Кіріспе
Салижан Шакирович Шарипов (Салижан Шакирович Шарипов, , Тажик: Солиҷон Шокирович Шарипов; 24 тамыз 1964 жылы туған) – өзбек тегінен таралған қырғыз ғарышкері. Шарипов – микрогравитациядағы кеңейтілген диагностикалық ультрадыбыс жобасының бірлескен авторы және зерттеушісі. Ол екі рет ғарышқа ұшқан (1998 жылы АҚШ-тан ғарышкер ретінде, ал 2004 жылы Ресейден ғарышкер ретінде) және екі рет ашық ғарышқа шыққан. Шарипов 2008 жылдың 18 шілдесінде қызметтен шықты.
Salizhan Shakirovich Sharipov (Салижан Шакирович Шарипов, , , Tajik: Солиҷон Шокирович Шарипов; born 24 August 1964) is a Kyrgyz cosmonaut of Uzbek descent. Sharipov is a co author and investigator for the Advanced Diagnostic Ultrasound in Microgravity project. He has been to space twice (launched from the U. S. as an astronaut in 1998 and from Russia as a cosmonaut in 2004) and has conducted two space walks. Sharipov retired on 18 July 2008.
Жеке өмір
Шарипов Қырғыз Республикасының тұңғыш ғарышкері болды. Оның түбі өзбек және тәжік халқынан. Ол Надежда Мавляновна Шариповаға үйленген. Олардың 1988 жылы туған Нигара Салижановна Шарипова деген қызы және 1992 жылы туған Жахонгир Салижанович Шарипов деген ұлы бар. Ол футбол ойнауды және кітап оқуды ұнатады. Оның әкесі, Шакиржан Шарипов, Өзген қаласында тұрады. Шарипов қастың бірігіп өсуімен (бір қаспен) танымал.
Білім
Шарипов 1987 жылы Кеңес Әуе күштері ұшқыштар мектебін бітірді. 1994 жылы Мәскеу мемлекеттік университетін картография мамандығы бойынша бітірді. 2005 жылғы 20 сәуірде Қырғыз Республикасы Салижан Шәріповтің бейнесі бар пошта маркасын шығарды.
Тәжірибе
1987 жылы Әскери-әуе күштерінің ұшқыштар мектебін бітіргеннен кейін Шарипов ұшқыштар-нұсқаушы болып жұмыс істеді және сегіз курсантты оқытты. Ол 950 сағаттан астам ұшу тәжірибесіне ие. МиГ-21 және L-39 ұшақтарында ұшу тәжірибесі бар.
10-шы экспедиция
Шарипов сонымен қатар Халықаралық ғарыш станциясына (ХҒС) 10-шы экспедициядағы ұшу инженері болды. Шарипов, ғарышкер Юрий Шаргин және НАСА ғарышкері Лерой Чиао жүретін "Союз ТМА-5" ғарыш кемесі 2004 жылы 14 қазанда 03:06 UTC-де Байқоңыр ғарыш айлағынан ұшып кетті. Екі күндік автономды ұшудан кейін "Союз" ғарыш кемесі 16 қазанда сағат 4:16 UTC-де ХҒС-ке қосылды. Шарипов 10-шы экспедиция экипажына ұшу инженері ретінде қосылды. 10-шы экспедицияның басты міндеті – ХҒС-ті жұмыс жағдайында ұстау болды. Ол болған кезінде Шарипов Ресей ғарыш бағдарламасы үшін бірнеше ғылыми және адам өміріне қатысты эксперименттер жүргізді. SRS деп аталатын эксперимент, ғарышта төмен температурада синтез жасау арқылы жаңа материалдарды жасауға бағытталған. Ол жүргізген биотехнологиялық эксперименттерде ВИЧ/ЖИТС-ті емдеу үшін вакцина жасау мақсатында дің жасушалары пайдаланылды. Сондай-ақ, ол ғарыштан Жердің экологиясын зерттеуге қатысты. 192 күн ғарышта болғаннан кейін, Шарипов 2005 жылы 24 сәуірде Лерой Чиао және Еуропа Ғарыш агенттігінің (ЕКА) астронавты Роберто Витторимен бірге "Союз ТМА-5" ғарыш кемесімен Жерге оралды. "Союз" капсуласы Арқалық қаласынан солтүстікке қарай 90 шақырым жерге 22:08 UTC-де қонды.
Ғарышқа шығу
Шарипов өмірінде 10 сағат 34 минутқа соққан екі ғарышқа шығу қадамын жасады. Шарипов өзінің алғашқы ғарышқа шығуын 2005 жылдың 26 қаңтарында жүзеге асырды. Ол NASA астронавты Лерой Чиаомен бірге Пирс шлюзінен сағат 7:43-те (GMT) МКС-тен сыртқа шықты. Ғарышқа шығу қызыл жолақты орыс «Орлан» ғарыш костюмдерінде орындалды. Екі ғарышкер де Звезда модуліне жаңа жұмыс платформасын және сынақ роботын орнатуды қоса, ғарышқа шығу мақсаттарын орындау үшін жылдам жұмыс істеді. Шарипов пен Чиао MPAC SEEDS деп аталатын жапондық ғарыш ортасын зерттеу экспериментін де орналастырып, роботты сынау үшін антеннаны қосты. Олар сондай-ақ станцияның «Электрон» оттегі генераторы және басқа да өмірді сақтау жүйелері пайдаланатын МКС-тің желдеткіштерін зерттеді. Ғарышқа шығу кезінде ғарыш станциясының тұрақтандырушы гироскоптары бірнеше рет түсініксіз моментпен артық жүктелді, оларды МКС-тің ресейлік бөлігінде орналасқан ракеталық қозғалтқыштарды іске қосу арқылы уақыт-уақытпен жеңілдетуге тура келді. Кем дегенде бір рет бұл қозғалтқыштар Шарипов пен Чиао оларға қауіпті жақын жерде жұмыс істеген кезде қосылған сияқты көрінді. Ғарышқа шығу 5 сағат 28 минутқа созылды. Шарипов өзінің екінші ғарышқа шығуын 2005 жылдың 28 наурызында жасады. Пирс доктық бөлімінің шлюзінен орыс «Орлан» костюмдерінде сағат 1:25-те (EST) бастау алған ғарышқа шығу. Шлюзді ашып, жабдықты құрастырғаннан кейін Шарипов пен астронавт Лерой Чиао Звезда модулінің кіші диаметрлі алдыңғы бөлігіне көшті. Онда екі ғарышкер Звезда сервистік модуліне алты антенналық жиынтықтың соңғы үш антеннасын орнатты. Антенналарды және олармен байланысты кабельдерді орнатуға шамамен екі сағат кетті. Шарипов пен Чиао сондай-ақ ATV үшін GPS (Global Positioning System) антеннасын орнатты. Осы ғарышқа шығу кезінде Шарипов пен Чиао «Наноспутник» деп аталатын шағын ресейлік экспериментті іске қосты. Шарипов оны Пирс сатысынан МКС-тің қозғалыс бағытына қарама-қарсы бағытта итеріп жіберді. Бұл кішкентай спутниктің ұзындығы шамамен 30 сантиметр, салмағы 4 килограмм және құрамында хабар таратушы болды. Екі ғарышкер спутникті Пирс шлюзінен шығып, оны доктық бөлімінің сыртына орналастырды. Эксперименттің мақсаты кішкентай спутниктерді басқару техникасын жетілдіру, спутниктердің жұмысын бақылау және жаңа ориентациялық жүйе сенсорларын әзірлеу болды. Ғарышқа шығу 4 сағат 30 минутқа созылды.