Кіріспе
13-14 ғасырдың анонимді алхимигі. Псевдо Гебер (немесе "латын псевдо Гебер") – 13 ғасырдың соңы мен 14 ғасырдың басына жататын псевдоэпиграфиялық алхимиялық жазбалар жинағының авторы немесе авторлар тобы деп саналады. Бұл жазбалар Исламның алтын ғасырындағы алғашқы алхимик Жәбір ибн Хайянға (шамамен 806–816 ж. қайтыс болды, латыншасы Гебер) теңсіз жатқызылған. Латын псевдо Гебер жинағының ең маңызды еңбегі – Summa perfectionis magisterii ("Мастерлікке жетудің биіктігі"), ол шамамен 1310 жылға дейін жазылған болуы мүмкін. Оның нақты авторы Пауыл Тарантолық екені болжамданып отыр. Бұл еңбек орта ғасырлық Еуропада алхимия және металлургия саласында зор ықпалға ие болды. Еңбекте материяның корпускулярлық табиғатын эксперименталды түрде көрсету бар, оны 17 ғасырдағы Дэниел Сеннерт сияқты химиктер Роберт Бойльге әсер ететіндей етіп қолданған. Бұл еңбекте азот қышқылы, акварегия және аквафортис алғаш рет сипатталған. Жәбір ибн Хайянның тарихи тұлға ретінде болуы күмәнді, ал оған жатқызылған көптеген араб еңбектерінің көпшілігі 850–950 жылдарға жататын псевдоэпиграфиялық туындылар. Алхимия тарихшылары арасында Ислам алхимиясы мәтіндерінің ерте жинағын Corpus Jabirianum немесе Jabirian Corpus деп атау, ал кейінгі, 13–14 ғасырлардағы латын жинағын псевдо Гебер немесе латын псевдо Гебер деп атау қалыпты практика, бұл терминге Марселин Бертелло енгізген. "Псевдо Гебер мәселесі" – екі жинақ арасындағы мүмкін байланыс туралы сұрақ. Бұл мәселе ұзақ жылдар бойы даулы тақырып болып келді. Қазіргі талдаулар бойынша, латын псевдо Гебер еңбектерінің кем дегенде бір бөлігі Абу Бакр әл-Рази (шамамен 865–925) сияқты ертерек ислам авторларының еңбектеріне негізделген деп есептеледі.
Pseudo Geber (or "Latin pseudo Geber") is the presumed author or group of authors responsible for a corpus of pseudepigraphic alchemical writings dating to the late 13th and early 14th centuries. These writings were falsely attributed to Jabir ibn Hayyan (died c. 806–816, latinized as Geber), an early alchemist of the Islamic Golden Age. The most important work of the Latin pseudo Geber corpus is the Summa perfectionis magisterii ("The Height of the Perfection of Mastery"), which was likely written slightly before 1310. Its actual author has been tentatively identified as Paul of Taranto. The work was influential in the domain of alchemy and metallurgy in late medieval Europe. The work contains experimental demonstrations of the corpuscular nature of matter that were still being used by seventeenth century chemists such as Daniel Sennert, who in turn influenced Robert Boyle. The work is among the first to describe nitric acid, aqua regia, and aqua fortis. The existence of Jabir ibn Hayyan as a historical figure is itself in question, and most of the numerous Arabic works attributed to him are, themselves, pseudepigrapha dating to c. 850–950. It is common practice among historians of alchemy to refer to the earlier body of Islamic alchemy texts as the Corpus Jabirianum or Jabirian Corpus, and to the later, 13th to 14th century Latin corpus as pseudo Geber or Latin pseudo Geber, a term introduced by Marcellin Berthelot. The "pseudo Geber problem" is the question of a possible relation between the two corpora. This question has long been controversially discussed. It is now mostly thought that at least parts of the Latin pseudo Geber works are based on earlier Islamic authors such as Abu Bakr al Razi (c. 865–925).
Пайдаланылған әдебиеттер
(осы мақаланың мазмұны және тағы да басқа материалдар онлайн режимінде қолжетімді; "Сумма және Гебердің латын тіліндегі еңбектерінің араб тегі. Бертелот, Руска және Ньюманның араб деректеріне қарсы дәлелдеме" деген мақала 2011 жылы «Journal for the History of Arabic Science» журналының 15-ші санында, 3–54 беттерде жарияланған; автордың веб-сайтында да осы өзгертілген тақырыппен мақала бар)