Кіріспе

Мин әулетінің императоры (1368–1398)

Хунгу императоры (21 қазан 1328 – 24 маусым 1398), храмдық есімімен Мин императоры Тайцзу (明太祖), жеке аты Чжу Юаньчжан, әдепті есімі Гуоруй (國瑞), 1368 жылдан 1398 жылға дейін билік еткен Мин әулетінің негізін қалаушы император. 14 ғасырда Қытайда ашаршылық, оба және шаруалардың көтерілісі күшейген кезде, Чжу Юаньчжан Қытайды бағындырған Қызыл Түрбе көтерілісіне басшылық етті, моңғолдар басқарған Юань әулетін құлатты және қалған Юань сарайын (тарихта Солтүстік Юань деп белгіленеді) Моңғол жазығына шегінуге мәжбүр етті. Чжу Аспанның мандатын алды және 1368 жылдың басында Мин әулетін құрды, сол жылы Юань астанасы Ханбалықты (қазіргі Бейжің) әскерімен басып алды. Ол тек отбасына сеніп, көптеген ұлдарын солтүстік шекарада және Янцзы өзенінің аймағында феодалдық князьдер етіп тағайындады. Ең үлкен ұлы Чжу Бяодан ерте қайтыс болғандықтан, Чжу бірнеше нұсқаулар арқылы Чжу Бяоның ұлын таққа отырғызды. Бұл Цзяньвэнь императорының ағаларын тақтан түсіру әрекеттерінен кейін Цзиньнань көтерілісіне әкеліп соқты. Хунгу дәуірі аз ұлттар мен діндерге қатысты төзімділікпен ерекшеленді; қытай тарихшысы Ма Чжоу Хунгу императоры Сиань және Нанкиндегі көптеген мешіттерді жаңартуға және салуға бұйрық бергенін айтады. Хунгу императорының билігі беспрецедентті саяси реформаларымен ерекшеленеді. Император канцлер лауазымын жойды, сарай евнухтарының рөлін күрт қысқартты және сыбайлас жемқорлыққа қарсы қатаң шаралар қабылдады. Ол сондай-ақ Императорлық Қытайдағы ең танымал құпия полиция ұйымдарының бірі – Кестелі киімдегі гвардияны құрды. 1380 және 1390 жылдары жоғары лауазымды шенеуніктер мен генералдарды жою мақсатымен бірнеше тазартулар жүргізілді; ондаған мың адам жазаланды. Хунгу билігі де қатыгездікке толы болды. Императорға қарсы шыққандарға қатысты түрлі жазалау әдістері енгізілді, жаппай қырғындар жасалды және оның үстемдігіне қарсылық көрсеткендердің барлығына қарсы шаралар қолданылды. Император ауыл шаруашылығын дамытуға, салықтарды төмендетуге, жаңа жерлерді өңдеуге ынталандыруға және шаруалардың мүлігін қорғауға бағытталған заңдар қабылдады. Ол сондай-ақ ірі меншіктердегі жерлерді тәркіледі және жеке құлдыққа тыйым салды. Сонымен қатар, империяда еркін қозғалысқа тыйым салып, отбасыларға мұрагерлік кәсіптік санаттарды тағайындады. Осы шаралар арқылы Чжу Юаньчжан соғыстан қираған елді қайта құруға, әлеуметтік топтарды шектеуге және бақылауға, және халқына дәстүрлі құндылықтарды сіңіруге тырысты, нәтижесінде өзін-өзі қамтамасыз ететін шаруа қоғамдарының қатаң реттелген қоғамын құрды.

Ерте өмір

Чжу қазіргі Фэньян, Анхуй провинциясындағы Чжунли округінде кедей шаруалар отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Чжу Шичжэнь (朱世珍, түпнұсқа аты Чжу Вуси 朱五四) және анасы Чэнь Эрньян еді. Оның жеті үлкен ағасы болды, олардың бірнешеуін ата-анасы "таратты", себебі отбасын асырауға әрдайым жеткілікті тамақтары болмады. 16 жасында ауыр құрғақшылық отбасының егінін жойды, содан кейін аштықтан отбасының барлық мүшелері қайтыс болды, тек ол және оның бір ағасы ғана тірі қалды. Ол оларды ақ матаға орап жерледі. 99 жасқа дейін өмір сүрген оның әкесі монғол шапқыншылығына қарсы күрескен Оңтүстік Сун армиясы мен теңіз күштерінде қызмет еткен және немересіне осы туралы әңгімелер айтқан. Отбасының қазасынан кейін, Чжу ағасының уәдесін қабылдап, жергілікті буддалық монастырь Хуанджуе ғибадатханасында жаңа монах болды. Бірақ монастырь қаржысы таусылған соң, ол оны тастап кетуге мәжбүр болды. Келесі бірнеше жыл бойы Чжу саяхаттап, Юань әулетінің соңғы жылдарында қарапайым халықтың ауыр жағдайларын өз басынан өткерді. Шамамен үш жылдан кейін ол монастырға қайта оралып, 24 жасқа дейін сонда тұрды. Ол буддалық монахтармен бірге оқу мен жазуға үйренді.

Билікке көтерілу

Чжу тұратын монастырды ақырында жергілікті көтерілісті басу міндеті қойылған әскер тонап, қиратты. 1352 жылы Чжу Юань әулетіне қарсы туған көптеген көтерілісші күштердің біріне қосылды. Ол тез арада шенді жоғарылатып, қолбасшы болды. Кейіннен оның күштері Ақ лотос қоғамымен байланысты миллениарлық секта – Қызыл тюрбандарға қосылды, оның басшысы Хан Шаньтоң болды. Қызыл тюрбандар буддизм, манихейлік және басқа да діндердің мәдени және діни дәстүрлерін ұстанды. Қытайдың халықтары арасында конфуциандық және неоконфуциандық ілімдердің қорғаушысы ретінде танылған Чжу Юань әулетін құлатуға ұмтылған көтерілісшілердің басшысы болды. 1356 жылы Чжу әскерімен Нанкин қаласын жаулап алды, ол оның операциялық базасы болды және кейіннен Мин әулетінің астанасы атанды. Нанкиндегі Чжу үкіметі жақсы басқаруымен танымал болды, сондықтан қала басқа заңсыз аймақтардан қашқан көптеген адамдарды тартты. Есептеулерге сәйкес, Нанкин халқы келесі 10 жыл ішінде он есеге өсті. Осы уақытта Юань үкіметі ішкі фракциялардың билік үшін күресінен әлсіреп, Янцзы өзені аңғарын қайта басып алуға көп күш жұмсаған жоқ. 1358 жылы Орталық және Оңтүстік Қытай әртүрлі көтерілісші топтардың бақылауына көшті. Сол кезде Қызыл тюрбандар да бөлінді. Чжу шағын фракцияның (шамамен 1360 жылы "У" деп аталды) басшысы болды, ал ірі фракция, Чэн Юлиан басшылығымен, Янцзы өзені аңғарының орталық бөлігін бақылады. Чжу Юаньчжан – У герцогы, формальды түрде Хан Шаньтоңның ұлы Хан Линьердің (韓林兒) бақылауында болды, ол Сонг әулетінің Лонгфенг императоры ретінде таққа отырды. Чжу өзінің қызметіне көптеген таланттарды тарта алды. Олардың бірі – Чжу Шен (朱升), ол оған "биік қабырғалар салуды, азық-түлік қорын жинауды және патшалық атаққа ие болуды кейінге шегергенді" кеңес берді. Тағы бірі – Лю Боуэнь, Чжудың маңызды кеңесшілерінің бірі болды және кейінірек "Хуолонцзин" атты әскери технология трактатын өңдеді. 1360 жылдан бастап Чжу мен Чэн Юлиан бұрынғы Қызыл тюрбандар бақылаған аумақтарда билік үшін ұзақ соғыс жүргізді. Соғыстағы шешуші сәт 1363 жылы Поянг көлінде болған шайқас болды. Шайқас үш күнге созылды және Ченнің үлкен флотының жеңілісімен және шегінуімен аяқталды. Бір айдан кейін Чен шайқаста қаза тапты. Чжу бұдан кейін ешқандай шайқасқа қатыспады және Нанкинде қалды, онда ол генералдарына науқандар жүргізуге нұсқау берді. 1367 жылы Чжу әскерлері Цзян Шичэннің У режимін жеңді, ол Сучжоуда орналасқан және бұрын Янцзы дельтасының көп бөлігін және Ханчжоуды қамтыған, ол бұрын Сонг әулетінің астанасы болған. Бұл жеңіс Чжу үкіметіне Янцзы өзенінің солтүстігі мен оңтүстігіндегі жерлерге билік ету құқығын берді. Басқа ірі әскербасылар Чжуға бағынды, ал 1368 жылдың 23 қаңтарында Чжу өзін Нанкиндегі Мин әулетінің императоры деп жариялады және "Хунгу" (әдеби мағынасы "батыл") деген атты дәуір атауын қабылдады. 1368 жылы Мин әскерлері Юань билігінде қалған аумақтарға шабуыл жасау үшін солтүстікке бет алды. Тогон Темүр (Юань императоры Шунь) 1368 жылдың қыркүйегінде астана Ханбалик (қазіргі Бейжің) және Солтүстік Қытайдың қалған бөлігін тастап, Моңғол жазығына шегінді. 1371 жылдың 15 қазанында Хунгудың ұлдарының бірі Чжу Шуанг Юань әулетінің Баяд генералы Кёке Темүрдің қарындасына үйленді. 1371 жылы Мин әулеті Сычуаньды билеген Мин Южен құрған Мин Ся әулетін жеңді. 1381 жылы Мин әскері Юаньның соңғы провинциясы Юньнаньды басып алды, соның нәтижесінде Қытайдың өзі Мин билігі астында біріктірілді.

Билік

[[Файл:明太祖画像. Хунгу императоры қартайған шағында, шамамен 1397 ж. Юань әулеті кезінде шеттетуге ұшыраған конфуцийшіл ғалым-бюрократтар үкіметтегі басты рөлдеріне қайта оралды. "Барбариялық" (яғни моңғолдық) элементтер, оның ішінде киімдер мен есімдер заңсыз деп жарияланды. "Барбариялық" дегенің нақты анықтамасы болған жоқ, императордың қалауынша жеке киім үлгілері мен есімдерге тыйым салынды. Юань әулетінің билеушілері бұрын пайдаланған сарайлар мен әкімшілік ғимараттарға да шабуылдар жасалды. Бірақ Тайдзудың көптеген мемлекеттік мекемелері Юань әулетінің үлгісімен құрылды: әрбір ауылда бастауыш білім беру үшін қажетті қоғамдық мектептер. Хунгу құрған Миннің құқықтық жүйесінде терісін сылып алу және баяу кесу сияқты түрлі жазалау әдістері болды. Ол Нанкинде тұратын бірнеше мың адамды, оның өзі туралы сыйсыздықпен сөйлегенін естіген соң, өлтіруге бұйрық берген деседі. Ху Вэйюн ісінде ондаған мың шенеуніктер мен олардың отбасылары бас көтеру, сатқындық, жемқорлық және басқа да айыптаулар бойынша өлім жазасына кесілді. Мин әулетінің жазушыларының баяндамасына сәйкес, 1380 жылы көп адам өлтіргеннен кейін, оның сарайына найзағай шағылып, құдайдың жазасынан қорқып, қырғынды біраз уақытқа тоқтатты. Бірақ 1390 жылдары генерал Лан Ю-дың көтеріліс жоспарымен байланысы бар деген айыппен ондаған мың адам тағы да жазаланды. Мин мемлекеті құрылғаннан кейін Хунгудың әскери шенеуніктеріне дворяндық атақтар берілді. Бұл атақ иесіне жалақы төлеуді қамтамасыз етті, бірақ басқа жағынан бұл тек рәміздік мәні бар болды. Мұ Иннің отбасы да солардың қатарында болды. Дворяндықтарға билікті теріс пайдалануға қарсы арнайы ережелер қабылданды.

Жер реформалары

Хунгу шаруа отбасынан шыққандықтан, ол шаруалардың білімділер мен байлардың қысымынан қалай зардап шегетінін жақсы білген. Олардың көптегені үкімет шенеуніктерімен байланыстарын пайдаланып, шаруалардың жерлерін тартып алып, кедейлерге салық жүктеу үшін оларға пара берген. Мұндай теріс әрекеттердің алдын алу үшін ол екі жүйе енгізді: Сары тізімдер және Балық қабығы тізімдері. Олар үкіметтің жер салығынан түсетін кірісін қамтамасыз етумен қатар, шаруалардың жерлерін жоғалтпауына кепілдік берді. Алайда, реформалар бюрократтардың шаруаларға төндіретін қаупін жойған жоқ. Керісінше, бюрократтардың санының артуы және олардың беделінің өсуі байлыққа және мемлекеттік қызметтегілерге салық жеңілдіктеріне әкелді. Бюрократтар жаңа артықшылықтарға ие болды, ал кейбіреулері заңсыз ақша қарыздаушылар мен құмар ойындары желілерін басқарды. Өз билігін пайдаланып, бюрократтар шаруалардың жерлерін тікелей сатып алу және ипотекалық қарыздарды өндіріп алу арқылы өздерінің иеліктерін кеңейтті. Шаруалар көбінесе жалдамалы жұмысшыларға, жұмыс іздеуге немесе басқа жерге көшуге мәжбүр болды. 1357 жылы Мин әулетінің құрылысынан бастап Хунгу шаруаларға жер бөлуге ерекше көңіл бөлді. Бір жолы - халықты сирек қоныстанған аймақтарға көшіру. Мысалы, Хонгтонг округі, тығыз халқына байланысты, көптеген көшіп келушілердің бастапқы нүктесі болды. Көшіп келушілер пагода ағашының (洪洞大槐樹) астына жиналып, көршілес провинцияларға эскортталды. «Шаньси провинциясының Хунтонг қаласындағы үлкен пагода ағашы» Хэнань және Хэбэйдің кейбір аймақтарында ата-бабалардың мекенін білдіретін кең таралған тіркес сөз тіркесіне айналды. Шаруаларға көмек көрсету мақсатында суару жүйелері мен бөгеттер салу сияқты қоғамдық жұмыстар жүргізілді. Сонымен қатар, Хунгу шаруалардан міндетті еңбек талаптарын азайтты. 1370 жылы Хунгу Хунань және Анхуйдағы кейбір жерлерді ересек жасқа жеткен жас шаруаларға беруді бұйырды. Бұл бұйрық жер иелерінің жерді тартып алуына жол бермеуді мақсат етті, сонымен қатар жерге құқықтарды беруге болмайтынын белгіледі. Ол билік құрған кезеңнің ортасында, жаңадан игерілген жерді өңдегендерге салықсыз меншік құқығы берілетінін жарлық етті. Бұл саясат халық тарапынан жақсы қабылданып, 1393 жылы өңделген жердің көлемі 8 804 623 цин мен 68 муға жетті, бұл басқа қытай әулеттерінің ешқайсысының жетістігіне жете алмады. Хунгу сонымен қатар Нанкин маңында 50 миллион ағаш отырғызуды, каналдарды қайта жаңартуды, суару жүйелерін жақсартуды және Солтүстік аймақты қайта қоныстандыруды бастады.

Әлеуметтік саясат

Хунгу билігі кезінде Қытайдың ауылдық аймағы 110 шаңырақтың қауымдастығы – ли (里) ретінде қайта ұйымдастырылды. Қауым басшысы лауазымы ең көп халқы бар он шаңырақтың арасында кезекпен алмасып тұратын болса, қалғандары ондықтарға бөлінді. Бұл жүйе лицзя (里甲) деп аталды. Қауымдар жергілікті билік үшін салық жинау және жұмыс күшін дайындауға жауапты болды. Ауыл ақсақалдары қауымға бақылау жасау, қылмыстық әрекеттер туралы хабарлау және тұрғындардың ауыл шаруашылығы жұмысына толыққанды қатысуын қамтамасыз етуге міндетті болды. Юань әулетінің Чжусэ Хуцзи (諸色戶計) жүйесі сақталды және шаңырақтар түрлі топтарға бөлінді. Ең негізгі топтары – азаматтық шаңырақтар (民戶), әскери шаңырақтар (軍戶), қолөнерші шаңырақтары (匠戶) және тұзшы шаңырақтары (鹽灶戶) – отбасының қандай жұмысқа тартылатынын анықтады. Мысалы, Юнле дәуірінің басында әскери шаңырақтар жалпы халықтың шамамен алтыдан бір бөлігін құрады. Олардың әрқайсысы ересек ер адамды әскерге беруге, ал кем дегенде бір адамды әскери қызметке көмектесуге міндетті болды. Әскери, қолөнерші және тұзшы шаңырақтары мұрагерлікпен берілетін, азаматтық шаңыраққа айналу тек өте сирек жағдайларда ғана мүмкін болды. Отбасы, кәсібіне қарай, дәрігерлер мен ғалымдар шаңырақтары сияқты кішігірім топтардың біріне де қатысты болуы мүмкін. Жоғарыда аталған "жақсы" шаңырақтардан басқа, ойын-сауық шаңырақтары (樂戶) сияқты кемсітушілік топтар да болды. Саяхатшылар жергілікті билік берген луин (路引) – рұқсат қағазын міндетті түрде алып жүруі керек еді, ал көршілері олардың жоспарланған бағытынан хабардар болуы тиіс. Рұқсатсыз көшіп-қонуға тыйым салынды, бұзушылар жер аударылды. Бұл саясат Хунгу дәуірінде қатаң сақталды. Чжу Юаньчжан 1392 жылдың 24 қыркүйегінде міндетті шаш өсіру туралы заң қабылдады, барлық еркектердің шашын ұзартуын талап етті және маңдайдың бір бөлігін қырқып, шаштың бір бөлігін қалдыруды – моңғолдық шаш үлгісін – заңсыз деп жариялады. Шаш қырқып, қырқылуға рұқсат берген шашкерші мен оның ұлдарына қастрация жазасы берілді, ал олардың отбасылары жер аударылды. Бұл моңғолдардың жартылай қырқылған шаштарын жоюға және ұзын хан шашын орнатуға көмектесті.

Бюрократиялық реформалар мен билікті нығайту

Хунгу үкіметтің барлық салаларын бақылауды нығайтуға тырысып, көбінесе сәтті болды, соның салдарынан ешбір топ оны құлатуға жеткілікті күш жинамады. Ол елдің моңғолдарға қарсы қорғанысын да нығайтты. Билікті өз қолына шоғырландыруды күшейтті. Бұрынғы династиялардағы басты орталық әкімшілік орган басшысы болған канцлер лауазымын жойды, осының себебін өзінің канцлері Ху Вэйюнгқа таңды. Көптеген адамдар Хунгу билікті толығымен өз қолына алу ниетімен, қабілетсіз императорларға қарсы жалғыз кепілдікті жойды деп санайды. Дегенмен, Хунгу кең империяны жалғыз өзі басқара алмайтындықтан, «Ұлы хатшы» деген жаңа институт құруға мәжбүр болды. Бұл кабинет сияқты ұйым, бірте-бірте таратылған премьер-министрдің өкілеттіктерін қабылдап, уақыт өте келе сондай күшті болды. Рей Хуанның пікірінше, сырттай әлсіз көрінетін Ұлы хатшылар тақтың артында айтарлықтай оң әсер ете алады. Олардың беделі мен халықтың сенімі арқасында император мен министрлер арасында делдалдық қызмет атқарып, сарайдағы тұрақтылықты сақтауға көмектеседі. Хунгудың дәстүрлі бас кеңесші лауазымдарын жоюының басты себебі – Ху Вэйюнгтың таққа таласу әрекеті болды. Ху – аға Ұлы кеңесші және қабілетті әкімші, бірақ жылдар өте оның билігінің ауқымы және бірнеше саяси дау-дамағалға қатысуы, параноиялық императордың оған деген сенімін жойды. 1380 жылы Хунгу Ху мен оның отбасын тұтқындап, мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен өлім жазасына кесті. Бұл мүмкіндікті пайдаланып, үкіметін тазартуға кірісіп, Хумен байланысы бар көптеген шенеуніктерді, сондай-ақ олардың отбасын өлімге бұйырды. Тазалау он жылдан астам уақытқа созылды және 30 мыңнан астам адам өлім жазасына кесілді. 1390 жылы тіпті императордың ең жақын достарының бірі, Мин империясын құруға үлкен үлес қосқан Ли Шанчан, 70-тен астам туысымен бірге өлім жазасына кесілді. Ол қайтыс болғаннан кейін бір жыл өткен соң, Жұмыс кеңесінің бір өкілі Лидің кінәсіздігін дәлелдеп, императорға шағымданды. Лидің мәртебесі, байлығы мен билігінің жоғары деңгейде болғандықтан, оның таққа таласуға көмектесуі мүмкін емес екенін айтты. Хунгу бұл айыптауларды жоққа шығара алмады және тазалауды тоқтатуға мәжбүр болды. Хунгу сонымен қатар бұрынғы династиялардағы сарай евнухтарының зиянды рөлін атап өтті. Олардың санын күрт қысқартып, құжаттармен жұмыс істеуіне тыйым салып, сауатсыз болуларын талап етті және мемлекеттік істерге араласуға тырысқандарды өлім жазасына кесті. Император евнухтарға деген теріс көзқарасын сарайындағы тақтамен бекітті: «Евнухтар әкімшілік істерге қатысуға құқықсыз». Бірақ оның мұрагерлері евнухтарға деген осы жеккөрушілікті ұзақ сақтамады, өйткені Хунгу мен Цзяньвэнь императорларының евнухтарға қатыгездікпен қарауы Юнле императорына төңкерісі кезінде оларды күш базасы ретінде пайдалануға мүмкіндік берді. Қайта-қайта тазалаулар мен тарихи лауазымдарды жою арқылы Хунгу Қытайдың ғасырлар бойы қалыптасқан үкіметтік құрылымын түбірімен өзгертті және императордың абсолютті билігін күшейтті.

Экономикалық саясат

Оқыған бюрократтардың қолдауымен ол конфуцийшілдік көзқарасты қабылдады, саудагерлердің тек қана зиянды екенін айтты. Ол елдің байлығының көзі – ауыл шаруашылығы болуы керек деп санады, ал сауда – арсыздық. Осының салдарынан, Мин экономикасы Юань әулетінен бұрынғы Сунь әулетінің экономикасынан өзгеше, ауыл шаруашылығына басымдық берді және кіріс үшін саудагерлерге емес, ауыл шаруашылығына сүйенді. Хонгву өзін-өзі қамтамасыз ететін ауылшаруашылық қауымдастықтарын құруды қолдады. Дегенмен, оның саудагерлерге деген көзқарасы саудагерлердің санын азайта алмады. Керісінше, Хонгву дәуірінде империяның ішіндегі өнеркәсіптің өсуіне байланысты сауда айтарлықтай өсті. Сауданың өсуіне себеп – кейбір аймақтардағы нашар топырақ жағдайы мен халықтың тым көп болуы болды, бұл көптеген адамдарды өз үйлерін тастап, сауда арқылы өмір сүруге мәжбүр етті. Мин дәуірінде жазылған "Ту Пьен Хсин Шу" атты кітап сол кездегі саудагерлердің қызметін егжей-тегжейлі сипаттайды. Хонгву дәуірінде қағаз ақша қайта енгізілгенімен, оның дамуы басынан-ақ тоқтап қалды. Инфляцияны түсінбеген Хонгву көптеген қағаз ақшаны сыйлық ретінде берді, сол себепті 1425 жылы мемлекет қағаз ақшаның құны бастапқы құнының 1/70-іне дейін түскендіктен, мыс монеталарды қайта қолдануға мәжбүр болды.

Білім беру саясаты

Хонгву Менцийді Конфуций ғибадатханасынан алып тастауға тырысты, өйткені оның еңбектерінің кейбір бөліктері зиянды деп есептелді. Олардың ішінде: «Халық – мемлекеттің ең маңызды құндылығы, жер мен астық рухтары екінші орында, ал билеуші – ең жеңілі» (Менгзи, Цзинь Синь II), сондай-ақ «Егер хан министрлерін топырақ немесе шөптей қараса, олар оны қарақшы және жау деп есептейді» (Менгзи, Ли Лу II). Бұл әрекет Әділет министрі Цян Тан (錢唐) бастаған маңызды шенеуніктердің қарсылығына тап болғандықтан сәтсіз аяқталды. Соңында император 85 жолын жойған «Менций қысқартылған нұсқасы» (孟子節文) жинағын жасауды ұйымдастырды. Аталғандардан басқа, алынып тасталған сөйлемдерге басқару қағидаларын сипаттаушы, игілік пен мейірімділікке шақырушы, сондай-ақ Шан әулетінің Чжоу патшасын сынаушы мәтіндер де кірді. Гуоцзяньде Конфуций классикасымен қатар, Хонгву заң, математика, каллиграфия, ат спорты және садақ атуды да маңызды деп есептеді, бұл пәндер императорлық емтиханға да талап етілді. 1370 жылы Хонгву емтиханға садақ ату мен ат спортын қосты, бұрынғысы 1162 жылы Сун императоры Сяоцзонгтың әскери емес шенеуніктерге садақ ату мен ат спортын міндетті етуімен ұқсас болды. Хонгвудың күзетшілері мен генералдары Нанкиннің Меридиан қақпасы маңында садақ ату орындарын пайдаланды. Хонгву мен Йонле императорлары Юань әскерінің үлгісімен атты әскер құрды. Хонгвудың әскері мен шенеуніктеріне моңғолдар да кірді. Хонгвудың қызметінде Юань және Мин әскерлерінде болған Хе Суонанның сүйікті хоббиі – ат спорты мен садақ ату еді. Чжэнтун императоры Тыйым салынған қалада, ал Хонгву салған Сиань қала қабырғаларында садақ ату мұнараларын тұрғызды. Хонгву Қытайдың барлық ауылдарына халықты жақсы мінез-құлық танытуға шақыратын, әйтпесе қорқынышты салдарға ұшырайтынын ескертетін эсселер жазып таратты, сондай-ақ «Ата-ананың насихаттарын» жазды. Ол Кангси императорының қасиетті жарлығына әсер еткен «Алты нақыл» (六諭, 聖諭六言) атты еңбекті жазды. Шамамен 1384 жылы Хонгву исламдық астрономиялық кестелерді қытай тіліне аударып, жинақтауды тапсырды. Бұл жұмысты мұсылман астрономы Машайихей және қытай ғалымы У Боцзун орындады. Бұл кестелер «Хуэйхуэй Лифа» деп аталды және 18 ғасырдың басына дейін Қытайда бірнеше рет жарияланды.

Сыртқы саясат

thumb|240px|Басқыншылықсыз ел (不征之国) – Хуан Минг Цушуньнен. Хунгу "басқыншылықсыз ел" (不征之国) деп белгіледі. Ол Мин империясы бағындыруға тырыспайтын 15 елді тізімдеді, мысалы Жапония, Шривиджая, Таиланд, Люкю және Вьетнамның Чан әулеті.

Вьетнам

Хунгу интервенцияшыл емес еді, Вьетнамның Чампаға шабуыл жасауына араласудан бас тартты, тек вьетнамдықтарды шабуыл жасағаны үшін сөккенімен, шетелдегі әскери қимылдарға қарсы болды. Ол болашақ императорларға тек шетелдік шапқыншылардан қорғануға, ал даңқ мен жаулау үшін кеңейтімді әскери науқандарға қатыспауға ескертті. 1395 жылғы ата-бабалық нұсқауында император Қытайдың Чампа, Камбоджа немесе Анамға (Вьетнам) шабуыл жасамауы керектігін арнайы жазды. Оның агрессивті кеңейтімге қарсы тұруын есептемегенде, Хунгудың сыртқы саясатының көп бөлігі және оның дипломатиялық институттары Юань дәстүріне негізделген.

Жапондық қарақшылар

Хунгу Ашикага шогунатына хабар жіберіп, оның әскері "бандиттеріңді тұтқындап, жояды, тікелей елге шабуылдайды және патшаңды тізгіндейді" деді. Шындығында, оның жағалауларын тонаған "көкірек пираттардың" және "шығыс варварларының" көп бөлігі – қытайлықтар еді. Оның мемлекетін Солтүстік Юань қалдықтарынан қорғау қажеттілігінен Хунгу Жапонияға қарсы қол жеткізе алған нәрсе – бірқатар "теңізді тыйым салу" шаралары ғана болды. Жеке шетелдік сауда өлім жазасына кесілді, саудагердің отбасы мен көршілері жер аударылды; кемелер, порттар мен кеме жасаушылықтар қиратылды, ал порттар саботажға ұшырады. Жақсы мінез-құлық үшін сыйақы тым аз болды және жапон билігін өз контрабандистері мен пираттарын тамырмен жоюға ынталандыру жеткіліксіз болды. Тераң сенімсіздікке қарамастан, Хунгудың Ұрпақтарға арналған Ережелерінде Жапонияны тағы 14 елмен бірге "әскери науқандар жүргізілмейтін елдер" деп тізімдеді және ұрпақтарына олармен бейбіт қарым-қатынас сақтауға кеңес берді. Бұл саясатты оның ұлы Юнле императоры бұзып, Солтүстік Вьетнамға бірнеше рет араласуға бұйрық берді, бірақ бұл саясат соңынан бірнеше ғасыр бойы сақталды.

Византия империясы

Цинь династиясының басында жинақталған Мин тарихы Хунгудың Византия империясының "Них ку лун" (捏古倫) деген саудагермен қалай кездескенін баяндайды. 1371 жылдың қыркүйегінде ол Джон V Палеологқа Мин әулетінің құрылғанын хабарлайтын хатпен оны туған жеріне қайтарып жіберді. Бұл саудагердің ішінде Пекиннің бұрынғы епископы Николаус де Бентра болған деген болжам бар, оны Папа Иоанн XXII 1333 жылы Монтекорвино архиепискобы Иоаннның орнына жіберген. Мин тарихында Қытай мен Фу Лин арасындағы байланыс осы оқиғадан кейін үзілгені, ал Ұлы батыс теңізінің (Жер орталық теңізі) дипломаттары 16 ғасырға дейін, итальяндық иезуит миссионері Маттео Риччимен бірге Қытайға келген жоқ делінеді.

Бағалау

Тарихшылар Хунгуды Қытайдың ең маңызды императорларының бірі деп санайды. Патриция Бакли Эбрей айтқандай, "Сирек кездесетін жағдай, Қытай тарихының барысына Минь әулетінің негізін қалаушы Чжу Юаньчжан сияқты бір тұлға осы деңгейде әсер еткен". Оның кедей және қарапайым отбасыда туғанына қарамастан, билікке өте жылдам көтерілді. 11 жылдың ішінде ол мүсірлік монахтан Қытайдағы ең қуатты әскери сардарға айналды. Тағы бес жыл өткен соң, ол Қытай императоры болды. Саймон Лейз оны былай сипаттады: 'шаруа отбасынан шыққан, нашар білімді, ісқылды адам, батыл және епті тактик, болашақты көре білетін, көп жағынан шығармашылық гений; табиғаты бойынша қабақты, циник және қатыгез, соңында психопатияға жақын параноя белгілерін көрсетті'.

Отбасы

Чжу Юаньчжан Ма патшайымымен қатар көптеген корей және моңғол әйелдерін де әйелдері ретінде ұстаған, және олардың барлығынан 16 қызы мен 26 ұлы болған.

Романдар

Көктің қылышы мен айдаһардың қылышы (倚天屠龍記), Луи Чаның 1961–1963 жылдардағы уся романы. Чжу Юаньчжан романда маловаты кейіпкер ретінде бейнеленеді. Чжу Юаньчжан осы роман негізінде түсірілген фильмдер мен телесериалдарда әртүрлі актерлермен сомдалды. Күнге айналған әйел, Шелли Паркер Чанның 2021 жылғы романы. Чжу Юаньчжанның билікке жолы және оның өрлеуі – басты кейіпкер Чжу Чонгбаның тарихи негізі болып табылады.

Теледидар

"Король болу үшін туылған" (大明群英) – 1987 жылы TVB телеарнасы түсірген, Симон Ямның Жю Юаньчжан рөлінде ойнаған гонконгтық телесериал. "Жю Юаньчжан" (朱元璋) – 1993 жылы Пекин телеарнасы шығарған, Лю Цидің Жю Юаньчжан рөлінде ойнаған қытай телесериалы. "Ұлы аяқты император Ма" (大腳馬皇后) – 2002 жылы Жю Юаньчжанның әйелі, император Ма туралы қытай телесериалы. Тан Гуоцян Жю Юаньчжан рөлін сомдады. "Chuanqi Huangdi Zhu Yuanzhang" (傳奇皇帝朱元璋) – 2006 жылы шыққан қытай телехикаясы, онда Чэнь Баогуо Жю Юаньчжан рөлінде ойнады. "Мин әулетінің негізін қалаушы император" (朱元璋) – 2006 жылы Фэн Сяонин режиссерлік еткен, Ху Цзюньнің Жю Юаньчжан рөлінде ойнаған қытай телесериалы. "Аңыз Лиу Боуэн" (神機妙算劉伯溫) – 2006–2008 жылдардағы Тайвань телесериалы, Жю Юаньчжанның кеңесшісі Лиу Боуэн туралы. TTV телеарнасы шығарды, Хуо Чжэнцзи Жю Юаньчжан рөлінде ойнады. "Zhenming Tianzi" (真命天子) – 2015 жылы Жән Юаньсин түсірген, Чжан Жуовэннің Жю Юаньчжан рөлінде ойнаған қытай телесериалы. "Love Through Different Times" (穿越时空的爱恋) – 2002 жылы шыққан қытайлық комедиялық телесериал, Қытайдың құрлықтағы тұңғыш уақыт саяхаты телесериалы болып саналады.