Кіріспе

Энсенада – Мексиканың Бая Калифорния штатындағы Энсенада муниципалитетіне қарасты, Тынық мұхитының жағалауында орналасқан қала. Бахия-де-Тодос-Сантос шығанағында орналасқан қаланың 2018 жылғы халқы 279 765 адамды құрады.

Энсенада 1882 жылы құрылды, сол кезде Ранчо Энсенада-де-Сантос кішкентай қауымдастығы Баха Калифорния аймағының солтүстік бөлігінің аймақтық орталығына айналды. Қаланың өсуіне айналасындағы таулардағы кен орындарының көбеюі ықпал етті. Мексика революциясы Энсенаданың кеңеюін шектесе де, АҚШ-та спирттік ішімдіктерге тыйым салу қаланы ойын-сауық пен алкоголь іздеген американдықтар үшін танымал туристік орынға айналдырды. 1950 және 1960 жылдары Энсенаданың курорттық қала ретіндегі беделі нығайып, құрылыс шарына жайылды және Солтүстік Америкадан тыс жерлерде қаланың халықаралық деңгейде танылуы арта түсті. Бүгінде Энсенада Баха Калифорнияның маңызды экономикалық және мәдени орталығы болып табылады. Қалада Энсенада технология институты және Баха Калифорния автономды университеті, Энсенада сияқты көптеген университеттер бар. Энсенада – маңызды биотехнологиялық орталық және Энсенада ғылыми зерттеулер орталығы сияқты көптеген ғылыми-зерттеу мекемелеріне үй иесі. Қала ЮНЕСКО-ның шығармашылық қалалар желісінің мүшесі.

Тарих

Алғашқы еуропалық зерттеушілер бұл аймаққа келген кезде, Юман-Кочими тілдерінде сөйлейтін халықтар осы жерде қоныстанды. Килива, Пайпай және Кумейяай сияқты топтар әлі де сақталған. Бұл аңшы-жинақшы тайпалары Сьерра-де-Хуарес және Сьерра-де-Сан-Педро-Мартирдің шығанақтарында және ішкі аңғарларында өмір сүрді. Кумейяай тайпасының Патай деп аталатын ауылы болған. Барша Сантос шығанағына алғаш рет испандық зерттеуші Хуан Родригес Кабрильо «Сальвадор» және «Виктория» кемелерімен жеткен. Қала 17 қыркүйек 1542 жылы Сан-Матео деген атпен негізі қаланды. 1602 жылы, Маниладан Акапулькоға қауіпсіз теңіз жолдары іздеу мақсатымен Калифорния жағалауын картаға түсірген Себастьян Вискаино қаланың атын Энсенада де Тодос Сантос деп өзгертті. Алғашқы тұрақты елді мекенді 17-18 ғасырларда иезуиттер құрды. 1768 жылы иезуиттер қуылғаннан кейін, доминикандықтар қазіргі Энсенада аумағында Еуропаның өкілдігін өз мойнына алды. 1805 жылы Хосе Мануэль Руис Карилло Энсенадада қоныс танды, Баха Калифорнияның губернаторы болып тағайындалды және сол ғасырдың соңына дейін сақталған үй салды. Бірақ 1853-54 жылдары Баха Калифорния Республикасының өзін «президент» деп жариялаған Уильям Уокер бұл үйді қысқа мерзімге басып алды. 1882 жылы Энсенада Баха Калифорнияның астанасы болып жарияланды, ал аймақты дамытуға ағылшын-мексикалық жер және отарлау компаниясы күш салды. Бұл әрекеттер Мексика революциясымен тоқтатылды, нәтижесінде аймақ қирады. 1915 жылы астана Мехикалиге көшірілді, ал 1930 жылы Энсенаданың халқы 5000 адамды құрады. ХХ ғасырдың басында қаланың атауы Энсенада де Тодос Сантостан Энсенадаға қысқартылды, бұл Баха Калифорния Сурдегі Тодос Сантоспен шатасуды болдырмау үшін жасалған.

Климат

Жауын-шашынның орташа мөлшері жылына, негізінен қыс айларында түседі. Энсенаданың климаты төменгі Калифорнияның солтүстік-батысындағы көптеген аймақтар сияқты, жұмсақ жартылай құрғақ (Кёппен BSk) климатқа ие. Қарашадан ақпанға дейінгі суық айларда жауын-шашын аз болады және температура орташа деңгейде сақталады. Ал маусымнан қыркүйекке дейінгі жылы айлар ең құрғақ кезең болып табылады, осы кезде орташа температура сақталады. Энсенаданың жылы жазғы жағажайлық орналасуына байланысты, қаланың климатына суық Калифорния ағынының әсері зор. Осы ағынның арқасында, жаздың соңы мен күздің басы қала үшін ең жылы мезгіл болып есептеледі. Санта-Ана желдері – Оңтүстік Калифорнияның көп бөлігінде байқалатындай – жылдың кез келген уақытында температураның көтерілуіне себеп болады. Санта-Ана желдері кезінде желдің бағыты өзгереді және ішкі аймақтан жағалауға жылы ауа әкеледі. Қар жауу сирек, соңғы рет 2007 жылдың қаңтар айында қаланың оңтүстігіндегі төбелерге аз мөлшерде қар жауған. Калифорнияның оңтүстік жағалауы сияқты, Энсенадада да мамыр айындағы сұр және маусым айындағы қараңғылық құбылыстары байқалады.

Демография

Энсенада халқының құрамы көпұлтты. Қаладағы мәдени әртүрліліктің көрінісі ретінде, қалада көптеген этностық топтар мен ұлт өкілдері кездеседі. Энсенада – Тихуана мен Мехикалиден кейін Баха-Калифорния штатындағы үшінші ірі қала. Қаланың басты тілі – испан тілі, алайда туристік аймақтарда және қала орталығында ағылшын тілі де қолданылады.

Туризм

Энсенада АҚШ-пен шекарадан оңтүстікке қарай орналасқан, төрт қатарлы MX 1D және екі қатарлы тегін жол арқылы байланысты, бұл оны қысқа демалысқа көлікпен саяхаттаушылар үшін табиғи бағытқа айналдырады. Энсенада Калифорнияға жақындығынан Калифорниядан Лос-Анджелес және Лонг-Бич порттарынан қысқа круиздік сапарлар үшін де ыңғайлы орын. 2005 жылы төрт круиздік компания Энсенадаға апта сайын кеме жіберді, бірақ олардың бірі – Royal Caribbean Cruise Lines компаниясына тиесілі Monarch of the Seas кемесі 2008 жылдың қазан айының ортасында Тынық мұхитындағы жұмысын тоқтатты. Әлемдік деңгейде танымал Baja 1000 жолдан тыс жарысы Энсенадада жыл сайын қараша айының соңында, ал Baja 500 жарысы маусым айының басында өтеді. Жолдан тыс жарысқа қатысушылар Энсенаданы Баха Калифорнияны зерттеу үшін жыл бойы бастапқы нүкте ретінде пайдаланады. Су спорты және мұхитқа жақындығы қаладағы туризмнің және экономикамен байланысының ажырамас бөлігін құрайды. Энсенада мен Үлкен Энсенаданың жағажай қалаларында Сан-Мигель жағажайы, Калифорния трейлер паркі, Стакс және 3 M's (испан тілінде Tres Emes) сияқты бірнеше танымал серфинг орындары бар, олар қаланың солтүстік жағалауында орналасқан. Todos Santos аралы – Энсенададан батысқа қарай орналасқан кішкентай арал (қайықпен шамамен екі сағаттық сапар) және әлемдік деңгейде танымал серфинг орны. Todos Santos аралында Billabong XXL сияқты бірқатар серфинг жарыстары өткізілді. Аралдағы толқындардың биіктігі 18 метрден асып кетеді, ал 2006 жылдың желтоқсанында 2006 жылғы Big XXL жарысының жеңімпазы Брэд Герлах 21 метрлік толқынға серфинг жасады. Туристер оңтүстікке қарай сапарлағанда қалада да тоқтайды, мұндағы желкендесу спортына қолайлы жағдайлар бар. Қаламен байланысты теңіз шараптарына әлемдегі ең ірі халықаралық желкендік жарыс саналы Ньюпорттан Энсенадаға дейінгі халықаралық яхта жарысы да жатады, ол Ньюпорт Бичтен басталып, Энсенадада аяқталады. SCORE International ұйымдастырған Baja 1000 және Baja 500 шөл жарыстары да дәстүрлі түрде қалада басталады және/немесе аяқталады. Киттерді қадағалау да қалада туристік тартымдылық ретінде дамыды, себебі сұр киттер Аляскадан Баха Калифорния Сур лагуналарына жыл сайын көшіп-қоныс жасайды. Желтоқсан мен наурыз айлары аралығында, сондай-ақ сәуір мен мамыр айларында киттерді Энсенада жағалауынан көруге болады. Жақын орналасқан тарихи миссиялық Гуадалупе қаласы 1905 жылдан 1910 жылға дейін Кавказ бен Оңтүстік Ресейден келген рухани христиандардың көшіп келуімен қайта жанданды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген адамдар Калифорнияға көшіп, жақсы жағдайға ие болған туыстарымен қосылды, ал қалғандары мексикалықтармен араласып, Энсенада мен Тихуанада тұрады. Гуадалупе аңғарында қалған екі отбасы мұражайлар мен кафе ашып, шарап туризміне қатысады. Гваделупедегі дәстүрлі экономикалық қызмет – зәйтүн және шарап өндірісі. Қазіргі уақытта Мексикадағы шарап өндірісінің шамамен 90% Гваделупе және оған іргелес Калафия аңғарларынан шығарылады. Көптеген жергілікті шарап өндірушілер экскурсиялар мен дегустация ұсынады. Жыл сайын тамыз айында Гваделупе аңғарында және Энсенада қаласында екі апталық мәдени және тағамдық іс-шаралар сериясымен шарап жинау маусымының басталуы тойланады, барлығы Fiestas de la Vendimia (Шарап жинау фестивалі) деген атаумен біріктірілген. Бұл шара әлемнің түкпір-түкпірінен адамдарды тартады. Энсенадада "La Calle Primera" немесе Адольфо Лопес Матеос ("1-ші көше") деп аталатын көше бар. Бұл Энсенададағы "Кюрио" (қысқаша "Кюриоситадес" – сувенирлер мен сыйлықтар) дүкендері, мейрамханалар, қонақ үйлер, барлар және Hussong's Cantina, Mini Bar, Shots Factory, Lutzenkirch The Nightclub және Papas & Beer сияқты танымал клубтарының көптігіне байланысты танымал туристік орын. Ла-Примера – туристер мен жергілікті тұрғындардың көп жүретін көшесі. Ла Примера үлкен мексикалық туы орналасқан "Теңізге терезе" (Ventana al Mar) жағажайлық аллеясынан бір блок қашықтықта орналасқан. Энсенада карнавалы – елдегі ең ірі карнавалдардың бірі, онда мыңдаған адам алты күн және түн бойы көшеде жиналады. Қаланың оңтүстігіндегі 1-ші тас жол бойында әлемдегі ең үлкен теңіз гейзерлерінің бірі орналасқан, ол халық арасында Ла Буфадора ("Блохоле") деп аталады. Ла Буфадора көптеген туристерді тартады. Көріктік нүктеге апаратын көше – әртүрлі шынайы мексикалық өнер мен қолөнерлер сатылатын сауда аймағы, сатушылармен баға бойынша сөйлесу әдеттегі жағдай. Сондай-ақ, теңіз өнімдерін сататын мейрамханалар мен көше сатушылары "чурро" (шатыр мен қант қосылған қуырылған нан) және басқа да дәмді тағамдарды сатады.

Ғылыми-зерттеу және өндіріс

Энсенада ғылыми зерттеулер мен табиғаттану салаларын дамытып, әсіресе теңіз ғылымдарына баса назар аударады. Энсенада Латын Америкасындағы адам басына шаққанда ең көп ғалымға ие қала деп есептеледі. Энсенаданың ғылыми зерттеулер мен жоғары білім беру орталығы (CICESE) Жер ғылымдары, қолданбалы физика, океанография, коммуникациялар, тәжірибелік және қолданбалы биология салаларында зерттеулер жүргізеді. Баха-Калифорния автономды университетінің (UABC) Энсенададағы кампусында да зерттеу жұмыстары жүргізіледі, негізінен океанография және білім беру салаларында, сонымен қатар физика, биология және басқа да ұқсас ғылымдар бойынша топтар жұмыс істейді. Мексиканың Ұлттық автономды университетінің (UNAM) қалада ғылыми-зерттеу кампусы бар. Аталған кампуста Астрономия институты және Наноғылымдар мен нанотехнология орталығы (CNyN) орналасқан. Ұлттық астрономиялық обсерватория (Мексика) қаланың оңтүстігіндегі Сьерра-де-Сан-Педро-Мартир тауларында орналасқан. Қала Мексикадағы биомедициналық құрылғылар компанияларының ең ірі шоғырланған орталығы болып табылады және дамып келе жатқан, биотехнология зерттеушілерінің саны артып жатқан орталыққа айналуда. Қаланың ерекшелігі – оның биотехнология кластері Сан-Диегодағы тағы бір, ірі кластерге жақын орналасқан. Бұл екі биотехнология кластерінің жақындығы олардың өзара әрекеттесуін күшейтеді.

Мәдениет

Энсенада қаласының әртүрлілігі, ішінара, испан, орыс және американдық әсерлеріне байланысты. Испан миссионерлері мен орыс қоныс салушылары қаладағы шарап өнеркәсібінің дамуын бастады. Осы кезеңді қаладағы орыс мұражайлары еске түсіреді. Қала мерекелік шараларымен және көңілді атмосферасымен танымал, қалада Шарап жинау фестивалі (Fiestas de la Vendimia) және Энсенада карнавалы сияқты көптеген іс-шаралар өтеді. Шарап жинау фестивалі шарап жинау маусымын тойлайды, ал қаланың өзінде және жақын орналасқан Гуадалупе аңғарында бірқатар шаралар ұйымдастырылады. Энсенададағы дәстүрлі тағамдарға қалада пайда болған балық таколары, креветка таколары және севиче кіреді. Бұл тағамдар көбінесе авокадо және салсамен бірге ұсынылады. Порт қаласына тән тағы бір тағам – карпаччо. Қаланың Жерорта теңізі климаты жүзім мен зәйтүн өсіруге жағдай жасайды, олардың нәтижесінде тиісінше шарап және зәйтүн майы өндіріледі. Мұндай тағамдардың дамуы Энсенададағы испан, итальян, француз және мексикалық тағамдарды толықтырады.

Спорт

Энсенадада футбол, баскетбол немесе бейсболдан кәсіби спорт командалары жоқ, бірақ ол су спортымен танымал. Қалада спорттық балық аулауға арналған орындар бар, сондай-ақ кәсіби серфингшілерді қызықтыратын толқындар да жеткілікті. «Маринерос де Энсенада» бейсбол командасы Мексиканың Солтүстік лигасында ойнайды және бес мәрте чемпион атанды (2010, 2012, 2017, 2018, 2022). Су спортынан басқа, қала велосипед спортымен де танымал – жол велосипедімен де, мотоспортпен де айналысады. «Розарито – Энсенада» велосипед жарысы осы қалада аяқталады. «Баха 500» және «Баха 1000» жарыстары, қалада басталып, қалада аяқталатын және арақашықтығына сәйкес ат қойылған мотоспорт жарыстары болып табылады. АҚШ-тың каботаж заңдарына сәйкес, Тынық мұхитындағы АҚШ порттары арасында жүретін көптеген круиздік кемелер жол бойы Энсенадаға тоқтайды.

Әуежай

Қалаға Мексикаға ресми кіретін порты болып табылатын Энсенада әуежайы қызмет етеді.

Танымал мәдениетте

Fender өндірісі Энсенадада орналасқан. Қалада Нил Даймондтың Heartlight альбомындағы "In Ensenada" атты әні орындалады. Лайл Ловетт 1996 жылғы альбомын "Энсенадаға жол" деп атады, бұл Тихуана мен Энсенада арасындағы тамаша жағалаулық ақылы жолға сілтеме жасады. Уоррен Зевон "Кармелита" әнінде Энсенаданы еске алады. Голливудтағы британдық актер Найджел Брюс, Базил Ратбоунның Шерлок Холмс рөлімен қатар доктор Уотсонды сомдауымен танымал, 1895 жылы ата-анасы қалада демалыста болғанда Энсенадада дүниеге келді. Ween "Bananas and Blow" әнінде Энсенаданы атады. Актер Брэндон Ли мен оның сүйіктісі 1993 жылдың 17 сәуірінде Энсенадада үйленуге жоспарлаған, бірақ Ли "Қарға" фильмін түсірілімінде қайтыс болды. "Мистер Эд" эпизодында Эд қожайыны Уилбурды демалысқа Энсенадаға алып кетуге көндіруге тырысады, ал Уилбур өз әйелін көндіруге әрекеттенді. "Simon & Simon" телесериалының бірінші эпизоды "Детальдер он бірде" Руис даңғылында Энсенадада түсірілді. "South Park" эпизодының "Бәлкім" бөлімінде Кенниді Энсенадаға келген автобус қағып өтеді. Ол үйге қоңырау шалғанда Картман Кенни тозақтан қоңырау шалып жатыр деп ойлайды және Энсенаданың сипаттамасын тозақтың сипаттамасы деп жаңылысады. 2006 жылғы "The O. C." эпизодында Райан Атвуд (Бен Маккензи) және Сет Коэн (Адам Броди) Кевин Волчокты (Кэм Гиганде) іздеу үшін Энсенадаға барады, ол Марисса Куперге (Миша Бартон) қарсы көлік құралын басқару арқылы (Калифорнияда екінші дәрежелі қылмыс ретінде қарастырылады) кінәлі болды, Райанның көлігін жолдан шығарып, өртке ұшыратып жіберді. Райан Волчокпен бетпе-бет келуді қалайды, бірақ Сет Райанның жауын өлтіріп қояды деп қорқып, оған дұрыс емес мекенжайды береді, ал Сет оның орнына Волчокқа барып, өзін полицияға тапсыруға және әкесі Сэндиге (Питер Галлахер) келіссөздер жүргізуге кеңес береді. Райан мен Сетті Сэнди мен Кирстен (Келли Роуэн) табады, ал төртеуі Ньюпорт Бичке қайта оралады. Барбара Стэнвик және оның отбасы 1953 жылғы "Jeopardy" триллерінде балық аулау және кемпингке бару үшін Энсенадаға сапар шегеді.