бірі, мысалы, 1979 жылы Карл Карстенс жағдайында) төрағалық етеді. Бундеспрезидентті сайлау рәсімі жазбаша дауыс беру арқылы ең көп дегенде үш құпия дауыс беруден тұрады. Егер алғашқы екі дауыс берудің бірінде кандидаттардың біреуі абсолютті көпшілік дауыс жинаса, ол кандидат бірден сайланады. Егер алғашқы екі дауыс беру абсолютті көпшілікке жетпесе, үшінші және соңғы дауыс беруде қарапайым көпшілік жеткілікті. Бундестагтың спикері сайланған кандидат қабылдағаннан кейін Бундесversammlung сессиясын жабады. Осылайша, конгресс келесі сайлауға шақырылғанға дейін қайтадан жиналмайды. Бұл егер сайланған президент сайлауды қабылдағаннан кейін бірнеше сағаттан соң отставкаға кетсе де, конгресс автоматты түрде қайтадан шақырыла алмайтынын білдіреді. Оның орнына, Бундестагтың спикері жаңа конгресс шақыруы керек, ол үшін алдымен штаттық парламенттер қайтадан сайлаушыларды сайлауы керек. Әдетте, жаңа президент сайлаудан кейін ең ертесінде отыз күннен кейін қызметке кіріседі, өйткені бұрынғы президенттің өкілеттігі әлі жалғасып жатыр. Тек лауазым бос болған жағдайда (мысалы, бұрынғы президент отставкаға кеткен кезде, 2010 және 2012 жылдары болғандай), сайланған адам сайлауды қабылдағаннан кейін бірден қызметке кіріседі. Алайда, жаңа сайланған президент Федералдық конгресс алдында емес, Бундестаг пен Бундесраттың бірлескен отырысында қызметке кіріскеннен кейін ғана ант береді.

Мүшелік

Бундестагтың барлық мүшелері және штаттық немесе "Länder" парламенттері арнайы осы мақсатта сайлаған, халқына пропорционалды түрде бірдей сандағы штаттық делегаттар Бундесversammlung құрамына кіреді. Федералды заңға сәйкес, мемлекеттік парламенттің әрбір мүшесі бір дауысқа ие. Делегаттар тізімдер бойынша пропорционалды дауыспен сайланады. Кейбір егжей-тегжейлі мәселелер штаттық парламенттің регламенттерінде қарастырылады. Көптеген штаттық парламенттерде депутаттар парламенттік фракциялардың күшін көрсететін бірлескен тізімге дауыс береді. Федералды конвенцияға делегат белгілі бір талапқа сай болуы керек: ол сонымен қатар Бундестагқа үміткер болуға құқылы болуы тиіс. Парламенттік фракциялар кейде саясаткер емес делегаттарды сайлайды. Мысалы, олар суретшілерді, спортшыларды немесе басқа да танымал тұлғаларды, немесе кейде ерекше өмірі бар қарапайым азаматтарды таңдайды. 2017 жылғы мысалдар: Баден-Вюртемберг штатындағы Жасыл партияның ұлттық футбол құрамасының бас жаттықтырушысы Йоги Лёв және Төменгі Саксония штатындағы Жасыл партияның Германиядағы ең танымал дрэг-куиннисі Оливия Джонс. НСУ терроризм құрбанының қызы Семья Шимшек Тюрингия штатындағы Die Linke партиясынан сайланды. Бұл дәстүрдің мақсаты – президентті тек саясаткерлер ғана емес, халықтың кең ауқымы да сайласын деген ниетте. Сондай-ақ, саяси партиялар атақты тұлғалармен байланыс орнатуға ұмтылады. Олар осы саясаткер емес делегаттардың партиялық шешімдерге сәйкес дауыс беруін күтеді. Федералды конвенциядағы дауыс беру құпия болып табылады. Федералды конвенцияның мүшелері тағайындалған сәттен бастап, конвенция сессиясы аяқталғанға дейін мемлекеттік органдар тарапынан қудалаудан қорғалған парламенттік иммунитетке ие болады, бұл Бундестаг мүшелеріне берілгендей.

Тарих

1979 жылдан бері Бундесversammlung дәстүрлі түрде 23 мамырда, Негізгі заңның (1949 ж.) қабылдану күніне орай жиналады. Алайда, Хорст Кёлер және Кристиан Вульф бұрынғы президенттердің отставкаға кеткенінен кейін бұл өзгерді. Бундесversammlungның соңғы отырысы 2022 жылғы 13 ақпанда өтті, онда Франк Вальтер Штайнмайер қайта сайланды.

Өткізу орны

1949 жылдың 12 қыркүйегінде бірінші Бундесversammlung Германия Федеративтік Республикасының астанасы болған Бонн қаласында өтті, ол Шығыс Германиямен қайта бірігуге дейін солай болды. 1954 жылдан 1969 жылға дейін Бундесversammlung Берлиндегі Остпруссия залында (Ostpreußenhalle) жиналды, бұл Германия Демократиялық Республикасының әрбір отырысқа наразылық білдіруіне әкелді. Соның салдарынан, 1969 жылдың 5 наурызында Кеңес Одағы МиГ-21 соғыс ұшақтарын Батыс Берлиндегі шара орнының үстінен ұшыруға жіберді. 1974 жылдан 1989 жылға дейін Бундесversammlung Бонн қаласындағы Бетховен залында (Beethovenhalle) жиналды. 1994 жылдан бері отырыстар Берлиндегі Рейхстаг ғимаратында өткізілуде. Рейхстаг жаңартылғаннан кейін, Германия Бундестагы 1999 жылдың сәуір айында осы ғимаратқа көшті. 1999 жылдың мамыр айында өткен Бундесversammlung отырысынан бастап, аталмыш орган Рейхстаг ғимаратындағы пленарлық залды пайдаланып келеді, бірақ 2022 жылғы Бундесversammlung COVID-19 пандемиясының салдарынан Берлиндегі Пол Лёбе үйінде (Paul Löbe Haus) өтті, онда делегаттар бірнеше қабатқа орналастырылды.