Кіріспе

АҚШ-тың федералды реттеуші агенттігі (1887–1996)

Мемлекетаралық сауда комиссиясы (ICC) – 1887 жылғы Мемлекетаралық сауда туралы заңмен құрылған АҚШ-тың реттеуші агенттігі. Агенттіктің бастапқы мақсаты – темір жолдарды (кейін жүк тасымалын) реттеу, әділ тарифтерді қамтамасыз ету, тарифтік дискриминацияны жою, сондай-ақ мемлекетаралық автобус желілері мен телефон компаниялары сияқты жалпы тасымалдаушылардың басқа да аспектілерін реттеу болды. 1906 жылдан бастап Конгресс коммерцияның басқа салаларын реттеуге ICC-нің өкілеттіктерін кеңейтті. 20-шы ғасыр бойы ICC-нің бірнеше өкілеттігі басқа федералдық агенттіктерге берілді. ICC 1995 жылы таратылды, ал оның қалған функциялары Жер үсті көлігі басқармасына (Surface Transportation Board) жүктелді. Комиссияның бес мүшесі АҚШ Сенатының келісімімен Президент тағайындады. Бұл – алғашқы тәуелсіз агенттік (немесе «Төртінші тармақ» деп аталды).

Жасау

ICC 1887 жылы президент Гровер Кливленд қол қойған Мемлекетаралық сауда туралы заңмен құрылды. Комиссияның құрылуы теміржолға қарсы кеңінен тараған және ұзақ жылдарға созылған наразылықтардың нәтижесі болды. Батыс фермерлері, әсіресе Гранж қозғалысының өкілдері, осы толқудың басты күші болды, бірақ Батыс тұрғындары, әсіресе ауылдық аймақтардағылар, теміржолдардың жүйелі түрде зәулімдікпен пайдаланған экономикалық билікке ие деп сенді. Негізгі мәселе – бірдей жағдайдағы тұтынушылар мен қауымдастықтар арасындағы бағалық дискриминация. Басқа да маңызды мәселелерге теміржолдардың қалалық және штаттық билік органдарына ықпал етуге жасаған күш-жігері және теміржол саясатына қарсылықты басу үшін пікір көшбасшыларына (сайланған шенеуніктерге, газет редакторларына, дін қызметкерлеріне және т.б.) жылдық тегін жол билеттері берудің кең таралған тәжірибесі кірді. Мемлекетаралық сауда туралы заңның әртүрлі тармақтары «жеке дискриминацияға» тыйым салып, тасымалдау тарифтерінің «әділ және ұтымды» болуын талап етті. Президент Кливленд Томас М. Кулиді ICC-нің алғашқы төрағасы етіп тағайындады. Кули Мичиган университетінің құқық мектебінің деканы және Мичиган Жоғарғы сотының төрағасы болған.

Бастапқы іске асыру және құқықтық мәселелер

Комиссияның бастауы қиын болды, себебі оны құрған заң оған жеткілікті мәжбүрлеу өкілеттіктерін бермеді. 1887 жылғы заң қабылданғаннан кейін, ICC теміржолдар үшін максималды тасымалдау тарифтерін белгіледі. Бірақ 1890 жылдардың соңында бірнеше теміржол агенттіктің тарифтерді белгілеу құқығын сотта даулап, соттар ICC-нің өкілеттіктерін күрт шектеді. ICC АҚШ-тың теміржол оқиғаларын тергеу агенттігіне айналды.

ICC өкілеттігінің кеңейтілуі

Конгресс кейіннен заң шығару арқылы комиссияның өкілеттіктерін кеңейтті. 1893 жылғы темір жол қауіпсіздігі құралдары туралы заң ICC-ге темір жол қауіпсіздігіне қатысты құзыреттілік берді, бұл құзыреттілікті штаттардан алып тастады, және 1903 және 1910 жылдары оған түзетулер енгізілді. 1906 жылғы Хепберн заңы ICC-ге темір жол бағаларын белгілеуге рұқсат берді және агенттіктің құзыреттігін көпірлерге, терминалдарға, паромдарға, вагондарға, экспресс-компанияларға және мұнай құбырларына дейін кеңейтті. Ұзақ жылдар бойы дау тудырған мәселе – Заңдағы ұзақ және қысқа қашықтыққа арналған тарифтерді кемсітуге тыйым салатын ережелерді қалай түсіндіру болатын. 1910 жылғы Манн-Элкинс заңы осы мәселені шешті, темір жол бағаларына қатысты ICC-нің құзыреттілігін күшейтті. Бұл түзету сонымен қатар ICC-нің құзыреттігіне телефон, телеграф және сымсыз байланыс компанияларын реттеуді қосты. 1913 жылғы Бағалау заңы ICC-ге темір жол мүлігінің құнын бағалау үшін Бағалау бюросын құруды міндеттеді. Бұл ақпарат бағаларды белгілеу үшін қолданылатын болады. 1920 жылғы Эш-Камминс заңы ICC-нің баға белгілеу жауапкершілігін кеңейтті, ал агенттік өз кезегінде темір жолдардан жаңартылған бағалау деректерін сұрады. Осы кеңейтілген процеске байланысты ICC штатының саны едәуір артты, ал бағалауларға шамамен 20 жыл бойы жұмыс жүргізілді. Бағалау процесі ICC-ге бағаларды әділ белгілеуде шектеулі көмек көрсетті. 1934 жылы Конгресс телекоммуникациялық өкілеттіктерін жаңа Федералдық байланыс комиссиясына берді. 1935 жылы Конгресс Мотор тасымалдаушылар туралы заңды қабылдады, ол ICC-ге мемлекетаралық автобус тасымалдау және жүк тасымалдауды жалпы тасымалдаушылар ретінде реттеуге құқық берді.

Жоспар қабылданбады

1930 жылдардағы Ұлы депрессия кезінде көптеген шағын темір жолдар банкротқа ұшырады. Аман қалғандардың ішіндегі күштілері әлсіздерге көмектесуге мүдделі болған жоқ.

Көліктегі нәсілдік интеграция

Растық кемсітушілік оның күш-жігерінің негізгі мақсаты болмаса да, ICC жолаушылар шағым түсірген кезде азаматтық құқықтар мәселелерін шешуге мәжбүр болды.

Тарих

1941 жылдың 28 сәуірінде «Митчеллге қарсы АҚШ» ісінде АҚШ Жоғарғы Соты мемлекетаралық саяхат үшін бірінші сыныптық жол ақысын төлеген афроамерикалық адамды сол вагондан шығып, екінші сыныпты вагонда саяхаттауға мәжбүрлеудің әділетсіздік екенін және Мемлекетаралық сауда туралы заңды бұзу екенін мәлімдеді. Сот осылайша мемлекетаралық тасымалдаушыға қарсы шағымды қабылдамаған Халықаралық коммерция комиссиясының (ICC) шешімін жоққа шығарды. 1946 жылдың 3 маусымында «Морганға қарсы Вирджиния» ісінде Жоғарғы Сот Вирджиния кодексінің мемлекетаралық автобус тасымалында ақ және афроамерикалық жолаушыларды бөлуді талап ететін ережелерін күштен шығарды. Мемлекеттік заң федералдық юрисдикцияға жататын мемлекетаралық саудаға кедеріл келтіргендіктен конституцияға қайшы деп танылды. 1950 жылдың 5 маусымында «Хендерсонға қарсы АҚШ» ісінде Жоғарғы Сот теміржол вагондарындағы арнайы үстелдерді бөлуді жою туралы шешім қабылдады. Оңтүстік теміржолы бір үстелді афроамерикалықтарға, ал бірнеше үстелді ақтарға бөліп сақтаған; бірінші сыныпта саяхаттайтын афроамерикалық жолаушыға бөлінген жалғыз үстел бос болмағандықтан тамақ вагонында қызмет көрсетілмеді. ICC бұл кемсітушілікті жеке тамақ вагонының қызметкерінің қателігі деп сап, бірақ АҚШ Мэриленд округінің соты мен Жоғарғы Соты осымен келіспеді, теміржолдың жарияланған саясаты Мемлекетаралық сауда туралы заңды бұзады деп тапты. 1953 жылдың 1 қыркүйегінде «Сара Кизге қарсы Каролина Коуч компаниясы» ісінде азаматтық құқықтар адвокаты Дови Джонсон Раундтридің өкілі болған әйелдер армиясының жеке құрамы Сара Киз ICC алдында автобустардағы сегрегациядағы «бөлек, бірақ тең» доктринасына алғаш рет наразылық білдірді. Бастапқы ICC комиссары «Браунға қарсы Білім беру кеңесі» (1954) «автобус компаниясы сияқты жеке кәсіпорнында сегрегацияға жол бермейді» дегенді айтып, істі қабылдаудан бас тартты, бірақ Раундтри толық комиссияның қарауына қол жеткізуге сәттілік танытты. 1955 жылдың 7 қарашасында ICC «Сара Кизге қарсы Каролина Коуч компаниясы» ісінде мемлекетаралық саяхаттарда автобустардағы сегрегацияны тыйым салды. Бұл шешім «Браунға қарсы Білім беру кеңесі» ісінің логикасын кеңейтіп, білім берудегі кемсітушілік талаптарына қарсы қорғану ретінде «бөлек, бірақ тең» қағидасын қолдануды тоқтатты және оны штаттар арасындағы автобус саяхатына қатысты қолданды. 1960 жылдың 5 желтоқсанында «Бойнтонға қарсы Вирджиния» ісінде Жоғарғы Сот автобус аялдамаларындағы нәсілдік сегрегацияны Мемлекетаралық сауда туралы заңды бұзады деген себеппен заңсыз деп тапты. Бұл шешім ICC-нің 1955 жылғы «Кизге қарсы Каролина Коуч» ісіндегі шешімімен бірге мемлекетаралық автобустардағы және оларға қызмет көрсететін аялдамалардағы сегрегацияны толығымен заңсыз етеді. 1961 жылдың 23 қыркүйегінде Бас прокурор Роберт Ф. Кеннедидің талабы бойынша ICC мемлекетаралық саяхаттардағы кемсітушілікті тоқтату мақсатында жаңа ережелерді қабылдады. 1961 жылдың 1 қарашасынан бастап, комиссияның «Кизге қарсы Каролина Коуч компаниясы» ісіндегі шешімінен алты жыл өткен соң, барлық мемлекетаралық автобустарда мынандай куәлік болуы тиіс: «Бұл көліктегі орын раса, түс, дін немесе ұлттық тегіне қарамастан, Мемлекетаралық сауда комиссиясының бұйрығымен беріледі».

Сын

1906-07 жылдары теміржол тарифін шектеу теміржол бағалы қағаздарының құнын төмендетіп, 1907 жылғы дағдарыстың туындауына себеп болған факторлардың бірі болды. Милтон Фридман сияқты кейбір экономистер мен тарихшылар, индустрияны бақылауын күшейту және бәсекелестіктің алдын алу үшін теміржол мүдделері ICC ережелерін пайдаланды деп санайды, бұл реттеуші органдардың ықпалына ілігуіне әкелді. Экономист Дэвид Д. Фридманның пікірінше, ICC әрқашан теміржолдар үшін картельдік агенттік ретінде қызмет етті және басқа көлік түрлеріне билігін қолданып, мүмкіндігінше теміржолдардың бәсекелестікке ұшырауына жол бермеді. 1920 жылдың наурыз айында ICC Бойнтон велосипедтік теміржолын ойлап тапқан Эбен Муди Бойнтонды Вашингтондағы психиатриялық мекемеге қамады. Бойнтонның монорельсті электрлік жеңіл теміржол жүйесі, сол кездегі пойыздармен салыстырғанда көлікті революциялық түрде өзгертуге потенциалы бар еді. ICC өкілдері Бойнтонды "велосипедтік теміржолды насихаттау арқылы оларды өлімге дейін мазалағаны" үшін қамағанын мәлімдеді. 1995 жылдың желтоқсанында, ICC-нің көптеген өкілеттіктері жойылғаннан кейін, Конгресс 1995 жылғы ICC тарату туралы заңмен агенттікті ресми түрде жойды. Соңғы төраға Гейл Макдональд агенттіктің қалған функцияларын АҚШ Жер үстілік көлігі басқармасына (STB) беруді қадағалады, ол бірігулер мен сатып алуларды, теміржол желілерін жабуды және теміржол корпоративтік құжаттарын қарастырады. Теміржол қауіпсіздігі жөніндегі ICC-нің құзыреті (жұмыс уақыты ережелері, жабдықтар мен инспекциялау стандарттары) 1970 жылғы Федералды теміржол қауіпсіздігі заңына сәйкес Федералды теміржол басқармасына берілді. ICC жойылғанға дейін автокөлік тасымалдаушыларының (автобус желілері, жүк тасымалдаушы компаниялар) қауіпсіздік ережелерін Федералды автомобиль жолдары басқармасының (FHWA) жанындағы Автокөлік тасымалдаушылар кеңсесі (OMC) орындады. OMC автокөлік тасымалдаушыларына қатысты қауіпсіздік ережелерімен қатар, ICC-нің "экономикалық" ережелерін де мұра етті. 2000 жылдың қаңтар айында OMC АҚШ Көлік министрлігінің құрамындағы Федералды автокөлік тасымалдаушыларының қауіпсіздігі жөніндегі басқармаға (FMCSA) айналды. ICC таратылғанға дейін автокөлік тасымалдаушыларға лицензия бергенде идентификациялық нөмірлер берді. Бұл нөмірлер әдетте "ICC MC 000000" форматында болды. ICC таратылғаннан кейін мемлекетаралық автокөлік тасымалдаушыларын лицензиялау функциясы FMCSA-ға берілді. Мемлекетаралық жүк тасымалдайтын барлық автокөлік тасымалдаушыларында "USDOT 000000" сияқты USDOT нөмірі болуы керек. Жеке тасымалдаушылар, мысалы, Walmart өз жүктерін тасымалдау үшін тек USDOT нөмірін қажет етеді, ал жүк тасымалдауға рұқсаты бар тасымалдаушылар USDOT нөмірімен қатар ICC нөмірін ауыстырған Motor Carrier (MC) нөміріне де ие болуы керек.

Мұра

ICC кейіннен нормативтік-құқықтық әрекеттерге үлгі болды. Мемлекеттік медициналық кеңестерден (тарихи түрде дәрігерлердің өзі басқарған) айырмашылығы, жеті мемлекетаралық сауда комиссары мен олардың қызметкерлері толық уақытты реттеушілер болып жұмыс істеді және олар реттейтін салалармен экономикалық байланысы болмады. 1887 жылдан бері, кейбір штаттық және басқа да федералдық агенттіктер осы құрылымды қабылдады. ICC сияқты, кейінгі агенттіктер де көп басшылы, тәуелсіз комиссиялар ретінде ұйымдастырылды, комиссарлардың қызмет мерзімі кезең-кезеңмен белгіленді. Федералдық деңгейде ICC үлгісінде құрылған агенттіктерге Федералдық сауда комиссиясы (1914), Федералдық байланыс комиссиясы (1934), АҚШ-тың бағалы қағаздар және биржа комиссиясы (1934), Ұлттық еңбек қатынастары жөніндегі кеңес (1935), Азаматтық авиация жөніндегі кеңес (1940), Пошталық реттеу комиссиясы (1970) және Тұтыну өнімдерінің қауіпсіздігі комиссиясы (1975) кіреді. Соңғы онжылдықтарда тәуелсіз федералдық агенттіктердің осы реттеуші құрылымы сәннен шықты. 1970 жылдан кейін құрылған агенттіктерде көбінесе Президент тағайындаған бір басшы болады және олар атқарушы кабинет департаменттерінің құрамындағы бөлімдері болып табылады (мысалы, Еңбек қауіпсіздігі және денсаулық сақтау басқармасы (1970) немесе Көлік қауіпсіздігі басқармасы (2002)). Бұл тенденция штаттық деңгейде де байқалады, бірақ ол шамалы әлсіз.

Халықаралық ықпал

Штат аралық сауда комиссиясы Австралияның негізін қалаушыларына зор әсер етті. Австралия Конституциясы (§§ 101–104; сондай-ақ § 73) АҚШ-тың Штат аралық сауда комиссиясы үлгісіндегі Штат аралық комиссия құруды көздейді. Дегенмен, бұл ережелер көбінесе іске асырылмады; Комиссия 1913–1920 және 1975–1989 жылдары жұмыс істеді, бірақ Австралияның негізін қалаушылар оған жүктеген рөлді толыққанды орындаған жоқ.