Еуропалық гүлді өсімдік – Арника таулы (Evropalyk gúldi ósimdik – Arnika tauly)
Arnica montana
Арника таулы – дәрілік өсімдік, сақындыруға және қабынуға қарсы қолданылады. Бірақ, клиникалық дәлелдер жеткіліксіз, ішкі қолдану және жараға тигізуге қауіпті!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Еуропалық гүлді өсімдіктер түрі
Species of European flowering plant
Arnica montana, сонымен қатар қасқырдың уы, барыс уы, тау темекісі және тау арникасы деп те аталады, бұл астра тұқымдасына жататын, сары түсті үлкен гүлшоғыры бар, орташа уы бар еуропалық гүлді өсімдік. "Қасқыр уы" және "Барыс уы" аттары өте улы Аконитум өсімдігіне де қолданылады. Arnica montana дәрілік өсімдік ретінде ауырсық басуға және қабынуға қарсы қолданылады, бірақ мұндай әсерлеріне жеткілікті жоғары сапалы клиникалық дәлелдер жоқ, және ішке қабылдағанда немесе жараланған теріге жаққанда уы болады.
Arnica montana, also known as wolf's bane, leopard's bane, mountain tobacco and mountain arnica, is a moderately toxic European flowering plant in the daisy family Asteraceae that has a large yellow flower head. The names "wolf's bane" and "leopard's bane" are also used for another plant, Aconitum, which is extremely poisonous. Arnica montana is used as a herbal medicine for analgesic and anti inflammatory purposes, but there is insufficient high quality clinical evidence for such effects, and it is toxic when taken internally or applied to injured skin.
Сипаттама
Arnica montana – хош иісті, жасыл жапырақты, биіктігі шамамен … болатын, көп жылдық шөптесін гүлді өсімдік. Оның түбір жағындағы жасыл, жұмыр ұшты жапырақтары жарқын түсті және жер бетіне жақын орналасқан. Сонымен қатар, жапырақтарының үстіңгі жағы сәл түкті, тамырлары көрінеді және розетка түрінде жиналған. Керісінше, жоғарғы жапырақтары қарама-қарсы, сүйір, тікше тәрізді және кішкентай, бұл Asteraceae тұқымдастығында сирек кездесетін ерекшелік. Хромосома саны 2n=38. Гүлдеу маусымы мамыр және тамыз аралығында (Орталық Еуропа). Гүлшоғырлары ортасында қызғылт сары түсті диск тәрізді гүлдерден, ал сыртында 10-15 сары түсті тілше гүлдерден тұрады. Ахеналарында бір бөліктен тұратын, құрғақ ауа райында ашылатын дөңгелек қауырсын бар. Arnica montana – гемикриптофит, ол өсімдіктің өмір сүретін ортаның қысқы қиын жағдайларын бастан кешіруге көмектеседі. Сонымен қатар, Arnica тамырсабақтар құрайды, олар екі жылдық циклмен өседі: розеткасы алдыңғы жағынан өседі, ал тамырсабақтың артқы бөлігі бірте-бірте қурап барады.
Arnica montana is a flowering plant about tall aromatic fragrant, herbaceous perennial. Its basal green ovate leaves with rounded tips are bright coloured and level to the ground. In addition, they are somewhat downy on their upper surface, veined and aggregated in rosettes. By contrast, the upper leaves are opposed, spear shaped and smaller which is an exception within the Asteraceae. The chromosome number is 2n=38. The flowering season is between May and August (Central Europe). The flower heads are composed of orange yellow disc florets in the centre which are externally bordered by 10 to 15 yellow ray florets. The achenes have a one piece rough pappus which opens in dry conditions. Arnica montana is a hemicryptophyte, which helps the plant to survive the extreme overwintering condition of its habitat. In addition, Arnica forms rhizomes, which grow in a two year cycle: the rosette part grows at its front while its tail is slowly dying.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Arnica montana Еуропаның көп бөлігінде кеңінен таралған. Ол Кельт аралдарында, Италия және Балқан түбектерінде кездеспейді. Сонымен қатар, ол Венгрия мен Литвада жойылған деп есептеледі. Дегенмен, Эстонияда ірі көлемде өсіріледі. Псевдогуаианолид сесквитерпендері Arnica montana гүлінің 0,2–0,8% құрайды. Олар – геленалин токсині және оның майлы эфирлері. 2,5 диметоксипимен және тимол метил эфирі – өсімдіктің тамырлары мен тамырсабақтарынан алынатын эфир майларының негізгі компоненттері. Arnicae flos өсімдік затының сапасы мен химиялық құрамын жақын инфрақызыл спектроскопиясы арқылы бақылауға болады. Гүлдер толық дамыған кезде жиналады және гүлшоғыршалары мен гүл төсектерінен айырылып кептіріледі. Тамырларды күзде жинап, мұқият жуғаннан кейін кептіруге болады. Arnica montana кейде дәрілік бақшаларда өсіріледі. 50% концентрациядағы гель түрінде жергілікті қолданғанда, A. montana қол остеоартриті симптомдарын емдеуде 5% ибупрофен гелімен бірдей тиімділікке ие (бірақ әсері нашарлауы мүмкін) екені анықталды. 2014 жылғы шолу A. montana-ның 10% немесе одан төмен концентрацияда ауырсыну, ісіну және көгалдырларға тиімсіз екенін көрсетті. 1998 жылғы гомеопатиялық A. montana шолуы (барлық гомеопатиялық препараттар әдеттегідей, өсімдіктің ешқандай мөлшерін қамтымайтындай сұйылтылған) оның плацебодан жоғары емес екенін анықтады.
Arnica montana is widespread across most of Europe. It is absent from the Celtic Isles and the Italian and Balkan peninsulas. In addition, it is considered extinct in Hungary and Lithuania. Nevertheless, it is cultivated on a large scale in Estonia. Pseudoguaianolide sesquiterpenes constitute 0.2–0.8% of the flower head of Arnica montana. They are the toxin helenalin and their fatty esters. 2,5 Dimethoxy p cymene and thymol methyl ether are the primary components of essential oils from both the plant's roots and rhizomes. The quality and chemical constitution of the plant substance Arnicae flos can be monitored by near infrared spectroscopy. The flowers are harvested when fully developed and dried without their bract nor receptacles. The roots can be harvested in autumn and dried as well after being carefully washed. Arnica montana is sometimes grown in herb gardens. When used topically in a gel at 50% concentration, A. montana was found to have the same effectiveness (albeit with possibly worse side effects) as a 5% ibuprofen gel for treating the symptoms of hand osteoarthritis. A 2014 review found that A. montana was ineffective at concentrations of 10% or less for pain, swelling, and bruises. A 1998 review of homeopathic A. montana (all homeopathic preparations, as normal, were so diluted that they contained none of the plant) found it is no more effective than a placebo.
Уыттылық
АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы Арника-монтананы уыттылығына байланысты қауіпсіз емес шөп деп жіктеді. Өсімдікпен тікелей жанасу терінің тітіркенуіне себеп болуы мүмкін. Эймс сынағында А. montana-дан алынған экстракттың мутагендік қасиеттері анықталды. Еуропадағы соңғы онжылдықтардағы ауыл шаруашылығының өзгеруі Арника-монтананың кездесу жиілігінің азаюына алып келді. Көлемді ауыл шаруашылығының орнына қарқынды басқару енгізілді.
The US Food and Drug Administration has classified Arnica montana as an unsafe herb because of its toxicity. Contact with the plant can also cause skin irritation. In the Ames test, an extract of A. montana was found to be mutagenic. Changes in agriculture in Europe during the last decades have led to a decline in the occurrence of A. montana. Extensive agriculture has been replaced by intensive management.