Кіріспе

Американдық антрополог (1926–2006)

Клиффорд Джеймс Гертц (/audio=En ca geertz. ogg//ɡ//ɜːr//t//s/; 23 тамыз, 1926 – 30 қазан, 2006) – американдық антрополог, ол ең көп символдық антропология саласындағы қолдауымен және оның әсерімен есте сақталады. Ол үш онжылдық бойы АҚШ-тағы ең ықпалды мәдени антрополог саналды. Өмірінің соңына дейін Принстон жоғары оқу орталығында профессор қызметін атқарды.

Өмір және мансап

Герц 1926 жылғы 23 тамызда Сан-Францискода дүниеге келген. 1943-1945 жылдары Екінші дүниежүзілік соғыста АҚШ Әскери-теңіз күштерінде қызмет етті. Герц 1950 жылы Огайо штатының Йеллоу Спрингс қаласындағы Антиохия колледжінен философия бакалавры дәрежесін, ал 1956 жылы Гарвард университетінен антропология ғылымдарының докторы дәрежесін алды. Гарвард университетінде ол Талкотт Парсонс басқарған салааралық бағдарламамен Әлеуметтік қатынастар кафедрасында оқыды. Герц Парсонспен, сондай-ақ Клайд Клюкхонмен бірге жұмыс істеді және антрополог ретінде даярланды. Герц өзінің алғашқы ұзақ мерзімді далалық зерттеуін әйелі Хилдредпен бірге Индонезияның Ява аймағында жүргізді, бұл жобаны Форд қоры мен Массачусетс технология институты қаржылады. Ол сонымен қатар екі жарым жыл бойы таулы аймақтағы шағын қаланың діни өмірін зерттеді, теміржол жұмысшысының отбасында тұрды. Дипломдық жұмысын аяқтағаннан кейін Герц Индонезияға, Бали және Суматраға қайта оралды.

Өмірі бойы Герц Гарвард, Кембридж және Чикаго университеттері сияқты он бес колледж мен университеттің құрметті докторлық дәрежесін алды, сондай-ақ Азия зерттеулері қауымдастығының (AAS) 1987 жылғы Азия зерттеулеріне елеулі үлес қосқаны үшін марапатын иеленді. Ол Америка өнер және ғылым академиясының, Америка философиялық қоғамының және АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі болды. Антрополог Хилдред Герцтен ажырасқаннан кейін ол тағы бір антрополог Карен Блуға үйленді.

Оқыту

1960 жылы Чикаго университетінің антропология кафедрасына оқытушы болып орналасқанға дейін ол бірнеше мектепте сабақ берді немесе стипендия алды. Осы кезеңде Гертц Индонезияға қатысты зерттеулерін кеңейтіп, Ява мен Балиді де қамтыды және үш кітап жариялады, оның ішінде «Ява діні» (1960), «Аграрлық инволюция» (1963) және «Саудагерлер мен ханзадалар» (1963) кіретін. 1960 жылдардың ортасында ол бағытын өзгертіп, Мароккода жаңа зерттеу жобасын бастады, нәтижесінде бірнеше еңбек жарық көрді, соның ішінде Индонезия мен Марокконы салыстыратын «Исламды бақылау» (1968). 1970 жылы Гертц Чикагодан кетіп, 1970 жылдан 2000 жылға дейін Нью-Джерси штатының Принстон қаласындағы Жоғары оқу институтында әлеуметтік ғылымдар профессоры болды, содан кейін зейнеткер профессор атанды. 1973 жылы ол 1960 жылдары жариялаған эсселерін жинақтап, «Мәдениеттерді түсіндіру» атты еңбегін шығарды. Бұл Гертцтің ең танымал кітабына айналып, оны индонезиялық маман ғана емес, антропологиялық теоретик ретінде де беделді етті. 1974 жылы ол «Миф, символ, мәдениет» антологиясын редакциялады, онда көптеген көрнекті антропологтардың символдық антропологияға қатысты мақалалары жарияланды. Геертс осы кезеңде «Балидегі туыстық» (1975), «Марокко қоғамындағы мағына мен тәртіп» (1978; Хилдред Геертс пен Лоуренс Розенмен бірлесіп жазылған) және «Негара» (1981) сияқты этнографиялық еңбектер жазды.

Кейінгі өмірі

1980 жылдан бастап өліміне дейін Гертц теориялық және эсселік туындылар, соның ішінде «Жаңа Йорк шолулары» үшін кітаптарға сын-пікірлер жазды. Осының нәтижесінде, оның осы кезеңдегі көптеген кітаптары эсселер жинағынан тұрады, олардың ішінде «Жергілікті білім» (1983), «Қол жетімді жарық» (2000) және «Антростар арасындағы өмір» (2010) кітаптары бар, соңғысы авторының өлімінен кейін жарық көрді. Сондай-ақ, ол «Еңбектер мен өмірлер» (1988) еңбегінде этнография стилистикасы туралы бірқатар қысқа эсселер жазды, ал басқа туындыларының ішінде автобиографиялық «Факттан кейін» (1995) кіреді. Гертц Оңтүстік-Шығыс Азия және Солтүстік Африкада кең ауқымды этнографиялық зерттеулер жүргізді. Осы далалық жұмыстар Гертцтің Балидегі әтеш-қағаз күресін талдауының негізі болды. 1960 жылдары Чикагодағы лауазымында ол «Жаңа елдерді салыстырмалы зерттеу комитеті» атты көп салалы жобаны басқарды. Жоба аясында Гертц Мароккода «базарлар, мешіттер, зәйтүн ағаштары мен ауызша поэзия» тақырыбында далалық зерттеулер жүргізді.

Гертц әлеуметтік және мәдени теорияға үлес қосты және әртүрлі халықтардың өмірін тіршілік ететін мағыналық аяларға назар аудару арқылы антропологияны өзгертуде әлі де маңызды рөл атқарады. Ол мәдениет және этнография сияқты антропологияның негізгі ұғымдарын зерделеді. Ол 2006 жылдың 30 қазанында жүрек операциясынан туындаған асқынулар салдарынан қайтыс болды. Көптеген адам әрекеттерінің мағынасы алуан түрлі болуы мүмкін, және Гертц антропологтың мұны білуі керектігін қатаң айтты. Бұл еңбек тарихшылардың арасында үлкен әсерге ие болды, олардың көпшілігі мәдени практиканың «мағынасы» туралы осы идеяларды өткеннің әдет-ғұрыптары мен дәстүрлерін зерттеуде қолдануға тырысты. Гертцтің тағы бір философиялық ықпалы Людвиг Витгенштейннің «Tractatus» философиясынан кейінгі философиясы болды, одан Гертц антропологияға «отбасылық ұқсастықтар» ұғымын енгізді. Гертц антропологияны Альфред Шюцтің феноменологиясының «umwelt mitwelt vorwelt folgewelt» тұжырымдамасымен таныстырды, антропологияда кең таралған «бірлескен», «замандас», «алдыңғы» және «кейінгі» арасындағы байланыстар осы тұжырымдамадан туындайтынын атап өтті. Адамды өзі құрған мағыналар желісінде тіршілік ететін жануар деп есептей отырып, мен мәдениетті осы желі деп санаймын, ал оны талдауды заңдарды іздейтін тәжірибелік ғылым емес, мағынаны іздейтін түсіндіру ғылымы деп санаймын. Мен әлеуметтік көріністерді олардың бетіндегі жұмбақты түсіндіруге тырысамын. Гертц мәдениеттің символдық желісін түсіндіру үшін ғалымдар алдымен оның элементтерін бөліп, осы элементтер арасындағы ішкі қатынастарды анықтап, жүйенің өзін оның негізгі символдарына, жатқан құрылымдарына немесе идеологиялық принциптеріне сәйкес жалпылай сипаттауы керек деп санайды. Оның пікірінше, мәдениет – қоғамдық құбылыс, өйткені «мағына бар», ал мағыналар жүйесі мәдениетті жасайды, өйткені олар белгілі бір халықтың ортақ меншігі. Майами университетінің профессоры Дэниел Палс (1996) Гертц туралы: «Оның сыншылары аз, ал жақтастары көп» деп жазды. Талал Асад Гертц теориясындағы дуализмге шабуыл жасады: теория сыртқы символдар мен ішкі бейімділік арасында байланыс жасамайды. Асад сондай-ақ кейбір ұғымдардың тарихи контекстін қарастыру үшін күрделірек көзқарас қажеттігін атап өтті. Гертцтің дін теориясын сынға алған Асад, дін ұғымын жалпылама тұрғыда анықтауға тырысқанда «мәдени жүйе» мен «әлеуметтік шындық» арасындағы қақтығысты көрсетті.

Үлкен еңбектердің библиографиясы

1960 жыл. Ява діні. Чикаго: Чикаго университетінің баспасы (1976, қайта қаралған басылым). 1963 жыл. "Саудагерлер мен ханзадалар: Индонезияның екі қаласындағы әлеуметтік даму және экономикалық өзгерістер". Чикаго: Чикаго университетінің баспасы. 1964 жыл. Ауыл шаруашылығының инволюциясы: Индонезиядағы экологиялық өзгерістер процесі. Беркли: Калифорния университетінің баспасы. 1966 жыл. "Дін – мәдени жүйе ретінде". 1–46 беттер, М. Бантон редакциялаған "Дінді зерттеуге антропологиялық көзқарас" кітабында. ASA монографиялары 3. Лондон: Тависток басылымдары. 1968 жыл. Исламды зерделеу, Марокко мен Индонезиядағы діни даму. Чикаго: Чикаго университетінің баспасы (1971). 1973 жыл. Мәдениеттерді түсіндіру. Нью-Йорк: Basic Books (2000). 1975 жыл. Балидегі туыстық қатынастар, Х. Гертцпен бірлесіп жазылған. Чикаго: Чикаго университетінің баспасы (1978), жұмсақ мұқабалы басылым: 1980 жыл. Негара: XIX ғасырдағы Балидегі театрлық мемлекет. Принстон, Нью-Джерси: Принстон университетінің баспасы. 1983 жыл. Жергілікті білім: түсіндірме антропологиядағы тағы бір эсселер жинағы. Basic Books (2008). 1984 жыл. "Релятивизмге қарсылыққа қарсы". American Anthropologist 86(2):263–78. 1988 жыл. Еңбектері мен өмірі: автор ретінде антрополог. Стэнфорд: Стэнфорд университетінің баспасы (1990), жұмсақ мұқабалы басылым: 1995 жыл. "Фактыдан кейін: екі ел, төрт онжылдық, бір антрополог". Бостон: Гарвард университетінің баспасы (1996, қайта қаралған басылым). 2000 жыл. Көрінетін жарық: философиялық тақырыптар бойынша антропологиялық ойлар. Принстон, Нью-Джерси: Принстон университетінің баспасы. 2002 жыл. "Тұрақсыз мамандық: қызықты кезеңдегі антропологиялық өмір". Антропологияның жылдық шолуы 31: 1–19. hypergeertz.jku.at сайтында қарауға болады.

Толық әдебиеттер тізімі

1957 жыл. "Этос, дүниетанымы және қасиетті символдарды талдау". The Antioch Review, 17(4), 421–437. https://doi.org/10.2307/4609997
1957 жыл. "Ритуал және әлеуметтік өзгерістер: Яван мысалы". American Anthropologist 59(1):32–54.
1959 жыл. "Бали ауылының құрылымындағы формалар мен вариациялар". American Anthropologist 61:991–1012.
1959 жыл. "Жавандық ауыл". G. W. Skinner редакторы аталған "Индонезия ауылдарындағы жергілікті, этникалық және ұлттық адалдықтар" еңбегінде, 34–41 беттер. Нью-Хейвен: Йель университетінің Оңтүстік-Шығыс Азия бағдарламасы.
1960 жыл. Ява діні. Гленко, Иллинойс: Free Press.
1961 жыл. "Ротациялық несиелік қауымдастық: дамудағы "орта буын"". Economic Development and Cultural Change 10:241–63.
1962 жыл. "Кейбір шаруалар өміріне арналған зерттеулер: қоғам және қауымдастық". B. J. Siegal редакторы аталған "Антропологияның екіжылдық шолуы" 1961, 1–41 беттер. Стэнфорд: Стэнфорд университетінің баспасы.
1962 жыл. "Мәдениеттің дамуы және сананың эволюциясы". J. Scher редакторы аталған "Mind Theories" еңбегінде, 713–40 беттер. Нью-Йорк: Free Press.
1963 жыл. Ауыл шаруашылығының инволюциясы: Индонезиядағы ауыл шаруашылығының өзгеру процесі. Беркли: Калифорния университетінің баспасы.
1963 жыл. "Көшпенділер және ханзадалар: Индонезияның екі қаласындағы әлеуметтік өзгерістер мен экономикалық жаңғыру". Чикаго: Чикаго университетінің баспасы.
1963 жыл. (редактор ретінде) Ескі қоғамдар және жаңа мемлекеттер: Азия мен Африкадағы модернизация іздеуі. Нью-Йорк: Free Press.
1963 жыл. "Интеграциялық революция: жаңа мемлекеттердегі бастапқы сезімдер және азаматтық саясат". C. Geertz редакторы аталған "Old Societies and New States" еңбегінде, 105–57 беттер. Гленко, Иллинойс: Free Press.
1964 жыл. "Идеология – мәдени жүйе ретінде". D. Apter редакторы аталған "Ideology and Discontent" еңбегінде, 47–76 беттер. Нью-Йорк: Free Press.
1965 жыл. Индонезия қалашығының әлеуметтік тарихы. Кембридж: MIT Press.
1965 жыл. Мұсылман қоғамындағы модернизация: Индонезия мысалы. R. O. Tilman (ред.) редакторы аталған "Contemporary South East Asia-дағы адам, мемлекет және қоғам" еңбегінде, 201–57 беттер. Лондон: Pall Mall.
1966 жыл. "Балидегі адам, уақыт және мінез-құлық: мәдени талдаудағы эссе". Оңтүстік-Шығыс Азия бағдарламасы, Мәдени есептер сериясы. Нью-Хейвен: Йель университеті.
1966 жыл. "Дін – мәдени жүйе ретінде". Michael Banton редакторы аталған "Anthropological Approaches to the Study of Religion" еңбегінде, 1–46 беттер. ASA Monographs 3. Лондон: Tavistock Publications.
1966 жыл. "Мәдениет тұжырымының адам тұжырымына әсері". J. Platt редакторы аталған "New Views of the Nature of Man" еңбегінде, 93–118 беттер. Чикаго: Чикаго университетінің баспасы.
1967 жыл. "Өткендегі саясат, қазіргі саясат: антропологияның жаңа мемлекеттерді зерттеуге қосқан үлесі туралы бірнеше жазбалар". European Journal of Sociology 8(1):1–14.
1967 жыл. "Церебралды жабайы: Клод Леви-Стросс еңбектері туралы". Encounter 48(4):25–32.
1967 жыл. "Тихинган: Бали ауылы". R. N. Koentjaraningrat редакторы аталған "Villages in Indonesia" еңбегінде, 210–43 беттер. Итака: Корнелл университетінің баспасы.
1967 жыл. "Шыбық тордың астында". New York Review of Books 14 қыркүйек.
1968 жыл. Исламды бақылау: Марокко мен Индонезиядағы діни даму. Чикаго: Чикаго университетінің баспасы. 136 бет.
1968 жыл. "Ойлау – моральдық акт ретінде: жаңа мемлекеттердегі антропологиялық далалық жұмыстың өлшемдері". Antioch Review 28(2):139–58.
1972 жыл. "Діни өзгерістер және Сухартоның Индонезиясындағы әлеуметтік тәртіп". Asia 27:62–84.
1972 жыл. "Суақ және құрғақ: Бали мен Мароккодағы дәстүрлі суару". Human Ecology 1:34–9.
1972 жыл. "Терең ойын: Балидегі әтеш шайқасына қатысты жазбалар". Daedalus 101(1).
1973 жыл. Мәдениеттерді түсіндіру: таңдалған эсселер. Нью-Йорк: Basic Books.
1973 жыл. "Қиын сипаттама: мәдениеттің түсіндірме теориясына қарай". "Мәдениеттерді түсіндіру" еңбегінде, 3–30 беттер.
1976 жыл. "Туған жерден қарағанда". K. H. Basso және H. A. Selby редакторы аталған "Meaning in Anthropology" еңбегінде, 221–37 беттер. Альбукерки: Нью-Мексико университетінің баспасы.
1977 жыл. "Аудармада табылған: моральдық қиялдың әлеуметтік тарихы туралы". Georgia Review 31(4):788–810.
1977 жыл. "Дәрігерлік, сиқыршылық және сиқыршылық жавалық қалада". D. Landy редакторы аталған "Culture, Disease, and Healing: Studies in Medical Anthropology" еңбегінде, 146–53 беттер. Нью-Йорк: Macmillan Publishing.
1979 жыл. Марокко қоғамындағы мағына және тәртіп: мәдени талдаудағы үш эссе, H. Geertz және L. Rosenмен бірге жазылған. Кембридж: Кембридж университетінің баспасы. Оның "Сұқ: Сефрудағы базар экономикасы" атты еңбегін қараңыз (123–225 беттер).
1980 жыл. Negara: XIX ғасырдағы Балидегі театр мемлекеті. Принстон: Принстон университетінің баспасы.
1983 жыл. Жергілікті білім: түсіндірме антропологиядағы тағы бір эсселер. Нью-Йорк: Basic Books. "Орталықтар, патшалар және харизма: биліктің символикасы туралы ойлар" (121–46 беттер). "Туған жерден қарағанда: антропологиялық білімнің табиғаты туралы" (55–70 беттер).
1983 жыл. "Примитивті ой тұжырымдары: Клиффорд Гертцпен диалог". J. Miller редакторы және құрастырған "States of Mind" еңбегінде, 192–210 беттер. Нью-Йорк: Pantheon.
1984 жыл. "Релятивизмге қарсы: 1983 жылғы ерекше лекция". American Anthropologist 82:263–78.
1984 жыл. "Мәдениет және әлеуметтік өзгерістер: Индонезия мысалы". Man 19:511–32.
1986 жыл. "Әртүрліліктің пайдасы" (251–75 беттер). S. M. McMurrin редакторы аталған "Tanner Lectures on Human Values", 7 том. Кембридж: Кембридж университетінің баспасы және Юта университетінің баспасы.
1988 жыл. Еңбектер және өмірлер: антрополог автор ретінде. Стэнфорд: Стэнфорд университетінің баспасы. Кіріктірілген зерттеулер:
"Тексттегі әлем: "Tristes Tropiques" қалай оқылуы керек" (25–48 беттер). "Слайд-шоу: Эванс Притчардтың Африкалық ашықтығы" (49–72 беттер). "Көрушілік: Малиновскийдің балалары" (73–101 беттер). "Біз/біз емес: Бенедикттің саяхаттары" (102–28 беттер).
1989 жыл. "Маргарет Мид, 1901–1978". National Academy of Sciences-тің Биографиялық естеліктері 58:329–41.
1990 жыл. "Тарих және антропология". New Literary History 21(2):321–35.
1991 жыл. "Мәдени тұрғысынан өмір сүру жылы". New Republic (21 қазан):30–6.
1992 жыл. "'Жергілікті білім' және оның шектеулері: бірнеше обітер дикта". Yale Journal of Criticism 5(2):129–35.
1993 жыл. "'Этникалық қақтығыс': үш балама терминдер". Common Knowledge 2(3):54–65.
1994 жыл. "Өмір шетте" [Тсинг 1993, "In the Realm of the Diamond Queen" кітабына шолу]. New York Review of Books 41(7 сәуір):3–4.
1995 жыл. Фактінің артында: екі ел, төрт онжылдық, бір антрополог, Иерусалим-Гарвард лекциялары. Кембридж: Гарвард университетінің баспасы.
1995 жыл. "Мәдени соғыс" [Сахлинс 1995, "How 'Natives' Think" және Обейсекер, "The Apotheosis of Captain Cook" кітабына шолу эссесі]. New York Review of Books 42(19 қараша 30):4–6.
1999 жыл. "'Тағдырдың қысымы': дін – тәжірибе, мағына, сәйкестік, билік ретінде". Raritan 18(3 қыс): 1–19.
2000 жыл. Көрінетін жарық: философиялық тақырыптар бойынша антропологиялық ойлар. Принстон: Принстон университетінің баспасы.
2010 жыл. Антростар арасындағы өмір және басқа эсселер, F. Inglis редакторы аталған. Принстон: Принстон университетінің баспасы.