Кіріспе
Скандинавия аймағының ежелгі атауы – көне Квендер және Квенланд. Квенланд, ортағасырлық дереккөздерде Квенланд, Квенланд, Кэнланд және осыған ұқсас терминдермен белгілі, Фенноскандия және Скандинавиядағы бір аймақтың ежелгі атауы. Квенланд, осы немесе осыған ұқсас жазу түрінде, 9-шы ғасырда жазылған ежелгі ағылшын тіліндегі есепте белгілі, ол норвег саяхатшысы және авантюрисі Отер берген мәліметтерді, сондай-ақ скандинавиялық, негізінен исландтық дереккөздерді пайдаланған. Қосымша дереккөз, мүмкін, қазіргі Норвегия аймағында жазылған. Барлық белгілі скандинавиялық дереккөздер 12-ші және 13-ші ғасырларға жатады. Квенландқа басқа атаулармен және жазу тәсілдерімен жасалған сілтемелер де осы жерде талқыланады.
ancient Kvens and Kvenland
Kvenland, known as Cwenland, Qwenland, Kænland, and similar terms in medieval sources, is an ancient name for an area in Fennoscandia and Scandinavia. Kvenland, in that or nearly that spelling, is known from an Old English account written in the 9th century, which used information provided by Norwegian adventurer and traveler Ohthere, and from Nordic sources, primarily Icelandic. A possible additional source was written in the modern day area of Norway. All known Nordic sources date from the 12th and 13th centuries. Other possible references to Kvenland by other names and spellings are also discussed here.
Эгил сағасы
Эгиль сагасы – исландтық эпостық сага, мүмкін 1220 және 1240 жылдар аралығында Снорри Стурлусон (1179–1241 ж.с.) жазған. Сага авторлығы нақты болмаса да, қалыпты жағдайда Снорри Стурлусонның қуатты саясаткер, Норвегия корольдік үйінің дипломаты және әдебиетке жақын адам болғаны қабылданған. Снорри саганың авторы емес, көп ғасырлар бойы ауызша жеткізілген ежелгі әңгімелерді жинаған. Сага 850 ж.с. Норвегияда басталып, шамамен 1000 ж.с. аяқталады. Онда Эгильдің туысы Торольф Квельдульфссонның Квенланд патшасы Фаравидпен бірігіп, карелиялықтардың шабуылына қарсы күрескені туралы қысқаша сипаттама бар. Квенландтың орналасуы туралы географиялық егжей-тегжейлі мәліметтер XIV тарауда келтірілген: Финмарк – кең аймақ; батысынан теңіз шектес, одан ірі шығанақтар тартылады; сондай-ақ солтүстік және шығысқа қарай теңізбен; ал оңтүстігінде Норвегия жатыр; Финмарк оңтүстікке қарай дерлік барлық ішкі аймаққа созылады, сондай-ақ сыртта Hålogaland. Бірақ Намдаленнен (Naumdale) шығысқа қарай Ямтланд (Jämtland), содан кейін Хельсингланд (Helsingjaland) және Квенланд, содан кейін Финляндия, содан кейін Карелия (Kirialaland) орналасқан; осы жерлердің барлығы солтүстікке қарай Финмаркқа қарасты, және кең қоныстанған таулы аймақтар бар, кейбіреулері аңғарларда, ал кейбіреулері көлдердің жанында. Финмарк көлдері керемет үлкен, ал көлдердің жанында кең орманды алқаптар бар. Бірақ Марк аймағының бойымен соңынан соңына дейін биік таулар жатыр, және бұл жота Кильс деп аталады. «Хеги Норвег byggdist» сияқты, «Эгиль сагасы» Финляндия мен Квенландты көршілес аймақтар ретінде нақты бөліп көрсетеді. Алайда, Финляндия сағаның сақталған ешбір нұсқасында кездеспейді, бұл оның Квенландты танымайтын біреудің кейінірек қосымшасы болуы мүмкін екенін көрсетеді. Сагада «Намдаленнен шығысқа қарай Ямтланд» делінгенімен, шындығында бағыт оңтүстік-шығысқа қарай. Сондай-ақ, Хельсингланд Ямтландтың шығысында емес, оңтүстік-шығысында орналасқан. Викингтер компасының бағыттарды 45 градусқа бұрып көрсетуі жиі болғандықтан, сагадағы «шығыс» қазіргі оңтүстік-шығысқа сәйкес келуі мүмкін. Сол қыста Торольф жүз адаммен бірге тауға көтеріліп, бірден шығысқа қарай Квенландқа беттеп, Фаравид патшамен кездесті. Егер Торольф өзінің туған жері Намдаленнің айналасындағы тауларға көтеріліп, содан кейін тікелей «шығысқа», яғни оңтүстік-шығысқа қарай бақса, алдымен Ямтландқа, содан кейін Хельсингландқа жеткен болар еді. Бұл – сагада бұрын аталған жерлер. Егер «оңтүстік-батысқа» қатысты мәлімет сөзбе-сөз түсінілсе, Хельсинглендтен Ботния шығанағы арқылы жалғаса отырып, Торольф қазіргі Финляндияның оңтүстік-батыс ұшына, Финляндияның викингтер дәуіріндегі халқының орталығына (картаны қараңыз) жеткен болар еді. Өткендегідей, Отере сияқты, финдер мен квендер туралы бір уақытта айтылмайды. Сагада норвегтердің финдерден салық алуы туралы айтылады, бірақ сагада квендердің финдерді бақылау үшін норвегтермен бәсекелескені немесе олардың жанында немесе арасында өмір сүргені туралы ешқандай мәлімет жоқ. Сагада темір дәуіріндегі Квенланд туралы шындық ақпарат бар ма деген мәселе бойынша көп пікірталас болды. Сагада норвегтер мен карелиялықтардың қақтығысы 9 ғасырда болған.
Finmark is a wide tract; it is bounded westwards by the sea, wherefrom large firths run in; by sea also northwards and round to the east; but southwards lies Norway; and Finmark stretches along nearly all the inland region to the south, as also does Hålogaland outside. But eastwards from Namdalen (Naumdale) is Jämtland (Jamtaland), then Hälsingland (Helsingjaland) and Kvenland, then Finland, then Karelia (Kirialaland); along all these lands to the north lies Finmark, and there are wide inhabited fell districts, some in dales, some by lakes. The lakes of Finmark are wonderfully large, and by the lakes there are extensive forests. But high fells lie behind from end to end of the Mark, and this ridge is called Keels. Like Hversu Noregr byggdist, Egils saga clearly separates Finland and Kvenland, listing them as neighboring areas. However, Finland is not listed in any of the saga's surviving versions, indicating that it might be a later addition by someone who did not recognize Kvenland any more. The saga says "eastwards from Namdalen is Jämtland", but actually the direction is southeast. Also Hälsingland is southeast, not east, of Jämtland. Since it is widely assumed that the Viking compass had a 45 degree rotation of cardinal points, the saga's "east" seems to correspond to the contemporary southeast. That same winter Thorolf went up on the fell with a hundred men; he passed on at once eastwards to Kvenland and met king Faravid. Had Thorolf gone up to the mountains around his homeland Namdalen and then straight "eastwards", i. e., southeast, he would have first reached Jämtland and then Hälsingland. These are the same lands that were listed earlier in the saga. If the passage about going "southwest" is taken literally and directly, continuing from Hälsingland across the Gulf of Bothnia Thorolf would have arrived in the southwestern tip of present day Finland, the center of Finland's Viking period population (see map). Again, as with Ohthere, Finns and Kvens are not discussed at the same time. The saga tells how Norwegians taxed the Finns, but there is no indication in the saga that the Kvens would have competed with the Norwegians for control of the Finns or lived near or among them. Much debate has taken place concerning whether the saga provides truthful information of Iron Age Kvenland by mentioning that the Kvens had a real sounding 'king' and a 'law' to divide the loot. The saga places the confrontation of Norwegians and Karelians in the 9th century.
Басқа дереккөздер
Ежелгі ағылшын тіліндегі Оросиус, «Hversu Noregr byggdist», «Orkneyinga saga» және «Egil's saga»-дан басқа, Квенланд немесе Квенс туралы төрт исланд мәтінінде де өте қысқаша айтылады. Бұл мәтіндердің біреуі Норвегияда жазылған болуы мүмкін.
Исландия жылнамалары
Исландия жылнамаларында Квендердің солтүстікте белсенді екендігі туралы кейінірек хабарлама бар. Шамамен 1271 жылы мына оқиға болған делінеді:
Содан кейін карельдер (керельдер) мен квендер (квендер) Халогландта (Халогланд) кеңінен қарақшылық жасады.
Then Karelians (Kereliar) and Kvens (Kvænir) pillaged widely in Hålogaland (Hálogaland).
Мүмкін басқа көздер
Кейбір орта ғасырға дейінгі және орта ғасырлық мәтіндерде авторлар қолданған атаулардың қандай топтарға қатысты екені нақты емес. Тарихшылардың мәліметінше, бірінші мыңжылдықта жазылған мәтіндерде квендер, финдер және/немесе саамдарды атау үшін келесі терминдер қолданылған:
Эни, Энингия (Феннингияға сілтеме) – Плиний Ескісі б.з. 77 жылы жазған;
Фенни, Ситон – Публий (немесе Гай) Корнелий Тацит б.з. 98 жылы жазған;
Пинной – Птолемей б.з. 150 жылы жазған;
Қвнию, Қвенс – Ульфилас (готикада: Wulfila) б.з. 352 жылы жазған;
Финни, Финнайт, Скрирефенна, Виновилот, Адогит – Иордан б.з. 550 жылы жазған;
Финнас, Скриðефиннас – «Видсит» поэмасы б.з. 600 жылы жазылған;
Скридфиннар, Виннили – Павел Диакон б.з. 790 жылы жазған;
Финнас, Квенас – Халогаландтық Отере б.з. 888 жылы жазған;
Финнас, Квенас, Қвен (Қвенсэ) – Уэссекстің Ұлы Альфреді б.з. 890 жылы жазған. Ежелгі норвегия тілінде «Finn» (finnr) сөзі фин халқына, сондай-ақ мүмкін саам халқына да қатысты; сөздің бокмол тілінде (норвегия тілінің екі ресми стандартының бірі) дәл осы мағынасы бар. «Skridfinne» («шаңғымен жүретін финдер») және «finne» сөздері орта ғасырларда саамдарды да білдіруі мүмкін, бұл сөздер басқа скандинавия тілдерінде, латын тілінде (scricfinni/finni) және грек тілінде (σκριϑίφινοι/φίννοι) де қолданылған.
Fenni, Sitones – by Publius (or Gaius) Cornelius Tacitus, c. 98;
Phinnoi – by Ptolemy, c. 150;
Qwnio, Qwens – by Ulfilas (in Gothic: Wulfila), c. 352;
Finni, Finnaithae, Screrefennae, Vinoviloth, Adogit – by Jordanes, c. 550;
Finnas, Scriðefinnas – in Widsith, c. 600;
Skridfinnar, Winnili – by Paul the Deacon, c. 790;
Finnas, Cwenas – by Ohthere of Hålogaland, c. 888;
Finnas, Cwenas, Qwen (Qwensae) – by King Alfred the Great of Wessex, c. 890. In the Old Norse language the word "Finn" (finnr) referred to the Finnish people, though, and maybe the Sami people as well; the word has the same meaning in Bokmål (one of the two official standards of the Norwegian language). Skridfinne ("skiing Finn or moving Finns") and finne might also refer to the Sami people, in both the other Scandinavian languages, Latin (scricfinni/finni) and Greek (σκριϑίφινοι/φίννοι) during mediaeval times.
Германия
Фин тарихшысы Кёсти Юлкуның айтуынша, 98 жылы Тациттің "Германия" еңбегінде еске алынған герман тайпасы ситондар солтүстік Фенносканияда, Квенланд деп аталатын аймақта мекен еткен. Ол: "Ситондардың географиялық орналасуы туралы ешқандай күмәндік туындамайды" дейді. Бүгінде Каину – Финляндияның солтүстік-шығысындағы ішкі провинция. Бұрын Каину атауы көбінесе 19 ғасырға дейін Ботния шығанағының жанындағы батыс жағалау аймағына қатысты қолданылған. Ертедегі умесаам тілінің сөздіктерінде Каиноладс және Каинахалжа сөздері тиісінше норвегиялық және швед еркек және әйел адамдарын сипаттаған.
Квенланд және Похола
Квенланд кейінгі кезде Похоламен де байланыстырылған. Похоланың пайда болуына қатысты әртүрлі түсініктер бар. Бірінде Лапландияның бөліктері мен ежелгі Каину (қазіргі кездегі көптеген пікір бойынша Квенланд) жатады. Фольклоршы және әдебиет профессоры Вайно Кауконен мұны «фантастикалық қиял» және «арман тілек» деп атайды. Дегенмен, Турку университетінің археология профессоры Унто Сало «Квендер/Каинулайнендер» Оңтүстік Финляндиядағы Сатакунтаның адамдары болды деген қорытындыға келді. Сатакунта мен Лапландияны байланыстыратын археологиялық дәлелдер бар (мысалы, шаңғы түрлері), бірақ арадағы аймақтарды өткіріп жіберуі, викингтер дәуірінің соңында Сатакунтадан Солтүстікке экспедициялар ұйымдастырылғанын көрсетеді. Сонымен қатар, топонимика Сатакунта халқының Солтүстікке жету үшін тұрақты жолдарды пайдаланғанын көрсетеді. Ақырында, Сатакунтада кеңінен қолданылған және мұндай экспедициялар үшін өте ыңғайлы болған жеңіл қайық – хаапио қолданылды. Унто Сало Солтүстік Швециядағы (Норрботтен округіндегі) Хаапаранта («Аспен жағалауы») атауының хаапио жасауға қажетті аспендердің болуына байланысты туындағанын болжайды. Алғашқыда Квенланд Оңтүстік Остроботнияда орналасқан болуы мүмкін, бірақ 9 ғасырдың басында белгісіз себептермен бұл елді мекен жойылғанда, норвегиялықтар Квен терминін Солтүстік саудасы мен салық жинауды мұра еткен Сатакунта және Хем азаматтарына қолдануды жалғастырды.
Әйелдер жері
Квенландты ежелгі ғалымдардың әйелдер билеген аймақ деп атауына қатысты түрлі пікірлер бар. Кейбіреулер терминологияны дұрыс түсінбеушіліктер болған болуы мүмкін деп санайды. Квен элементінің этимологиялық шығу тегі қандай болмасын, ол көне скандинав тілінде "әйел" деп аударылады. Протогерман тіліндегі kwinōn, kunōn, kwēni z және kwēnō сөздері "әйел" мағынасын білдіріп, көне скандинав тілінде kona, kvǟn, kvān, kvɔ̄n, kvendi, kvenna және kvinna болып дамыды. Бұл көне скандинав тілінің білімді тілшілерін Квенлендті грек аңызындағы амазонкалар жерімен сәйкестендіруге итермелегені мүмкін; мысалы, Бремендік Адам алыс Солтүстік туралы жазбаларында амазонкаларды жиі еске алады. Тарихшылар осы мәселеде қолданатын дереккөздердің арасында Тациттің шамамен 98 жылғы мынадай мәлімдемесі бар: "Суиондармен шекаралас Ситон халықтары бар; олардың барлық басқа жағынан да келісімді болғанымен, бір нәрседе ерекшеленеді – мұнда билік әйелдің қолында. Олар еркіндіктен ғана емес, тіпті құлдықтан да төмендеп кеткендері айқын". Көптеген тарихшылардың пікірінше, Ситон (Квен) термині Диса сагасына сәйкес, Ситонды патшайым басқарған. Жалпы пікір бойынша, Ситонның "патшайымы" ежелгі скандинав тілінде "әйел" деген мағынаны білдіретін терминнен туындаған немесе оның тілдік шатасуы болуы мүмкін, ол Kvens терминіне қатысты қолданылатын терминмен тілдік шығу тегін бөліседі. Томас Уильям Шордың айтуынша, ағылшын тіліндегі "патшайым" термині квендер үшін Вулфила шамамен 352 жылы және Уэсекс патшасы Ұлы Альфред шамамен 890 жылы қолданған "qwen" терминінен алынған. 1075 жылы Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum еңбегінде неміс жылнамашысы Адам Бремендік Квенландты Әйелдер елі деп атайды, былай деп мәлімдейді: "Содан кейін өз епископын қуған шведтер (Sueones) құдайдың кек алуын басынан өткерді. Алдымен патшаның ұлы Анунд, оның әкесі оны патшалығын кеңейту үшін жіберген еді, біз амазонкалар деп санайтын Әйелдер еліне (patriam feminarum) келгеннен кейін, оның әскерімен бірге бұлақ суына араластырған удан өлтірілді". (III 15) <blockquote>"Одан кейін "Әйелдер еліне" (terram feminarum) дейін кең аумақтарды билейтін шведтер (Sueones) келеді. Олардан шығысқа қарай Визи, Мирри, Лами, Скути және Түрк рулары Ресей шекарасына дейін (Ruzziam) мекендейді". (IV 14) Каланти (швед тілінде Каланд) деп аталатын шағын жергілікті аймақ бұрынғы Квенланд атауының қалдығы болуы мүмкін. Сауда-саттық және алым-салық алу экспедицияларының, сондай-ақ каинулайсеттердің қоныстануының кеңеюіне байланысты Каинуудың аумақтық тұжырымы біртіндеп солтүстікке қарай жылжыды. 20-ғасырдың ортасындағы тағы бір тарихшы, профессор Джалмари Яаккола, квендерді немесе каинулайсеттерді қазіргі Тампере қаласының маңындағы ішкі аймақтан, Жоғарғы Сатакунтадан келген алыс қашықтықтан аңшы және алым-салық алушылар деп қарастырды. Бұл теорияны профессор Армас Луукко қолдады. 1979 жылы Түрку университетінің профессоры Пентти Виранкоски Каинудың бастапқыда Оңтүстік Остроботниядағы темір дәуіріндегі тұрақты қоныс болғаны туралы гипотеза ұсынды. Тоғызыншы ғасырдың басында рулар арасындағы соғыстар нәтижесінде қоныс жойылған деп есептеледі, кейін каинулайсеттер Финляндияның батыс жағалауында таралып, тек жер атаулары мен кейбір археологиялық табылған заттар ғана қалды. 1980 жылы Оулу университетінің профессоры Йоуко Вахтола Каину атауының Батыс Финляндиядан шыққандығына ешқандай дәлел жоқ екенін және оның Шығыс Финляндиядан шыққан деп санайды. Алайда ол Каину мен Квенланд атауларының ортақ германдық этимологиясын ұсынды. Көптеген алдыңғылары сияқты Вахтола Каину / Квенландты жағалаудағы Остроботнияның атауы ретінде қарастырды, бұл шамамен "төмен жатқан жер" дегенді білдіреді. Солтүстік аймақтағы археологиялық білімге сүйене отырып, Вахтола темір дәуірінде Квенс деген жеке тайпа болғанына сенбеді. Ол квендерді негізінен Тавастияның аулаушы және саудагерлері деп санайды, солтүстік Остроботнияда, осылайша Жааккола мен Луукконың көзқарасын ішінара қайталайды (Жоғарғы Сатакунта дәстүрлі Тавастияның бір бөлігі). Бұл теория қазіргі уақытта Финляндияда, Швецияда және Норвегияда кеңінен қабылданып келеді және көптеген зерттеулерде және танымал еңбектерде келтірілген. 1995 жылы фин тілшісі Йорма Койвулето Каину мен Квенланд атауларының ортақ этимологиялық түбірі туралы теорияны қолдады. Ол шамамен "теңіздің арақашықтығы" деген мағына беретін жаңа этимологияны ұсынады, "теңіздің арақашықтығы" Ботния шығанағындағы солтүстік теңіз жолы болып табылады. Солтүстік Финляндияда археологиялық жұмыстардың артуы Квенландтың тұрақсыз елді мекендері жоқ екені туралы идеяға күмән тудырды. Жаңа табыстарға сүйене отырып, Оулу университетінің профессоры Кюсти Юлку квендердің Солтүстік Финляндия мен Норрботтеннің (қазіргі Швецияның бір бөлігі) ерте тұрақты фин тұрғындары болғаны туралы теория ұсынды.
"Upon the Suiones, border the people Sitones; and, agreeing with them in all other things, differ from them in one, that here the sovereignty is exercised by a woman. So notoriously do they degenerate not only from a state of liberty, but even below a state of bondage." According to a view shared by many historians, the term Sitones (Kvens According to Disas saga, the Sitones were ruled by a queen. According to a common view, the "queen" of the Sitones either derives from or is a possible linguistic confusion of an Old Norse term used for 'woman', which shares linguistic origins with the term used in reference to the Kvens. According to Thomas William Shore, the English language term queen derives from the term qwen, a spelling used for the Kvens e. g. by Wulfila in c. 352 CE and King Alfred the Great of Wessex in c. 890 CE. In 1075 AD, in Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum, the German chronicler Adam of Bremen calls Kvenland Women's Land, stating the following:
Meanwhile Swedes (Sueones), who had expelled their bishop, got a divine revenge. And at first King's son called Anund, whose father had sent him to enlarge his kingdom, after arriving to Women's Land (patriam feminarum), whom we consider to be Amazons, was killed along with his army from poison, that they had mixed to the spring water. (III 15)
<blockquote>"After that come the Swedes (Sueones) that rule wide areas up until the "Land of Women" (terram feminarum). Living east of these are said to be Wizzi, Mirri, Lamiy, Scuti and Turci up until the border of Russia (Ruzziam)." (IV 14) A small local area called Kalanti (Kaland in Swedish) would have been a remnant of the earlier name Kvenland. Because of the trading and tribute taking expeditions as well as settlement expansion of the kainulaiset, the territorial concept of Kainuu was gradually moved northward. Another mid 20th century historian, Professor Jalmari Jaakkola, considered the Kvens or kainulaiset as long range hunters and tribute takers coming from Upper Satakunta, from the inland region surrounding the present day city of Tampere. This theory was supported by Professor Armas Luukko. In 1979, Professor Pentti Virrankoski of the University of Turku presented a hypothesis according to which Kainuu was originally the sedentary Iron Age settlement in Southern Ostrobothnia. After the settlement was supposedly destroyed by tribal warfare during the early 9th century, the kainulaiset became dispersed along the western coasts of Finland, leaving only place names and some archaeological finds as permanent traces. In 1980, the University of Oulu professor Jouko Vahtola pointed out that there is no evidence of the name Kainuu being of Western Finnish origin and considered it to have Eastern Finnish roots. However, he suggested a common Germanic etymology for the names Kainuu and Kvenland. Like most of his predecessors, Vahtola viewed Kainuu/Kvenland as the name of the coastal Ostrobothnia, meaning roughly "low lying land". Based on the archaeological knowledge of the north, Vahtola did not believe that there was a separate Iron Age tribe called Kvens. He considered the Kvens to be mainly Tavastians hunting and trading in northern Ostrobothnia, thus partially reproducing the view of Jaakkola and Luukko (Upper Satakunta being a part of traditional Tavastia). This theory is nowadays widely adopted in Finland, Sweden and Norway, and it is cited in many studies and popular works. In 1995 the Finnish linguist Jorma Koivulehto gave support for the theory of common etymological roots of the names Kainuu and Kvenland. He suggests a new etymology meaning roughly "marine gap land", the "marine gap" being the northern sea route on the Bothnian Gulf. Increasing archaeological fieldwork in northern Finland has cast some doubts on the idea of Kvenland having almost no sedentary settlements. Encouraged by the new findings, Professor Kyösti Julku of Oulu University presented a theory of the Kvens being early permanent Finnish inhabitants of Northern Finland and Norrbotten (a part of modern day Sweden).
Кейінгі тарихи кезеңдегі Квенланд пен Квенс
1328 жылы Телье жарғысында (Tälje stadga) – швед тілінде жазылған ең көне мәлімдемеде Биркарлдар (bircharlaboa) туралы айтылады. Анықталған мәліметтерге сәйкес, Биркарлдар сол кезде Солтүстік Хелсингланд сияқты аймақтарда қоныстанған, ол Ботния шығанағының батыс жағалауын қамтиды, және сол шығанақ бойымен Оулу өзеніне дейін созылған. Телье шарты – Квендер мен швед тәжі арасында бекітілген мемлекеттік келісімшарт, онда Швеция королі Биркарл Квендеріне сауда және салық жинау құқықтарын, сондай-ақ солтүстіктегі бас атқарушылар, сот орындаушылары (швед термині: fogde) ретінде кепілдік береді. 1539 жылғы Carta Marina картасында швед Олаус Магнус Биркарл Квендерін (Berkara Qvenar) Норвегияның Солтүстік Атлантикалық жағалауында, Лофотен архипелагы мен қазіргі Тромсё қаласының арасында шамамен ортасында орналастырды. 1555 жылғы Historia de Gentibus Septentrionalibus (Солтүстік халықтары туралы сипаттама) еңбегінде ол екі аталымды да атады: Торнио және қазіргі Норвегия аймағы арасында саудамен айналысқан және тұрған фин саудагерлері Kvens деп аталған. Норвегияның Ұлттық мүрағат қызметінде (Riksarkivet) сақталған, 16 ғасырдың ортасына жататын ең ерте сақталған норвегиялық салық тізімдерінде де Квендер туралы мәлімет бар. Бүгінде Норвегияда Квен термині екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Норвегияның қазіргі аймағына көшіп келген немесе қоныстанған фин тілінде сөйлейтін адамдардың ұрпақтарын білдіреді. 16 ғасырдан бергі көші-қон толқындары Солтүстік Норвегияға қазіргі Солтүстік Швеция мен Солтүстік Финляндиядан, әсіресе Ботния шығанағының солтүстік жағалау аймақтарынан фин қоныстанғандарын әкелді.
Квенланд және Квенс терминдерінің қазіргі кездегі пайда болуы
Орта ғасырларда Квенланд деген ел болғандығы туралы жиі айтылатын мәлімдемелер қазіргі уақытта Швецияның және Финляндияның солтүстігінде қайтадан көтерілді. Бұл талаптар, солтүстік Фенносканияның кең аумағында аң аулау және балық аулау құқығы үшін Сами халқы мен, сол жерде швед және фин тілдерінде сөйлейтін тұрғындар арасындағы күреске тікелей байланысты. Сами халқы аймақтың түпкілікті халқы деп танылғанымен, бұл дұрыс болмауы мүмкін. Дегенмен, қазіргі Швеция мен Финляндияның солтүстігінде Квенс деп өзін жариялаған адамдар мен орта ғасырларда Квенланд және Квенс деп аталған географиялық аймақ және сол жерде тұрған халық арасында ешқандай құжатталған немесе басқа тәсілмен дәлелденген байланыс жоқ.