Кіріспе

Өзбекстан КСР-інің туы Өзбек КСР-інің туы 1952 жылғы 29 тамызда қабылданды. Қызыл түс – «жұмысшы табының революциялық күресін», балға мен орақ – шаруалар мен жұмысшылардың одағын, ал қызыл жұлдыз – коммунистік партияның символын білдіреді. Басқа элементтердің символикалық мағынасына ресми түсіндірме жоқ. Дегенмен, кейбір материалдарда ақ жолақтар мақта, ал көк жолақ Амударияны және жалпы суару жүйесін көрсетеді. Бұрын, 1926 жылғы 9 қаңтардан бастап, ту сол сияқты болған, бірақ елдің аты өзбек, орыс және тәжік тілдерінде жазылған. Алғашқы ту 1925 жылғы 22 шілдеде көтерілді, ол қызыл түсті болды және елдің аты араб тілінде, ал сол жақ жоғарғы бұрышында алтын түстес кириллицадағы УзССР әріптері жазылған. 1931 және 1937 жылдар аралығында ту өте ұқсас болды, бірақ өзбек аббревиатурасы OzSSC және оның орыс тіліндегі баламасы: «УзССР» деп жазылған. 1937 жылғы 14 ақпан мен 1940 жылдары ту қабылданғанға дейін, ту сол күйінде қалды, бірақ елдің аты латын әріптерімен: «OZBEKISTAN SSR» деп жазылды. 1940 жылы ту қызыл түсті болды, ал елдің аты өзбек (Ўзбекистон ССР, Oʻzbekiston SSR) және орыс (Узбекская ССР, Uzbekskaya SSR) тілдерінде алтын түсте сол жақ жоғарғы бұрышта жазылған. Соңғы Өзбек КСР туы 1952 жылғы 29 тамызда қабылданды. Тудың сыртқы түрі Совет туымен бірдей болғанымен, қызыл бөлігінде бүкіл тудың ортасынан ақшыл көк (лазурь) түсті жолақ бар. Ақшыл көк жолақтың шеттерінде тар ақ жолақтар орналасқан. Ақ жиекті көк жолақтың ені – ту енінің 1/5 бөлігін (бесінші бөлігін) құрайды. Техникалық талаптарға енгізілген өзгерістер 1974 жылғы 27 қыркүйекте және 1981 жылғы 30 маусымда бекітілді. 1991 жылғы 31 тамызда Өзбек КСР-і Өзбекстан Республикасы болып қайта аталды және ту 1991 жылғы 18 қарашаға дейін қолданыста болды.

Төртінші қайта қарау

1934 жылдан бастап республика атауының өзбек тіліндегі бас әріптерінің жазылуы және "социалистік" сөзінің аудармасы өзгерді. Бұл өзгеріс республиканың алғашқы атауын "Өзбекстан Ьҫтьмаьь Шоралар Ҫымhyrijәti (ӨЗ.Ь.Ş.Ç)" дегеннен "Өзбекстан Социалистік Совет Ҫumhurijәti (ОЗ. С. С.Ҫ)" деп өзгертуге әкеп соқты.

Бесінші қайта қарау

1935 жылдан бастап өзбек тілінде "республика" сөзінің аудармасы өзгерді. Бұл өзгеріс республика атауының өзгеруіне алып келді: "Ozвekistan Sotsialistik Sovet Ҫumhurijәti (OZ. С. С. Ҫ)" дегеннен "Ozвekistan Sotsialistik Sovet Respublikasi (OZ. С. С. R)" деп өзгерді.

Бірінші қайта қарау

1938 жылғы 23 шілдеде Өзбек КСР Конституциясына толықтырулар енгізілді. Өзбек тіліндегі ел атауы "Өзбекстан КСР" дегеннен "Өзбекстан КСР" деп өзгертілді.

Екінші қайта қарау

1940 жылы 8 мамырда Өзбек КСР Жоғарғы Кеңесінің үшінші сессиясы кириллица негізінде жаңа әліпбиге көшу туралы заң қабылдады. 1941 жылы 16 қаңтарда Өзбек КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының қаулысымен Өзбек КСР мемлекеттік туындағы жазу орыс әліпбиіне аударылды.

Символизм

Байрақ символикасының ресми түсіндірмесі болған жоқ. Әртүрлі басылымдарда ақ жолақтар мақта далаларын, ал көк жолақ Амударья өзенін және Өзбекстандағы суару жүйесін көрсетеді. Тағы бір дерек көзінде көк жолақ – Түркі кеңесінің туындағы сияқты, пантүркіліктің символы ретінде сипатталған, бірақ Өзбекстан КСРО кезінде пантүркілікке қарсы болған.

Төртінші нұсқа

Көп ұзамай ұлттық туды іздеу басталды, жаңа үлгіні анықтау үшін конкурс жарияланды. 200-ден астам өтініш келіп түсті, және түрлі тараптардан түскен ұсыныстарды бағалау үшін комиссия құрылды. Жеңімпаз үлгі 1991 жылғы 18 қарашада Өзбекстан Жоғарғы Кеңесінің кезектен тыс отырысында таңдалғаннан кейін бекітілді. Осылайша Өзбекстан Орталық Азиядағы тәуелсіздік алған алғашқы республика болып жаңа туын қабылдады. Көк, ақ және жасыл түстердің көлденең жолақтарынан құралған үш түсті комбинациясы жағынан, ол Оңтүстік Африканың ішінде орналасқан анклав Лесото және Африка мүйізіндегі Сомалидің федералдық штаты Пунтландтың туларына ұқсас.