Кіріспе

Сахту немесе Солтүстік құлдар (тарихи түрде Hare немесе Hareskin үндістері деп аталады) – Канаданың Солтүстік-Батыс аумақтарында Ұлы аю көлінің (Сахту, олардың аты осыдан шыққан) маңында тұратын, Атабаска тілінде сөйлейтін этнолингвистикалық топқа жататын Дене тайпасы. Сахту халқы Колвилл көлінде, Делинде, Форт-Гуд-Хоупта, Норман-Уэллсте және Тулитада қоныстанған, олар Солтүстік-Батыс аумақтарының Сахту аймасын құрайды. Аймақтағы Дене тайпасын Сахту Дене кеңесі ұсынады, олар 1993 жылы Сахту Денесі мен метистердің Жерді иелену туралы келісіміне қол қойды. Сахту топтарына Hare Dene (K'ahsho Got'ine округі, қазіргі кезде: Колвилл көлі және Форт-Гуд-Хоуп), Bear Lake Dene (Déline округі) және Mountain Dene (Tulit'a округі) жатады. Дене тайпаларының қауымдастықтары арасындағы байланыс тығыз болғанымен, олар мәдени және тілдік жағынан ерекшеленеді. K’ahsho Got’ine (Hare(skin) Dene) қазір Форт-Гуд-Хоуп пен Колвилл көлінде шоғырланған. Shita Got’ine (Mountain Dene) Тулита қауымында K’áálǫ Got’ine (Willow Lake Dene) тайпасымен бірікті (олар K’áálô Tué – «Саз көлі» маңында өмір сүрді, бүгінде Брэкет көлі деп аталады). Sahtúot’ine (Сахту Денесі немесе Ұлы аю көлі Денесі) Сахту/Ұлы аю көлінің атымен аталады және Делинде орналасқан. Метистер, Дене тайпасы мен тері саудагерлері арасындағы қарым-қатынастың ұрпақтары, аймақтың барлық бес қауымында тұрады. Hareskin Dene өздерін K'a so Got’ine/Katoo Got’ine («үлкен сабандықтар») немесе K’ahsho Got’ine/K'áshot’ Got’ine («үлкен жебе ұшы халқы», қате түрде Hareskin халқы деп аударылған, бұл Gahwié Got’ine – «Көдір терілі халқы» ағылшынша аудармасы) деп атаған. Сахту Денесінің Делин қауымы Канаданың Манхэттен жобасына қатысуы кезінде зор қайғыға ұшырады. Атом қаруын жасау үшін қажетті радиоактивті материалдарға (радий сияқты) Ұлы аю көліндегі Порт-Радиумдағы Эльдорадо шахтасынан алынған кен орындарымен жабдықталды. Сахту Денесі радийлі кенді Онтарио немесе АҚШ-та өңдеу үшін Солтүстік-Батыс аумақтарынан тасымалдауға жалданыпты. Еуропадағы уранның көп бөлігі нацистердің бақылауында болғандықтан, Канададағы радий кен орындары алғашқы атом бомбаларын жасау үшін маңызды болды. Сахту Денесі радиацияның әсерін білмегендіктен, кенді тасымалдау үшін «мата қаптарды» пайдаланған. Радиациядан болған өлім-жітімнің саны Канада үкіметімен даулы. Үкіметтік есепте Deline халқы сары торт емес, күкірт ұнтағын қолданды делінген. Қазіргі қауіпсіздік стандарттарысыз уран кеніне ұшырау аз ғана қатерлі ісіктен өлімге себеп болуы мүмкін. Нәтижесінде, радиациялық уланудың зиянды әсері Делин қауымына ауыр соққы берді. 1999 жылы Питер Блоу түсірген «Жесірлер ауылы» атты деректі фильмі Сахту Денесінің тәжірибесін егжей-тегжейлі баяндады.

Тіл

Сахтулар солтүстік славей тілінде сөйлейді, ол Солтүстік-Батыс Канада тілдері тобына жататын Солтүстік Атабаска тілдеріне кіреді.