Солтүстік Йоркширдегі ежелгі Торнборо Хендж кешені – неолит және қола дәуірінен қалған ритуалдық орын. «Солтүстік Стоунхенджі» деп аталған тарихи ескерткіш.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Йоркширдегі неолиттік хендж кешені, Англия.
Neolithic henge complex in North Yorkshire, England
Торнборо хендждері – бұл ескерткіш кешен, оған сайтқа есімін берген үш тізбектелген хендж кіреді. Олар Англияның Солтүстік Йоркшир графтығындағы Торнборо ауылының жанында, Үр өзенінің үстіндегі көтеріңкі алапта орналасқан. Бұл жерде көптеген ірі көне құрылыстар бар, оның ішінде курсус, хендждер, жерлеу орындары және елді мекендер. Олар неолит және қола дәуіріндегі «қиямет пейзажының» бөлігі болған деп есептеледі, оны Солсбери жазығымен салыстыруға болады және б.з.б. 3500-2500 жылдар аралығында салынған. Бұл ескерткіш кешен «Солтүстік Стоунхендж» деп аталады. Historic England оның ландшафтын рәсімдік маңызы тұрғысынан Стоунхендж, Эйвбери және Оркни сияқты әйгілі орындармен теңестіреді. 21-ғасырда Tarmac компаниясының карьер жұмыстарының салдарынан қиямет пейзажына тиетін зиянға алаңдаушылық білдірілді, бұл Tarmac және Historic England арасында келіссөздерге әкелді. 2016 жылы қол жеткізілген келісім бойынша, Tarmac компаниясына тиесілі екі хендж, сондай-ақ жергілікті Lightwater Holdings компаниясына тиесілі айналасындағы жер 2023 жылы Historic England басқаруына өтті. Қазіргі уақытта бұл жерді English Heritage басқарады және ол көпшілікке ашық. Бастапқы келісім кезінде үшінші хендж жеке меншікте қалды, бірақ 2024 жылдың ақпан айында English Heritage оны сатып алғанын хабарлады.
The Thornborough Henges are an ancient monument complex that includes the three aligned henges that give the site its name. They are located on a raised plateau above the River Ure near the village of Thornborough in North Yorkshire, England. The site includes many large ancient structures including a cursus, henges, burial grounds and settlements. They are thought to have been part of a Neolithic and Bronze Age 'ritual landscape' comparable to Salisbury Plain and date from between 3500 and 2500 BC. The monument complex has been called 'The Stonehenge of the North'. Historic England considers its landscape comparable in ceremonial importance to better known sites such as Stonehenge, Avebury, and Orkney. Concern over the impact on the ritual landscape of quarrying by Tarmac in the 21st century, led to negotiations between Tarmac and Historic England. Following an agreement originally reached in 2016, the two henges owned by Tarmac, as well as surrounding land owned by local company Lightwater Holdings, passed into the control of Historic England in 2023. The site is now managed by English Heritage and is publicly accessible. The third henge remained in private ownership at the time of the original agreement but in February 2024 English Heritage announced that it had acquired it.
Орналасқан жері
Торнбороу Хенджес Англияның Солтүстік Йоркшир графтығындағы Торнбороу ауылының жанында, Үр өзенінен жоғарыдағы жазықта орналасқан.
The Thornborough Henges are located on a plateau above the River Ure near the village of Thornborough in North Yorkshire, England.
Курс
Курсус – Торнбородағы ең көне және ең ірі ежелгі ескерткіш. Ол шамамен бір мильге созылады және Торнборо ауылынан басталып, (кейінірек салынған) орталық хендждің астынан өтеді, содан кейін Уре өзеніне жақын, Рипоннан солтүстік-батысқа қарай 5 миль (8 км) жерде шығыс-батыс бағытында аяқталады. Курсустар – ежелгі ескерткіштердің ең жұмбақтыларының бірі болып саналады. Олар көбінесе екі параллель ордың құрамынан тұрады, олардың үлкені бір миль немесе одан да көпке созылуы мүмкін, ал олар "сигара тәрізді" қоршау жасау үшін қазылған. Көбінесе курсус ескерткіштерінің жанынан жерлеу молалары мен зираттық құрылыстар табылады, бұл олардың діни мақсатта қолданылғанын көрсетеді. Оның жасы мен мәртебесі, осындай басқа да ежелгі ескерткіштермен бірге, осы орынды "Солтүстіктің Стонхенджі" деп атауға себеп болды.
The cursus is the oldest and largest ancient monument at Thornborough. It is almost a mile in extent and runs from Thornborough village, under the (later) central henge and terminates close to the River Ure in a broadly east/west alignment, 5 mile (8 km) north west of Ripon. Cursuses are perhaps the most enigmatic of ancient monuments. They typically comprise two parallel ditches, the larger of which can be a mile or more in extent, cut to create a "cigar shaped" enclosure. Typically, burial mounds and mortuary enclosures are found alongside cursus monuments, indicating that they probably had a ceremonial function. Its age and status, alongside other ancient monuments of its kind, has led to the site being labelled as "the Stonehenge of the North".
Шұңқырлар
Ескерткіш кешені "Солтүстік Стоунхендж" деп аталады. Historic England оның ландшафтын рәсімдік маңызы тұрғысынан Стоунхендж, Эйвбери және Оркней сияқты жақсы танымал орындармен салыстыруға болады деп санайды. Үш хендждің мөлшері мен құрамы шамамен бірдей, әрқайсысының диаметрі 240 метр шамасында, ал екі үлкен кіреберіс бір-біріне қарама-қарсы орналасқан. Хендждер шамамен солтүстік-батыс және оңтүстік-шығыс бағытында 500 метрдей арақашықтықта орналасқан, бірақ орналасуында ерекше "қисық" бар. Барлығында, ескерткіш 1,6 шақырымнан астамға созылады. Орталық хендждің археологиялық қазба жұмыстары жүргізілді. Оның беткейлері жергілікті кеннен алынған гипспен жабылған, нәтижесінде пайда болған ақ жылтырлық көзге бірнеше шақырымнан да көрінеді. Оңтүстік хенджден басталатын қос шұңқырлар тізімі, мүмкін, ағаштан жасалған процессиялық жолдың іздері. Орналасудағы "қисық" хендждердің орналасуын Орион белдеуіндегі үш жұлдызды шағылыстыратын сияқты. Хендждердің нақты мақсаты белгісіз, бірақ археологиялық жағдайлар олар экономикалық және әлеуметтік, сондай-ақ астрономиялық мақсаттарға қызмет еткенін көрсетеді. Бұл қысқы күннің батуы мен жазғы күннің тууының әртүрлі перпендикуляр бағыттарын да көрсетеді. Бір тірегі Нунвик жеріндегі тағы бір хендж арқылы Боробридждегі 17,7 км қашықтықтағы Devil's Arrows ескерткішімен сәйкес келеді. Солтүстік хендж қазір ағаштармен өсіп кеткен, бірақ Ұлыбританиядағы ең жақсы сақталған хендждердің бірі болып табылады. Орталық және Оңтүстік хендждер нашар күйде, бірақ хендждердің беткейлері әлі де айқын, әсіресе Орталық хенджде. Ескерткіштің ауқымын толық бағалау үшін оны әуеден қарау қажет. Торнбороу Хендждері – мемлекеттік қорғалатын ескерткіш.
The monument complex has been called 'The Stonehenge of the North'. Historic England considers its landscape comparable in ceremonial importance to better known sites such as Stonehenge, Avebury, and Orkney. The three henges are almost identical in size and composition, each having a diameter of approximately and two large entrances situated directly opposite each other. The henges are located around apart on an approximate northwest southeast alignment, although there is a curious 'dogleg' in the layout. Altogether, the monument extends for more than a mile. Archaeological excavation of the central henge has taken place. It has been suggested that its banks were covered with locally mined gypsum, with the resulting white sheen being striking and visible for miles around. A double alignment of pits, possibly evidence of a timber processional avenue, extends from the southern henge. The 'dogleg' in the layout appears to cause the layout of the henges to mirror the three stars of Orion's Belt. The exact purpose of the henges is unclear though archaeological finds suggest that they served economic and social purposes as well as astronomical ones. It also reflects the different perpendicular alignments of midwinter sunset and midsummer sunrise. One of the legs also aligns, via another henge site at Nunwick with the Devil's Arrows 17.7km away at Boroughbridge. The Northern henge is currently overgrown with trees but is one of the best preserved henges in Britain. The Central and Southern henges are in poorer condition although the banks of the henges are still quite prominent, especially in the case of the Central henge. To gain a full appreciation of the scale of the monument it is best viewed from the air. Thornborough Henges is a scheduled monument.
Белтане
Торнбороудың үш қасбеті мен оларды байланыстыратын тар жер жолағының бәрі ескерткіштер тізімінде тұр. Дегенмен, 2023 жылғы жаңалықтарға дейін (төменде қараңыз) жер иелері көбінесе қоғамдық кіруге рұқсат бермейтін. 2004 жылдан бастап Tarmac компаниясы өз жеріне қатысты ерекшелік жасап, адамдарға жыл сайынғы Белтайн Галл фестивалінің тойлануына қатысуға мүмкіндік берді.
All three of the Thornborough henges and the narrow strip of land connecting them are scheduled monuments. However, prior to the 2023 developments (see below) the owners of the site did not generally permit public access. Since 2004 an exception was made by Tarmac in relation to their land which allowed people to attend an annual event in celebration of the Gaelic festival of Beltane.
Кен қазу және қазіргі жағдай
Кен орнын қазу жұмыстары ескерткіштің солтүстігі мен батысындағы кең аумақты әсер етті. Бұл орын "Nosterfield" карьерінің үлкен аймағында орналасқан, оны "Tarmac Northern Ltd" компаниясы құм мен майда тас үшін пайдаланады. 21-ші ғасырдың басында "Tarmac" компаниясы "Ladybridge Farm" деп аталатын кен орнына, хендждерден бір шақырымдай қашықтықта кен орнын кеңейтуді жоспарлады. Осы аумақтың археологиялық маңызын анықтау мақсатындағы алдын ала зерттеулер, оның неолит дәуіріндегі ритуалдық лагерьлер орналасқан жер болуы мүмкін екенін көрсетті. Жоспарға қарсылар, егер осы аймақты қазуға рұқсат берілсе, хендждер туралы қалған маңызды ақпараттың көп бөлігі жоғалып кететінін мәлімдеді. Жергілікті тұрғындар мен археологтар бастаған науқан "Tarmac" пен Солтүстік Йоркшир округі кеңесін аймақты қорғауға кепілдік беруге көндіруге тырысты. Ұлыбританияның жоспарлау және археологиялық ережелері археологиялық ескерткіштерді өз орнында сақтауға басымдық береді. Мұндай мүмкіншілік болмаған жағдайларда, мысалы, кен орнында қазу жұмыстары жүргізілгенде, археологиялық қазба-зерттеулер арқылы сақтау қарастырылады. Науқандағылар бұдан әрі қазба жұмыстары мен одан кейінгі кен орнын қазу, ритуалдық ландшафты толығымен жоятынын айтты. 2002 жылы "Tarmac Northern Ltd" "Thornborough Moor" кен орнын салуға рұқсат алуға ниет білдірді, осылайша белгіленген ескерткіш аймағының шетіне дейін қазуды жоспарлады, бұл "The Times" газеті "көре алмаған қарсылық" деп атады және 10 000 қол жинаған петицияға әкелді. 2005 жылдың наурыз айында "Tarmac" компаниясы осы аймақты қазу үшін кем дегенде он жылға рұқсат сұрамауға уәде берді, бұл мерзім Солтүстік Йоркшир округі кеңесінің минералдық жоспарымен сәйкес келеді. 2006 жылдың ақпан айында Солтүстік Йоркшир округі кеңесі "Ladybridge Farm" кен орнын кеңейту туралы "Tarmac" өтінішін қабылдамады. Кейін 2006 жылы "Tarmac" Солтүстік Йоркшир округі кеңесіне түзетілген жоспарлау өтінішін ұсынды. "Nosterfield" карьеріне жақын орналасқан "Ladybridge" үшін түзетілген өтініште, құм мен майда тас өндіруге арналған жоспарланған аумақ 45 гектардан 31 гектарға дейін қысқартылды, археологиялық мәселелерге байланысты сайттың оңтүстік-батыс бөлігіне қазба жұмыстарын жүргізбеуге келісім берілді. Өтініш 2007 жылдың ақпан айында мақұлданды. 2007 жылдың соңында "Friends of Thornborough" атты науқан тобы, бірқатар рәсімдік бұзушылықтарға байланысты жоспарлау рұқсатын сот арқылы қарауды сұрады. Жауап ретінде Солтүстік Йоркшир округі кеңесі рұқсатты "қателі" деп таныды және бұрын берілген рұқсатты кері қайтарып алды. 2016 жылдың қарашасында Солтүстік Йоркшир округі кеңесінің жоспарлау комитеті иелерімен, "Tarmac" компаниясымен келісімге келді, оған сәйкес, "Thornborough Henges" және 90 акр жерді сақтау үшін қосымша кен орнын қазуға рұқсат берілді, бұл жерлер ақырында мемлекеттік органға беріледі. Осы келісімге сәйкес, 2023 жылдың ақпан айында "Tarmac" компаниясына тиесілі екі хенджді басқару құқығы "Historic England" ұйымына берілді. Сайтты "English Heritage" басқарады және ол көпшілікке ашық болады. Ол "English Heritage" мүліктің ұлттық мұралық жинағына қосылады. 2024 жылдың ақпан айында "English Heritage" үшінші хенджді жеке меншік иелерінен сатып алғанын хабарлады.
Extensive quarrying has impacted much of the monument's setting to the north and west of the henges. The site lies within the wider Nosterfield quarry area being exploited for gravel by Tarmac Northern Ltd. In the early 21st century Tarmac planned to extend its quarrying operations to a site less than a mile east of the henges known as 'Ladybridge Farm'. Preliminary investigations of this area of land to discern its archaeological significance suggested that it may have been a location of ritual Neolithic encampments, possibly used by those people who built or visited the henges. Opponents of the plan claimed that if permission was granted for this area to be quarried, much of the remaining contextual information about the henges would be lost. A campaign led by local people and concerned archaeologists attempted to persuade Tarmac and North Yorkshire County Council to guarantee the protection of the area. British planning and archaeology guidelines prefer preservation in situ of archaeological remains. In cases where this is not possible, such as quarrying, preservation by record is an option, involving archaeological excavation. Campaigners argued that further excavation and subsequent quarrying will destroy the ritual landscape completely. In 2002 Tarmac Northern Ltd. expressed an intention to apply for planning permission to quarry Thornborough Moor, thus intending to quarry right up to the edge of the designated scheduled monument area, which caused what The Times labelled as "unprecedented protests", and a 10,000 signature petition against the proposal. In March 2005, Tarmac stated it would not seek to apply for planning permission to quarry this site for at least ten years, the period covered by North Yorkshire County Council's Minerals Plan. In February 2006 North Yorkshire County Council turned down Tarmac's application to expand quarrying to the Ladybridge Farm site. Later in 2006 Tarmac submitted a revised planning application to North Yorkshire County Council. The revised application for Ladybridge, which is adjacent to the Nosterfield Quarry, reduced the proposed area for sand and gravel extraction from 45 hectares to 31 hectares, avoiding the south west section of the site to address concerns raised about archaeology. The application was approved in February 2007. Late in 2007 campaign group Friends of Thornborough requested a judicial review of the planning permission due to a number of procedural irregularities. In response, North Yorkshire County Council ruled the permission to be "fatally flawed," and withdrew the permission previously granted. In November 2016, North Yorkshire County Council’s planning committee agreed with the owners Tarmac to approve further quarrying in return for preserving the site of the Thornborough Henges and 90 acres of surrounding land, which would eventually be handed over to a public body. This agreement saw control of the two henges on land owned by Tarmac pass to Historic England in February 2023. The site is operated by English Heritage and will enable public access. It will join the National Heritage Collection of English Heritage properties. In February 2024 English Heritage announced that it had acquired the third henge from its private owners.