Кіріспе
Родион Романович Раскольников – Федор Достоевскийдің 1866 жылы жарық көрген «Қылмыс және жаза» романының ойша тудырылған басты кейіпкері. «Раскольников» есімі орыс тіліндегі «раскольник» сөзінен шыққан, ол «жарыққа шықпаған», «айырылған» деген мағынаны білдіреді (дәстүрлі түрде Ескі Наным қозғалысының мүшесін білдіреді). «Родион» есімі грек тілінен келген және Родос аралының тұрғынын көрсетеді. Раскольников – Санкт-Петербург қаласында өте кедейлікте өмір сүріп жатқан, бұрынғы құқық студенті. Ол жалға алған шағын мансардада тұрады, бірақ қаржының жетіспеуіне байланысты ұзақ уақыт бойы жалдау ақысын төлемей келеді. Ол диванға жатып, ескі киімдерін жастыққа пайдаланады және ақшасы болмағандықтан сирек тамақтанады. Ол келбетті және зиялы, бірақ көбінесе сыныптастары ұнатпайды. Ол әпкесіне (Авдотья Романовна Раскольникова) және анасына (Пульхерия Александровна Раскольникова) берілген.
Rodion Romanovich Raskolnikov (pre reform Russian: Родіонъ Романовичъ Раскольниковъ; post reform ) is the fictional protagonist of the 1866 novel Crime and Punishment by Fyodor Dostoyevsky. The name Raskolnikov derives from the Russian raskolnik meaning "schismatic" (traditionally referring to a member of the Old Believer movement). The name Rodion comes from Greek and indicates an inhabitant of Rhodes. Raskolnikov is a young ex law student living in extreme poverty in Saint Petersburg. He lives in a tiny garret which he rents, although due to a lack of funds has been avoiding payment for quite some time. He sleeps on a couch using old clothes as a pillow, and due to lack of money eats very rarely. He is handsome and intelligent, though generally disliked by fellow students. He is devoted to his sister (Avdotya Romanovna Raskolnikova) and his mother (Pulkheria Alexandrovna Raskolnikova).
Сюжет
Өзін-өзі қарама-қайшылыққа толы кедей студент Раскольников (анасы Родя деп шақырады) жемқор кепілгер Алыона Ивановнаны өлтіруді шешеді, онымен ол бұрыннан таныс болған. Ол өлтірген ақшаны өмірін жаңадан бастауға және мұқтаж жандарға көмектесуге жұмсауды жоспарлайды. Кейіннен бұл кісі өлтірудің себебі – өзінің "ерекше" екенін, Наполеон сияқты, дәлелдеу қалауы екені белгілі болады. Раскольников кісі өлтіреді, бірақ қылмыс кезінде қатты шаршайды, бірнеше қателік жасайды және ұсталып қалудан қорқады. Алыона Ивановнаның денесінен кішкентай қалта табады, оны ішінде не бар екенін қарамай, тасқа жасырады. Ол мұңайған, ізгі ниетті әйел Софья Семеновна Мармеладоваға ізін ашып, оның көмегімен қылмысын мойындап, полицияға мәлімдейді. Раскольников Сібірге жер аударылады, Софья Семеновна оны ертіп барады. Онда ол рухани және психикалық жаңғыруды бастан кешіреді.
Кино және теледидар
Кинода Раскольниковтың рөлін алғаш рет Дервент Холл Кейн 1917 жылы Лоренс Б. МакГиллдің режиссерлік еткен үнсіз фильмінде ойнады. Грегори Чмара оны Роберт Вине режиссерлік еткен (1923) «Раскольников» атты тағы бір үнсіз бейімдемесінде ойнады. Питер Лорр оны Йозеф фон Штернбергтің Голливудтағы фильм нұсқасында (1935), Джон Херт 1979 жылғы BBC мини-сериалында, Патрик Демпси 1998 жылғы телефильмде, ал Георгий Тараторкин (1969), Джон Симм (2002) және Криспин Гловер (2002) сомдады. Роберт Брессонның «Қалтақорық» (1959) фильміндегі Мишель кейіпкері Раскольниковқа негізделген. «Такси жүргізушісі» (1976) сценарийін жазған Пол Шредер, өз кезегінде, Роберт Де Нироның антигеройы Трэвис Биклді жасау үшін Брессонның Мишель кейіпкерінен шабыттанды. Вуди Алленнің 2005 жылғы британдық психологиялық триллері «Матч-пойнт» «Қылмыс және жаза» романымен пікірсайыс ретінде қарастырылады: басты кейіпкер Крис Уилтон (Джонатан Рис Майерс) ертеде кітапты оқып, Раскольниковпен өзін теңестіреді.