Кіріспе

13 ғасырдағы қытай императоры Чжао Бинг (12 ақпан 1272 – 19 наурыз 1279), сондай-ақ Сун императоры Бинг немесе Бинг, Сун императоры (宋帝昺) деп те аталады. Ескеріңіз, "Бинг" – императордың жеке есімі, бұл басқа Сун императорларындай (мысалы, император Дуанцзонг, император Дудзонг, император Тайдзу және т.б.) ғибадатхана атауы емес (әдетте "зу" немесе "цзун"пен аяқталады). Чжао Бинг Қытайдың Сун әулетінің 18-ші және соңғы императоры болды, ол 6-7 жас аралығында кәмелетке толмаған кезінде билік құрды. Ол сондай-ақ Оңтүстік Сун әулетінің тоғызыншы және соңғы императоры еді. Ол 1278 және 1279 жылдары шамамен 313 күн патшалық құрды. Оның билігі және Сун әулеті Юань әулетімен Ямен теңіз шайқасында Сунның толық жеңіліске ұшырауымен аяқталды. Чжао Бинг және оның сүйектестері жағалаудағы тік жарлардан теңіз шайқасын бақылап тұрды. Жеңіске жеткен жау жақындағанда Лу Сюфу императорды ұстап, жартастан секіріп, екеуі де қаза тапты.

Ерте өмір

Чжао Бинг – Чжао Цының (император Дуцзонг) жетінші ұлы болды. Оның анасы – император Дуцзоңның ішкі әйелі Ю (俞氏), ол «Сюжун» (修容) дәрежесіне ие болған. Ол өзінің алдыңғылары, Чжао Сянь (император Гун) (1275–1276 жылдары билеген) және Чжао Ши (император Дуаньцзун) (1276–1278 жылдары билеген) інілерінен кіші болды. 1274 жылы ол «Син патшасы» (信王) титулымен тағайындалды. Кейін оның титулы «Гуан патшасы» (廣王) болып өзгертілді. 1276 жылдың 4 ақпанында моңғол басқарған Юань режимінің, Баян басшылығындағы әскерлері Сун астанасы Линьаньды (臨安; қазіргі Ханчжоу) басып алды. Император Гун моңғолдарға бас иді, бірақ оның екі інісі Чжао Ши мен Чжао Бинг, Ян Лянцзе (楊亮節), Лу Сюфу, Чжан Шицзе, Чэнь Ичжун және Вэнь Тяньсян сияқты шенеуніктердің көмегімен Оңтүстік Қытайға қашып құтыла алды. Олар Цзиньхуаға келді, онда Чжао Ши «Жер-су әскерлерінің бас маршалы» (天下兵馬都元帥) және Чжао Бинг «Бас маршалдың орынбасары» (副元帥) болып тағайындалды. Чжао Бингтің титулы да «Вэй патшасы» (衛王) болып өзгертілді. 1276 жылдың 14 маусымында жеті жасар Чжао Ши Фучжоуда жаңа император ретінде таққа отырды; ол тарихта император Дуаньцзун ретінде белгілі. Моңғол генералы Баян Сунның қалдықтарынан туындаған қауіпті жоюға ниеттенді, сондықтан ол әскерін олардың соңынан қуды және Оңтүстік Қытайға шабуыл жасады. 1278 жылы император Дуаньцзун аурудан қайтыс болғаннан кейін Сун әскерлерінің рухы төмендеді және сарбаздар армиядан дезертирлеуге басталды. Лу Сюфу Чжао Бинді Мэйвэйге (梅蔚), Ганчжоуға (碙州) алып келді, ол қазіргі Гонконгтағы Мюи Ву, Лантау аралында орналасқан. Сол жерде Чжао Бинг «Сянсин» (祥興) дәуірінде жаңа император ретінде таққа отырды; Ганчжоу «Сянлун округі» (祥龍縣) деп аталды. Олар моңғолдардан жасыру үшін Яменге (қазіргі Гуандун провинциясының Цзянмэнь қаласындағы Синьхуй ауданы) көшіп кетті.

Билік

Моңғолдар генерал Чжан Хунфанды Жао Бинг пен Сун қалдықтарына шабуыл жасау үшін жіберді, осылайша Ямен шайқасы басталды. Жан Шицзи басқарған Сун әскерлері теңіз шайқасында моңғолдарға қарсы қаһарлы қарсылық көрсетті, бірақ соңында жаудың күшіне ерді. 1279 жылдың 19 наурызында, барлық үміттер жоғалғанын түсінген Лу Сюфу жеті жасар император Жао Бингті бір жартасқа алып барды, онда олар теңізге секіріп, өз өміріне қол жұмсады. Жао Бингтің қазасы Сун әулетінің соңына белгі берді. Жао Бингтің мазары қазіргі Шиван, Наньшань ауданы, Шэньчжэнь қаласында орналасқан. Мазар 1960 жылдары қайта табылды, және ішіндегі дене кімдікі екені анықталмаса да, 1984 жылы Гонконг пен Шэньчжэньдің бірлескен күштерімен қарапайым мазар қалпына келтіріліп, кеңейтілді.

Патриотикалық шұбат

Гуандун провинциясының жергілікті тұрғындарының айтуынша, Ямендегі Юань әскерлерімен болған соңғы шайқасқа дейін Чжао Бинг және Сун қалдықтары Чаочжоудағы монастырьда паналады. Монастырь монахтары жапырақты көкөністер, жеуге жарамды саңырауқұлақтар және көкөніс сорпасынан жасалған жапырақты көкөністерден тұратын шұбақ дайындады. Император бұл шұбақты ұнатып, оны "Елді қорғау тағамы" (護國菜) деп атады. Кейінгі ұрпақтар оны ағылшын тілінде "Отандық шұбақ" деп атады. Чжао Бинг қайтыс болғаннан кейін, бұл шұбақты дайындау соңғы Сун императорын құрметтеудің бір тәсіліне айналды.