Кіріспе

Элкинс заңы – 1903 жылы АҚШ-тың 1887 жылғы Мемелекеттік сауда заңына түзетулер енгізген федералды заң. Бұл заң Мемелекеттік сауда комиссиясына (ICC) жеңілдіктер берген теміржолдарға және осы жеңілдіктерді қабылдаған жүк жіберушілерге ауыр айыппұл салуға уәкілдік берді. Теміржол компанияларына жеңілдіктер ұсынуға тыйым салынды. Теміржол корпорациялары, олардың басшылары және қызметкерлері кемсітушілік тәжірибелер үшін жауапты деп танылды. Элкинс заңына дейін мал және мұнай салалары стандартты теміржол тасымалы тарифтерін төлесе, кейін теміржол компаниясынан жеңілдіктер талап ететін. Теміржол компаниялары теміржол трестерінен бопсалаудан шаршап, Элкинс заңының қабылдануын құптады. Бұл заң президент Теодор Рузвельттің "Әділ келісім" ішкі саясатының бір бөлігі болды және оның халыққа танымалдығын арттырды.

Өмірбаян

Конгресс Елкинс заңын Мемлекетаралық сауда туралы заңға қосымша ретінде қабылдады. Егер шектеуші заңнама болмаса, ірі фирмалар өздерінің бизнесі үшін теміржол компанияларынан келісім бойынша белгіленген бағадан төмен жеңілдіктерді немесе бағаларды талап ете алатын еді. Осының салдарынан, теміржолдар үлкен қалалар арасындағы, фирмалардың тығыз орналасқан жерлеріндегі тасымал үшін монополиялық бағалардан гөрі бәсекеге қабілетті төмен бағаларды ұсынуды қалыпты жағдайға жеткізді, бұл сапардың ұзақтығына қарамастан жасалды. Трасттар тасымалдаушының кірісінің маңызды бөлігін құрағандықтан, олар бизнес жасау шарты ретінде жеңілдіктерді талап ете алатын, ал тасымалдаушы олармен ынтымақтасуға мәжбүр болатын.

Мақсаты

ICC бәсекелестікті және әділ бағаларды қорғауға шамасы келмеді. Мемлекетаралық сауда туралы заңның 2-бабы тасымалдаушыға артықшылықты бағалар немесе жеңілдіктер ұсынуға тыйым салады; алайда, осы бапты қолдану тиімді болған жоқ. Күшті трасттар стандартты тасымалдау бағасын төлейтін, бірақ тасымалдаушыдан жеңілдік талап ететін. Комиссияға түскен сот істері көбінесе жазалау шараларына әкелмейтін, себебі ICC көбінесе теміржол мүдделерінің өкілдерінен құралған. Бағалық дискриминация жасағаны үшін кінәлі деп танылған тасымалдаушылар ICC-нің шешіміне федералды соттарға шағымданып, жазаны жылдар бойына кешіктіре алатын. Элкинс заңы оның демеушісі, Батыс Вирджиния штатының сенаторы Стивен Б. Элкинстің атымен аталады, ол 1902 жылы Пенсильвания темір жолының өтініші бойынша заң жобасын ұсынды. Заң 57-ші Конгресспен қабылданды және 1903 жылдың 19 ақпанында президент Рузвельт қол қойды. Заң тасымалдаушыға артықшылықты жеңілдіктер беруді қылмыс деп қарастырды және бұл қылмыстың жауапкершілігін тасымалдаушыға да, арзан баға алғанға да жүктеді. Заң сондай-ақ заңды бұзғаны үшін түрме жазасын жойды, сондықтан құқық бұзушы тек айып төлеуге міндетті болды. Жазаның ауырлығын азайту арқылы заң шығарушылар компанияларды бір-біріне қарсы куәлік беруге және заңды қатаң орындауға ынталандыруды үміттенеді.

Әсері

Елкинс заңы қабылданғаннан кейін нақты жүк тасымалы бағасы көтеріңкі түрде төмендеді. 1905 жылы реттеу қозғалысының көшбасшылары Конгресс алдында Актінің нәтижесінде бағалардың қанша төмендегенін анықтау үшін куәлік берді. Бірақ заң қабылданғаннан кейінгі алғашқы айларда теміржол бағаларындағы ең айқын өзгеріс – жеңілдіктердің жойылуы болды. Дегенмен, кейінгі талдаулар көрсеткендей, тасымалдаушылар бағасының төмендеуіне технологиялық прогресс арқасында операциялық шығындардың азаюы себепті. Жеңілдіктерді жою теміржолдарды бизнеске қол жеткізу үшін басқа, бәсекеге қабілетсіз әдістерді іздеуге итермеледі, соның салдарынан 1905 жылы Айова штатының губернаторы Альберт Б. Камминс жеңілдіктерді жою теміржолдарды бизнесті алу үшін бәсекеге қабілетсіз жолдарға көшуге мәжбүр етеді деп мәлімдеді. Осылайша, Елкинс заңы бағаларды нақты түрде төмендетуден гөрі бағаларды тұрақтандыру және бағалық сөз байласуды күшейтуде тиімдірек болды. Елкинс заңын әртүрлі мүдделі тараптар қолдады. Заңды қолдаған азаматтар бағалық дискриминацияны азайту арқылы жүк тасымалы бағасы біркелкі төмендейді деп үміттенеді, ал теміржол мүдделері заңның қабылдануын бағалық сөз байласуды күшпен жүзеге асыру құралы ретінде лоббиледі.

Кейінгі заңнама

Элькинс заңының жетіспеушіліктерін айта отырып, прогрессивтер теміржолдардың мүдделерін күшейтілген реттеуді талап ете бастады, және 1906 жылы президент Рузвельт Элькинс заңының орнына Хепберн заңына қол қойды. Хепберн заңы американдықтардың кеңінен қорғалған мүдделерін көрсете отырып, теміржолдар үшін ең жоғары жүк тасымалы тарифтерін белгіледі.