Кіріспе
Дарувар () – Славониядағы шипажайлы қала және муниципалитет, Хорватияның солтүстік-шығысында орналасқан. Халық саны 8,567 адамды құрайды. Аймақ, оның ішінде айналадағы ауылдар (Dar. Виногради, Должани, Доньи Дарувар, Горни Дарувар, Липовац Мажур, Людевит Село, Марковац және Врбовац) 2011 жылғы мәлімет бойынша 11,633 тұрғыны бар. Дарувар, халық саны 8,567
Даруварский Виногради, халық саны 164
Должани, халық саны 759
Доньи Дарувар, халық саны 731
Горни Дарувар, халық саны 436
Липовац Мажур, халық саны 83
Людевит Село, халық саны 252
Марковац, халық саны 80
Врбовац, халық саны 561
other places named Daruvár
Daruvar (, Daruwar, Daruvár, , Aquae Balissae) is a spa town and municipality in Slavonia, northeastern Croatia, with a population of 8,567. The area including the surrounding villages (Dar. Vinogradi, Doljani, Donji Daruvar, Gornji Daruvar, Lipovac Majur, Ljudevit Selo, Markovac, and Vrbovac) has a population of 11,633 as of 2011. Daruvar, population 8,567
Daruvarski Vinogradi, population 164
Doljani, population 759
Donji Daruvar, population 731
Gornji Daruvar, population 436
Lipovac Majur, population 83
Ljudevit Selo, population 252
Markovac, population 80
Vrbovac, population 561
Этимология
Оның атауы венгр тіліндегі "дару" және "вар" сөздерінің қосылуынан пайда болған.
Тарих
Мұнда табылған археологиялық зерттеулердегі тас балталардың тас дәуіріне тән екендігі анықталды. Дарувар тарихы б.з.д. 4 ғасырға дейін жетеді, осы кезде бүгінгі Дарувар аңғарындағы жылы геотермалдық шипажайлардың жанында алғашқы ұйымдасқан қоныс пайда болды. Денсаулыққа пайдалы сумен емдеуді білген кельт паннониялық тайпалары Iassi (емшілер деген мағынаны білдіреді) деп аталды, грек және рим авторлары осылай атаған. Рим империясының одақтастары болғандықтан, тайпалар император Августқа Сискияны (қазіргі Сисак) қоршау кезінде көмек көрсетті. 35 жылы Iassi тайпасына Res Publica Iasorum деп аталатын жергілікті тәуелсіздік берілді. Орталығы – Aquae Balissae, яғни өте қуатты бұлақтар. 124 жылы, Адриан билігінде, бұл аймақ Municipium Iassorum мәртебесімен қосымша тәуелсіздік алды. Сава және Драва өзендері арасында, Сиския – Мурса (Сисак – Осиек), Салона – Аквинкум және Сирмиум – Поэтовио қалаларын байланыстыратын жолдардың торабында орналасқан қалаға жету оңай болды. Адрианнан кейін Марк Аврелий, Коммод, Септимий Север және Константин I императорлары Aquae Balissae шипажай кешеніне, оның сәнді ғибадатханасына, форумына және амфитеатрына (дегенмен, Пуладағыдан кішірек болған) сапар жасады. Батыс Рим империясы құлағаннан кейін және 6 ғасырда Авар қағандығының жергілікті тайпаларды талқандауынан кейін, бұл аймаққа 7 ғасырда Балқанға жеткен славян тайпасы – хорваттар қоныстанды. 11 ғасырда бұл аймақ жылдам өсіп, саяси маңызы зор Крижевци қаласының құрамына кірді. 1334 жылы заң шығарушылар алғаш рет атаған Загреб архиепископиясының бір бөлігі болды. Қала маңызды сауда жолының торабында болғандықтан, аңғарда төрт сауда орталығы – Четвртковац, Димичковин, Подборье және Топлице (топлице – хорват тілінде «шипажайлар») орналасқан. Мың жылдан астам уақыт бойы шипажайлар адамдарды қызықтыруда. Сол кездегі халықтың барлығы католик дінін ұстанған. 15 және 16 ғасырларда жағдай өзгерді. Осман империясының кеңеюі тұрақты дамуға кедері келтірді, түріктер 1543 жылы осы жерлерді басып алды. Әйгілі король Ладислав монастыры құлдырап, түріктердің Кражина әскери аймағына қарасты қорғаныс бекетіне айналды, бұл аймақ Габсбург империясын қорғау үшін қаланың батысында құрылған. Жергілікті тұрғындар түріктерден қашып кетті. 1699 жылы Габсбург империясы түріктерді ығыстырды. 1745 жылы этникалық құрамы әртүрлі аймақ Венаның билігіне көшті. Подборье, Сирач және Пакрак қалаларын граф Антун Янкович сатып алды, ол 1771 жылы Подборье қаласын Дарувар деп атады (дару – венгр тілінде «журавль»), оның журавль сарайы деп аталатын ғимаратының құрметіне. 1837 жылы король Фердинанд I жарлығымен Дарувар еркін қала деп жарияланды. Монархтың үкіметі Дунай өзені аңғарында ауыл шаруашылығын қайта жандандыру және аймақты қайта қоныстандыру үшін Оңтүстік Бавариядан және басқа да аймақтардан қоныс аударушы шаруаларды тартты. Олар сонымен қатар қолөнер мен саудада шебер адамдарды да шақырып алды. Немістер, венгрлер, чехтер, италияндықтар (со-аталған «Шағын Италия» аймағында) және басқа да адамдар шақырылды. Үкімет оларға өз діндерін (көбінесе католиктер) және тілдерін сақтауға мүмкіндік беретінін уәде етті. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында Дарувар Хорватия Славония Корольдігінің Пожега округінің құрамына кірді. Хорватия Тәуелсіздік соғысы кезінде Дарувардың маңындағы аймақтар Батыс Славонияның Сербия автономиялық облысынан келген белсенділердің қысқа мерзімді бақылауына өтті.
Демография
2011 жылғы халық санауы бойынша Дарувар муниципалитетінің (қалалық ауданының) халқы 11 633 адамды құрады. Ұлттық құрамы бойынша 61,28% - хорваттар, 21,36% - чехтар, 12,28% - сербтер және 0,98% - венгрлер. Діні бойынша 75,49% - католиктер, 10,23% - православие дінін ұстанады, ал 7,62% - агностиктер мен атеистер. Чех халқының саны көп, олардың өз газеттері, мектептері, қоғамдары мен клубтары (Чешка беседа немесе "Чех сөзі", Jednota немесе "Бірлік" чех тілінде) және баспа компаниясы бар. Бүкіл аймақ (Велики Зденци, Грубишно Полье, Кончаница) шын мәнінде екі тілді, чех тілі екінші ресми тіл болып табылады. Әртүрлі мәдениеттердегі маңызды оқиғаларды – жастарды, егін жинауды және т.б. мерекелейтін көптеген жергілікті ұлттық мерекелер өткізіледі, олардың ең қызықтысы және көрнектісі – чех азшылықтарының мерекелері.
Азшылық кеңестері мен өкілдері
Тікелей сайланған азшылық кеңестері мен өкілдері жергілікті немесе өңірлік билік органдарымен кеңес беруге міндетті, олардың қызметі азшылықтардың құқықтары мен мүдделерін қорғауға, қоғамдық өмірге интеграциялануына және жергілікті істерді басқаруға қатысуына бағытталған. 2023 жылғы Хорватияның ұлттық азшылықтар кеңестері мен өкілдерінің сайлауында Хорватиядағы чехтер мен сербтер әрқайсысы Дарувар қаласының 15 мүшеден тұратын өздерінің азшылық кеңесін сайлау үшін қажетті заң талаптарын орындады, ал венгрлер жеке өкіл сайлады.
Спас
Бұл жердегі Ясси тайпалары судың денсаулыққа пайдалы екенін шамамен 2500 жыл бұрын білген, кейін римдіктер мен Орта ғасырларда кеңінен қолданылған. 1772 жылы аймақтың иесі Антун Янкович бұлақтардың маңында құрылыс салуды бастады, қаланың тарих барысында болғандай, емдеу, демалыс және ойын-сауық орталығына айналуы мүмкін екенін дұрыс болжады. Ол көптеген ғимараттар салды, олардың көпшілігі бүгінге дейін қолданыста (Антонның шипажайы, Иванның шипажайы). 1897 жылдан кейін жаңа ашылған теміржол жаңа келушілер әкелді. «Тереза» рестораны, Швейцария вилласы, «Вилла Аркадия» және ерекше күмбезімен және қазіргі қаланың танымал нысаны ретінде белгілі «Big Mud Spa» 19 және 20 ғасырлардың тоғысында салынды. Daruvarske Toplice – әйелдердің сүексіздігін (бірінші және екінші деңгейде) емдеуге маманданған, эстетикалық хирургияға арналған екі клиникасы бар арнайы емдеу кешені. Жылы сулар (33-47 °C) сондай-ақ операциядан кейінгі оңалту, қабынуларды, ревматизмді, сүйек, жамбас, бас, омыртқа және қозғалыс аппаратының жарақаттарын емдеуде қолданылады. Пакрац және Липик маңында да шипажайлар бар, онда минералды суды құю зауыты да орналасқан. Кешен ішіндегі саябақта Қытайдан келген 250 жылдық Гинкго ағашы, Аризонадан келген Варигегатум және тағы 65 түрлі ағаш өседі. 1996 жылы жаңартылып, кеңейтілген «Термаль» қонақ үйі де осы жерде. «Балис» атты шағын қонақ үй қала орталығында, көлік жүрілімі қолайлы жерде, жаяу жүрумен бірнеше минуттық қашықтықта орналасқан.
Туризм
Бұл аймақ ескерткіштерге бай. Кисталовац, Павловна, Сирач, Багеновач, Добра Куча және Ступчаница тарихи жерлері – өткен дәуірдегі хорват ақсүйектеріне тиесілі көптеген қамалдардың мысалдары. Сент-Маргарет, Сент-Ана, Сент-Три Кингс сияқты францискандық монастырлары мен Киелі Үштік шіркеуі – бай діни мәдениеттің куәсі.
Экономика
18 ғасырда осы жерге келген немістер мен 19 ғасырда келген чехтар ауыл шаруашылығына, азық-түлік өңдеу заводтарына, мәдениетке және білім беруге қатысып, жаңарудың негізгі күші болды. Ғасырлар тоғысында Банова Яругадан Венгриядағы Барцқа дейінгі теміржол желісіне қосылу дамуды жеделдетті. 1897 жылы император Франц Иосифтің өзі маңызды тарихи оқиғаның куәсі болды. 1840 жылдан бері осы жерде пиво зауыты жұмыс істеп келеді, ол ежелгі және танымал чех рецептеріне сүйене отырып, 250 000 гектолитрден астам сыра шығарады, ал ең танымал бренді – «Старочешко пиво» (Staročeško pivo). Велики Зденцидегі Зденка сүт және балқытылған ірімшік өңдеу орнымен мәшһүр. Балық Končanica маңындағы жасанды көлдерде өсіріліп, Иридада өңделеді. Мұнда Graševina (жоғары бағаланған), Rhein Riesling, Chardonnay және Sauvignon сияқты сапалы жүзімдер өседі. Осы жерде жергілікті, ұлттық және халықаралық нарықтар үшін жеміс-жидектер, жүгері, бидай, ет және басқа да ауыл шаруашылығы өнімдері өндіріледі. 1905 жылы құрылған Далит металл өңдеу зауыты, бұрынғы Югославиядағы ірі зауыттардың бірі болған, қазір 320 адамды жұмысқа алып отыр, ал 1970-ші жылдардың соңында 2000-ға жуық адам жұмыс істеген. Липикте тегіс шыны зауыты бар. Кішкентай графика және баспа (Daruvarska Tiskara d. d., Logos) мекемелері, сондай-ақ 200-ге жуық адамды жұмыспен қамтитын Vesna тоқыма зауыты бар. Сауда, туризм және байланыс маңыздылығы артып келеді. 2300 адам жұмыс істейді, олардың үштен бірі – әйелдер.
Білім
Алғашқы мектеп 1856 жылы ашылды. 1866 жылы әйелдерге арналған мектеп мұнда ашылды.