Кіріспе

АҚШ конституциялық құқығының доктринасы
Америка конституциялық құқығындағы "Тұқып тұрған сауда туралы ереже", немесе "Негативті сауда туралы ереже" – АҚШ Конституциясының 1-бабындағы Сауда туралы ережеден АҚШ соттары шығарған құқықтық доктрина. Доктринаның басты назары мемлекеттік протекционизмді тоқтатуға бағытталған. "Тұқып тұрған сауда туралы ереже" мемлекетаралық немесе халықаралық саудаға қатысты кемсітушілік жасайтын немесе оны артық жүктемеге салушы мемлекеттік заңнаманы тыйым салу үшін қолданылады. Соттар бірінші кезекте мемлекеттік реттеудің мемлекетаралық саудаға қатысты тікелей кемсітушілікпен қарастырылғандығын немесе оның мемлекетаралық саудаға қатысты кемсітушілікке ұшырауының мақсаты мен салдары бар-жоғын анықтайды. Егер заң кемсітушілікке жатса, онда мемлекет заңнан туындайтын жергілікті пайданы негіздеуге және мемлекеттің заңды жергілікті мақсатқа жетудің басқа жолы жоқ екенін көрсетуге міндетті. Мысалы, Мичиган штаты тағам өнімдерінің таңбасында, егер өнімде болса, белгілі бір жануарлардың бөліктерін нақты көрсетуді талап етуі заңды, себебі штат заңы Мичиганда өндірілген және басқа штаттардан немесе шетелдерден импортталған тағамдарға бірдей қолданылады; егер ол тек импортталған тағамдарға ғана қолданылса немесе импортталған өнімдерге қарағанда жергілікті өнімдерге артықшылық берсе, онда штат заңы Сауда туралы ережеге қайшы келеді. Сол сияқты, Калифорния штатының заңы бойынша сатылатын сүтте федералды заң талап етпейтін сүт құрамының белгілі бір пайызы болуы керек, бұл "Тұқып тұрған сауда туралы ережеге" сәйкес рұқсат етіледі, себебі Калифорния штатының қатаң талаптары Калифорнияда өндірілген және импортталған сүтке бірдей қолданылады, сондықтан ол мемлекетаралық сауданы кемсітпейді немесе оны артық жүктемейді. Бұл доктринаны алғаш рет 1820 жылдары Бас судья Джон Маршалл ұсынған.

Дәрісінің шығу тегі

Мемлекетаралық сауданы реттеу белгілі бір дәрежеде эксклюзивті федералдық құқық болуы мүмкін деген идея Конституция қабылданатынға дейін де талқыланды. 17 қыркүйек 1787 жылы Конституцияны жасаушылар Филадельфияда штаттарға Конгресс араласпай, тоннажға баж салығы қою мүмкіндігін кепілдік ету керек пе, жоқ па, осы арқылы штаттар порларды тазалауды және маяктар салуды қаржыландыра алатынын талқылады. Джеймс Мэдисон коммерция туралы баптың өзі штаттарға тоннаж салығын салуға тыйым салады деп сенді: "[Мэдисон] коммерцияны реттеу табиғаты бойынша бөлінбейтін және толығымен бір билік астында болуы керек деп көз жеткізді." Маршалл мемлекетаралық сауданы реттеу құқығын "халық өзі ешқашан жүзеге асыра алмайды, бірақ оны агенттердің қолына беру керек немесе тоқтатып қою керек" деп жазды. Сонымен қатар, судья Уильям Джонсон Конституция "коммерцияға қатысты билікті Конгреске толығымен беруге басымдық береді" деп одан да нақты айтты. Кейінірек, Уилсон мен Блэк-Берд-Крик Марш компаниясының ісінде Маршалл былай деп жазды: "Біз [штаттың] Блэк-Берд-Крик Марш компаниясына өзенге бөгет салуға рұқсат беретін заңы, осы істің барлық жағдайларын ескере отырып, коммерцияны реттеу құқығына қайшы келеді деп санамаймыз немесе осы мәселе бойынша қабылданған кез келген заңмен келіспейміз." Егер Маршалл мемлекетаралық саудаға қатысты билік эксклюзивті федералдық құқық болса, ұйықтап қалған коммерция туралы доктрина ақырында өте әртүрлі дамыды: ол мемлекетаралық саудаға дискриминация жасамаған немесе оны артық жүктемеген реттеуді эксклюзивті федералдық құқық емес, бірлескен құқық ретінде қарастырады, ал оны жасайтын реттеуді эксклюзивті федералдық құқық ретінде қарастырады. Осылайша, қазіргі доктрина Конгрестің мемлекетаралық саудаға қатысты құқығы белгілі бір дәрежеде эксклюзивті, бірақ "толығымен эксклюзивті емес" дейді. Бұл тәсіл 1851 жылғы Кули мен Порт кеңесінің ісінде басталды, онда судья Бенджамин Р. Кертис Сотқа былай деп жазды: "Осы [коммерция] құқығының табиғаты Конгресстің эксклюзивті заң шығаруын толығымен растау немесе жоққа шығару – осы құқықтың нысаналарын естен шығару және олардың барлығына қатысты, шын мәнінде тек бір бөлігіне ғана қолданылатын нәрсені айту." Жоғары соттың ұйықтап қалған коммерция туралы доктрина бойынша штаттық заңды жойған алғашқы нақты шешімі 1873 жылғы Reading Railroad v. Pennsylvania ісінде болды.

Доктринаның әсері

Сот төрешісі Энтони Кеннеди былай деп жазды: "Дискриминацияға қарсы ереженің басты себебі – жергілікті экономикалық протекционизмді мақсат тұтқан мемлекеттік немесе муниципалдық заңдарды тоқтату, сондай-ақ Конституциямен алдын алу көзделген қызғаныш пен кек алу шараларын тудыратын заңдарды тыйым салу". Заңның Сауда бабының "жасырын" ережесін бұзатынын анықтау үшін, сот ең алдымен, ол мемлекетаралық саудаға қатысты ашық дискриминация жасайтынын сұрайды. Бұл контексте "дискриминация" дегеніміз – штат ішіндегі және штаттан тыс экономикалық мүдделерге қатысты әртүрлі қарау, ол біріншісіне пайда әкеліп, екіншісіне ауыртпалық туғызады. Осылайша, Сауда бабының жасырын ережесі бойынша сот алдымен заң штаттан тыс актілерге ашық дискриминация жасай ма, әлде штат ішіндегі экономикалық мүдделерге штаттан тыс мүдделерден артықшылық бере ме деген мәселені қарастырады. "Қарапайым экономикалық протекционизммен" негізделген дискриминациялық заңдар "де-факто жарамсыздық ережесіне" бағынады, оны тек мемлекеттің заңды жергілікті мақсатқа жетудің басқа жолы жоқ екенін көрсету арқылы жеңуге болады. Егер заң "заңды жергілікті мәселелерге бағытталған және мемлекетаралық саудаға тек қосымша әсер ететін" болса, яғни басқа заңнамалық мақсаттарға сенімді түрде қол жеткізілген және мемлекетаралық саудаға ашық дискриминация болмаса, сот әлдеқайда икемді тәсілді қабылдайды, оның негізгі ережелері Пайк пен Брюс Черч, Инк. ісінде баяндалған. Егер заң тікелей немесе қасақана дискриминациялық немесе протекционистік болмаса, бірақ мемлекетаралық саудаға әсер етсе, сот оны теңгерімдеу арқылы бағалайды. Сот заңмен белгіленген мемлекетаралық ауыртпалықтың жергілікті пайдадан басып өтетінін анықтайды. Егер осылай болса, заң әдетте конституцияға қайшы деп танылады. Пайк ісінде сот мемлекетаралық саудаға тек "қосымша" әсер ететін мемлекеттік реттеу "осы саудаға салынған жүктеме жергілікті пайдаға қатысты анық артық болмаса, қолданылады" деп түсіндірді. Ауыртпалықты және пайданы салыстырғанда, сот "жергілікті мүдделердің сипатын және оны мемлекетаралық қызметке аз әсер ететіндей етіп іске асыру мүмкіндігін" қарастыруы керек. Осылайша, қоғамдық денсаулық пен қауіпсіздікті қамтамасыз етуге немесе басқа заңды мемлекеттік мүдделерге қызмет етуге арналған, бірақ осы мақсатқа жету барысында мемлекетаралық саудаға әсер ететін реттеулер, рационалды негізді сынаққа ұқсас, ең төменгі деңгейдегі тексеруге жатады. USA Recycling, Inc. v. Town of Babylon, 66 F.3d 1272, 1281 (C. A.2 (N. Y. ), 1995) ісінде сот былай түсіндірді:

Егер мемлекеттік әрекет мемлекетаралық сауданы "реттеу" құраса, онда сот екінші мәселені қарауы керек: бұл әрекет мемлекетаралық саудаға тек "қосымша" әсерімен теңгерімді реттей ме, әлде оған қарсы дискриминация жасай ма. Біз бұл терминді қолданғанда, "дискриминация" дегеніміз – штат ішіндегі және штаттан тыс экономикалық мүдделерге қатысты әртүрлі қарау, ол біріншісіне пайда әкеліп, екіншісіне ауыртпалық туғызады. Мемлекеттік заңның немесе муниципалдық жарлықтың жарамдылығын даулаған тарап, ол мемлекетаралық саудаға дискриминация жасайтынын немесе оған қандай да бір ауыртпалық салатынын көрсетуге міндетті. Hughes v. Oklahoma, 441 U. S. 322, 336, 99 S. Ct. 1727, 1736, 60 L. Ed.2d 250 (1979). Егер дискриминация анықталса, заңның жергілікті пайдасы дискриминациялық әсерінен басып өтетінін және мемлекет немесе муниципалитетте тиісті жергілікті мүдделерді жеткілікті түрде қорғай алатын дискриминациясыз балама болмағанын көрсету міндеті мемлекетке немесе жергілікті билікке жүктеледі. Егер дау көтерген тарап заңның дискриминациялық еместігін көрсете алмаса, онда ол заңның мемлекетаралық саудаға салатын ауыртпалықтың "жақсы көрінетін жергілікті пайдаға қатысты шамадан тыс" екенін дәлелдеуі керек.

Мемлекеттік салық салу

Жылдар бойы Жоғарғы Сот коммерциялық баптың тілінде белгілі бір штаттық салық салуға тыйым салатын қосымша теріс талап бар екенін үнемі растап келді, тіпті Конгресс бұл мәселе бойынша заң қабылдамаған жағдайда да. Жақында, 2015 жылы «Мэриленд қазынашылығының бақылаушысы В. Уиннге қарсы» ісінде Сот Мэриленд штатында табысқа және штаттан тыс жерде азаматтарының табысына салық салудың ерекше тәжірибесін қарастырды, бұл ретте басқа штаттарға төленген табыс салығы үшін ешқандай салық жеңілдігі болмады. Сот мұндай екі есе салық салуды коммерциялық баптың күшін жоғалтуының (dormant Commerce Clause) бұзушылығы деп шешті.

Формалды көзқарас

Соттың дискриминациялық реттеуге қатысты коммерциялық ережелерді қолдануы сияқты, Нью-Дилден бұрынғы сот мемлекетаралық саудаға кедергі келтіретін деп айыпталған штаттық салық салуға формалистік көзқараспен қарауға тырысты. Тарих Оклахома салық комиссиясы мен Jefferson Lines, Inc. ісінде (514 U.S. 175, 1995 жыл) былай сипатталған:

Бұл талап айтуға қарағанда орындалуы қиын болды, сондай-ақ Соттың коммерциялық ережелерді түсінуі бірнеше рет өзгерді. Бастапқы кезеңдерде Сот мемлекетаралық сауданың "қандай болса да" штаттық салық салудан толығымен қорғалғанына сенді, тіпті "(штат ішіндегі) саудаға да сондай салық салынатын болса да". Уақыт өте келе бұл позиция аз ынсапсыз, бірақ формалистік тәсілге ұшырады. Мысалы, Сот мемлекетаралық саудадан түскен жалпы кіріске немесе мемлекетаралық саудада "тасымалданатын жүктерге" салынатын штаттық салықты жарамсыз деп таныды, бірақ салықтың мемлекетаралық саудадан түскен жалпы кіріске ғана сәйкес келетін салықты рұқсат етті, егер салық формальды түрде франшизаларға немесе "(салық төлеушінің) мүлігіне салынатын барлық салықтардың орнына" салынатын болса. 1927 жылы осы формалистік тәсілге қарсы шыққан судья Стоун бұл тәсілдің "тынышсыз, қолдануда белгісіз және шындықтан алыс екенін" айтты.

Формализмнің құлдырауы

Соттың Конгресс өкілеттігіне қатысты сот практикасындағы революциялық өзгерістермен бірге, «Жаңа келісім» соты штаттық салық салуға қатысты көзқарасын да өзгерте бастады. «Джефферсон желілері» ісі бойынша шешім жалғасады: 1938 жылы ескі формализм судья Стоунның «Батыс мал шаруашылығы компаниясы v. Кіріс бюросы», 303 A.Q.Ш. 250 ісіндегі пікірінен кейін ығыса бастады. Бұл істе Нью-Мексико штатының франшизалық салығы зерттелді, ол жалпы түсімдермен өлшенді, салық төлеушілердің Нью-Мексикода шығарған, бірақ штат ішінде де, одан тыс жерлерде де таралған журналындағы штаттан тыс жарнама берушілерден түскен түсімдерге қатысты. Бұл бағалау бұрынғы сот шешімдеріне сүйеніп жасалуы мүмкін болғанымен, судья Стоун осы заң саласында біздің ұмтылысымызға айналған прагматизмнің бір үлгісін қосты. Сот түсіндірді: «Коммерциялық бабының мақсаты – мемлекетаралық саудамен айналысатын тұлғаларды, тіпті бұл бизнесті жүргізу құнын арттырса да, мемлекеттік салық жүктемесінің әділ үлесінен босату емес». Кезеңдік кезеңде кейбір салықтар салықтың нақты экономикалық әсерін мұқият қарағаннан кейін қолдау тапты, ал басқа салықтар салықтың түріне байланысты, салықтың саудаға зиянды әсерін тигізген-тігізбегеніне қарамастан қарастырылды. Бұл формалистік тәсіл бойынша салықты жойып, оны дәл осындай экономикалық салдармен, бірақ басқа атаумен қайта қабылдауға болады, содан кейін қайта қараудан өтуі мүмкін. Бұл тәсілдің абсурдтылығы екі «Railway Express» ісінде айқын көрінді. Біріншісінде, Вирджиния штаты штат ішінде жұмыс істейтін американдық бизнес компанияларына салған салықты жойды, өйткені бұл мемлекетаралық саудада бизнес жүргізу құқығы үшін салынған бизнес құқығы салығы болды. Бірақ екіншісінде Вирджиния өз заңының мәтінін «материалдық емес мүлік» бойынша «франшизалық салықты» енгізу үшін «жұмыс істеп тұрған» құн түрінде жалпы түсімдермен өлшенді. Сот жаңа редакцияда жазылған заңның артықшылық салығын тыйым салуға қарсы келмейтінін растады, тіпті ескі салық пен жаңа салықтың әсері бірдей болса да. «Railway Express I» және «Railway Express II» істері арасында нақты экономикалық айырмашылық болған жоқ. Сот мемлекетаралық сауданың өз шығындарын өтеуі мүмкін екенін білген еді. Алайда, Спектор ережесі бойынша «Railway Express I» ісіндегі экономикалық жағдайлар маңызды болмай қалды. Спектор ережесі (артықшылық салығына қарсы) тек заң жобалау ережесі ретінде жұмыс істеді және соттар мен тараптарды салықтың коммерциялық баппен тыйым салынған нәтижелерге әкелген-келмегенін анықтаудан аударды. Формализмнің соңғы демі «Complete Auto Transit, Inc v. Brady», 430 A.Q.Ш. 274 (1977) ісінде болды, онда Миссисипидегі автокөліктерді Миссисипидегі дилерлерге жеткізу бизнесімен айналысатын Мичиган компаниясына Миссисипидегі артықшылық салығын бекітті. Сот былай түсіндірді: Апелляция берушінің шабуылы тек осы Соттың шешімдеріне негізделген, онда мемлекеттегі қызметпен айналысу құқығына салық мемлекетаралық сауданың бөлігі болып табылатын қызметке қолданылмайды. Мысалы, «Spector Motor Service v. O'Connor», 340 A.Q.Ш. 602 (1951); «Freeman v. Hewit», 329 A.Q.Ш. 249 (1946) істерін қараңыз. Бұл ереже тек салықтың салдары «бизнес жүргізу құқығы» екендігіне ғана назар аударады; ол салықтың практикалық әсерін қарастырудың маңыздылығын жоққа шығарады. Бұл ереже мемлекетаралық сауда мемлекеттік салық салудан «еркін сауда» иммунитетіне ие болуы керек деген негізгі философияны көрсетеді. «Complete Auto Transit» – коммерциялық бап бойынша штаттық салық салуға қатысты шағымдарға жеке тәсілден бірте-бірте бас тартудың соңғы ісі. Артықшылық салығын жою туралы бұрынғы шешімдерді жоққа шығара отырып, Сот коммерциялық баптың негізгі бөлігіне айналған штаттық салық салуға қатысты сот практикасында келесідей атап өтті: Біз тағы да атап өтейік, қызмет мемлекетпен жеткілікті түрде байланысты емес деп, салық төлеушіге берілетін жеңілдіктерге әділ байланысты емес деп, салық мемлекетаралық сауданы кемсітеді деп немесе салық әділ бөлінбейді деп мәлімделмейді. Бұл төрт фактор – байланыс, жеңілдіктермен байланыстылық, кемсітушілік және үлестірушілік – кейінгі істерде бірнеше рет қолданылған төрт «Complete Auto Transit» факторы ретінде қарастырылды. «Complete Auto Transit» тек салық салуда ғана емес, оның барлық аспектілерінде Соттың коммерциялық бапқа қатысты көзқарасының тұжырымы ретінде танылуы керек. Штаттық салық салуға «Complete Auto Transit» қағидаларын қолдану өте техникалық және мамандандырылған мәселе болып табылады, оған мамандандырылған салық заңнамасын түсінумен қатар коммерциялық бап қағидаларын қолдану қажет.

Халықаралық саудаға салық салу

Толық автокөлік тасымалындағы төрт талапты қанағаттандырумен қатар, Жоғарғы Сот халықаралық сауданы ауыртпалық тудыратын штаттық салықтар көп рет салық салудың маңызды тәуекелін жаратпауы керек және федералды үкіметтің "шетелдік үкіметтермен коммерциялық қатынастарды реттегенде бір дауыспен сөйлеуіне" кедергі келтірмеуі керек деп шешті. "Крафт Женерал Фудс, Инк. v. Айова кіріс және қаржы департаменті", 505 АҚШ 71 (1992) ісінде Жоғарғы Сот Айова штатының шетелдік еншілес компаниялардан түсетін дивидендтерге салық салғанын, бірақ шетелдік үкіметтерге төленген салықтар үшін есепке алуға рұқсат бермей, Айова штатынан тыс жерде жұмыс істейтін отандық еншілес компаниялардан түсетін дивидендтерге рұқсат берген жағдайды қарастырды. Бұл айырмашылық Айованың Ішкі кірістер қызметі қолданатын "таза табыс" анықтамасын қабылдауынан туындады. Федералды табыс салығы мақсатында, қос салық салуды болдырмау үшін отандық еншілес компаниялардан түсетін дивидендтерді аналық компаниялардың табысынан босатуға рұқсат етіледі. Айова Жоғарғы Соты Сауда туралы бапқа қатысты талапты қабылдамады, өйткені Крафт "Айованың салық салу схемасының нәтижесінде Айованың бизнесі шетелдік саудаға қарағанда коммерциялық артықшылыққа ие екенін" көрсетпеді. Тең қорғаныс туралы бапқа қарсы шағымды қарастыра отырып, Айова Жоғарғы Соты федералды үкіметтің табыс туралы анықтамаларын пайдалану штат үшін ыңғайлы және "әкімшілік тиімділік мақсатына орынды түрде байланысты" деп шешті. Жоғарғы Сот әкімшілік ыңғайлылықтың шетелдік сауданы мемлекетаралық саудаға қарағанда жоғары салық жүктемесіне ұшырату үшін жеткілікті қорғаныс екенін қабылдамады. Жоғарғы Сот "штаттың отандық сауданы шетелдік саудаға басымдық етуі, тіпті штаттың экономикасы кемсітуден тікелей пайдаланбаса да, Сауда туралы бапқа қайшы келеді" деп шешті.

Жергілікті өңдеу талаптары

Мемлекетаралық сауда ағынында дискриминация түрлі жағдайларда туындады. Маңызды істердің бір қатары жергілікті өңдеу талаптарын қарастырды. Жергілікті өңдеу талабы бойынша муниципалитет мемлекетаралық саудаға жіберілгенге дейін шикізатты жергілікті түрде өңдеуге мәжбүрлеуге тырысады.

Жергілікті өңдеу артықшылығы жоқ

Жергілікті өңдеу туралы ереженің негізгі идеясы – жергілікті шикізат өндіретін жергілікті өңдеушілерге басымдық беру еді. Жоғары соттың осыған ұқсас іс-шаралары оның Carbone ісінде келтірілген. Оларға мыналар кіреді: Minnesota v. Barber, 136 U.S. 313 (1890) (Миннесота штатында сатылатын етті, ол штаттың ішінде немесе сыртында өндірілген болса да, штат ішінде инспектор тексеруі керек деп талап ететін заңды жою); Foster Fountain Packing Co. v. Haydel, 278 U.S. 1 (1928) (креветкалардың басы мен қабықшасы штат ішінде алынбаса, экспорттауға тыйым салатын Луизиана заңын жою); Johnson v. Haydel, 278 U.S. 16 (1928) (осыған ұқсас устрицаларға қатысты Луизиана заңын жою); Toomer v. Witsell, 334 U.S. 385 (1948) (балықшылар креветкаларын басқа штатқа жөнелту алдында түсіріп, жинап, белгілеуін талап ететін Оңтүстік Каролина заңын жою); Pike v. Bruce Church, Inc., supra (экспорттау алдында Аризонада өсірілген барлық қарбызды штат ішінде қаптауды талап ететін Аризона заңын жою); South Central Timber Development, Inc. v. Wunnicke, 467 U.S. 82 (1984) (экспорттау алдында Аляска штатында өндірілген барлық ағашты штат ішінде өңдеуді талап ететін Аляска ережесін жою). Сот «протекционистік» мемлекеттік заңнаманы «сыртқы бәсекелестерді қиын жағдайға түсіріп, мемлекеттік экономикалық мүдделерге пайда әкелуге бағытталған реттеу шаралары» деп анықтады. New Energy Co. of Indiana v. Limbach, 486 U.S. 269, 273–74 (1988).

Көміртегі: жеке тұлғаға пайда әкелетін жергілікті өңдеу заңы

1980 жылдары RCRA-ның кешенді жергілікті жоспарлауға баса назар аударғанына байланысты көптеген штаттар мен муниципалитеттер қалдықтарды энергияға айналдыратын қазандықтар, заманауи полигондар, компосттау және қайта өңдеу сияқты қымбат жою технологияларына инвестицияларды ынталандыруға тырысты. Кейбір штаттар мен жергілікті билік органдары осы қымбат технологияларға жеке инвестицияларды ынталандыру үшін тұтынушыларға ұзақ мерзімді кепілдік беруге тырысты. Шамамен он жыл бойы жеке сауданы белгіленген жеке полигондарға бағыттау үшін реттеуді қолдану, төменде талқыланған Карбон шешімі нәтижесінде айтарлықтай шектелді. Ағынды бақылау заңдары әртүрлі болды. Бір ортақ ерекшелік – жеке меншік полигондарға, қазандықтарға, компосттау орындарына немесе басқа да қымбат жою орындарына бизнестің ең аз көлемін кепілдік беру арқылы жергілікті инфрақұрылымды қаржыландыру туралы шешім болды. Кейбір жерлерде ағынды бақылау құрылғысын таңдау мемлекеттік облигациялық заңдарға немесе муниципалдық қаржы мәселелеріне байланысты болды. Егер округ немесе басқа муниципалитет қымбат қазандықты салу үшін жалпы міндеттеме облигацияларын шығарса, мысалы, мемлекеттік заңдар арнайы мақұлдау процесін талап етуі мүмкін. Егер мақұлдау алынса, облигациялардың өзі мемлекеттік кредиттік шектеулерге есептеледі немесе мемлекеттік органның кредиттік рейтингісіне әсер етуі мүмкін: екі жағдайда да басқа мақсаттар үшін облигацияларды шығару мүмкіндігі нашарлауы мүмкін. Бірақ жеке құрылыс пен қаржыландырылған нысанға клиенттерге кепілдік беру арқылы жеке ұйым өзінің жеке облигацияларын шығара алады, қоғамдық қалдықтарды сақтандырудың күшімен. Ағынды бақылау режимдерінің жеке сипаты белгілі бір мемлекеттік қаржыландыру құралдарын пайдалану ниетімен түсіндірілуі мүмкін. Оны сонымен қатар ұлттық деңгейде, ұлттық заңнамада және федералды атқарушы саясатта жеке ресурстарды пайдалану арқылы экологиялық мақсаттарға жетуді ынталандырумен де түсіндіруге болады. Айырықша жағдай, бұл мемлекеттік-жекеменшік күш-жігер көбінесе коммерциялық шарттарға қайшы келетін жергілікті өңдеу талаптары түрінде көрінетін. Кларкстаун қаласы жергілікті жеке тасымалдау станциясы арқылы қалдықтарды сақтандыруды дамытуға шешім қабылдады. Тасымалдау станциясы қалдықтарды өңдеп, содан кейін қала белгілеген полигонға жіберетін болды. Бұл жарлықта келесі ерекшеліктер бар:

Кларкстаун қаласындағы қалдықтарды тасымалдау жеке тасымалдаушылар арқылы жүзеге асырылды, ол жергілікті реттеуге бағынған. Бұл жобаның келесі аспектілері бар: қала жеке компаниямен қалдықтарды сақтандыру туралы келісім арқылы жеке меншік тасымалдау станциясын қаржыландыруға көмектесті. Осылайша, белгіленген нысан жеке компания болды. Кларкстаун қаласы жеке тасымалдаушыларды қатты қалдықтарды жергілікті өңдеу үшін белгіленген тасымалдау станциясына әкелуге мәжбүр етті, тіпті қатты қалдықтардың соңғы бағыты штаттан тыс полигон болса да. Мемлекеттік қалдықтарды тағайындалған жеке тасымалдау станциясына мәжбүрлеп әкелудің негізгі себебі қаржылық болды; ол тасымалдау станциясын қаржыландыру үшін кіріс табу құралы ретінде қарастырылды. Кларкстаун қаласының жарғысы жергілікті өңдеу талаптарын тарихи түрде жойған Жоғарғы Соттың көптеген істерін ескере отырып жасалған және жазылған. Қысқасы, жарлық авторлары коммерциялық шарт туралы трактатқа жүгініп, дәстүрлі түрде тыйым салынған құрылғыны қасақана таңдаған сияқты болды. Жоғарғы Соттың көптеген іс-қағаздары мемлекетаралық саудадағы тауарлар мен қызметтерге қатысты жергілікті өңдеу талаптарын жойды. Карбондағы сот жазғандай:

Біз барлық қатты қалдықтарды муниципалитеттен шығу алдында белгіленген тасымалдау станциясында өңдеуді талап ететін, ағынды бақылау туралы жарлықты қарастырамыз. Жарлықтың мақсаты – тасымалдау станциясында өндірілген өңдеу ақысын сақтау, арқылы нысанның құнын өтеу. Бұл мақсатқа қол жеткізу үшін бәсекелестерді, соның ішінде штаттан тыс фирмаларды жергілікті нарыққа кіруден айырамыз, сондықтан ағынды бақылау туралы жарлық сауда шартын бұзады деп санаймыз. Сот бұл шешімді батыл емес, қарапайым шешім деп қарады. Соттың жазған сөзіне қарағанда: «Бүгін қабылданған шешім, бұл шешімдер бағытындағы шағын жаңа тарау болса да, біздің Сауда шартының сот практикасының жақсы орналасқан қағидаларына сүйенеді». Сонымен қатар, сот Кларкстаунның жарғысының мәселесі жергілікті жеке өңдеу компаниясын қорғау үшін жергілікті өңдеу талабын құратынында екенін нақтылады:

Осы тұрғыдан алғанда, ағынды бақылау туралы жарлық біз ұзақ уақыттан бері жарамсыз деп таныған жергілікті өңдеу талаптарының тағы бір мысалы. Мұндай заңдардың негізгі кемшілігі – олар өңдеу қызметін импорттауға тыйым салады. Штаттан тыс ет инспекторлары, немесе креветка қабығын сызушылар, немесе сүтті пастеризациялаушылар, олардың қызметтеріне жергілікті сұранысқа қол жеткізе алмайды. Басқаша айтқанда, бұзық жергілікті заңдар жергілікті ресурсты – ет, креветка немесе сүт болсын – жергілікті бизнес үшін сақтайды. 511 U. S. 392–393 бет.

Денсаулық сақтау және қауіпсіздікті реттеу

Коммерциялық клаузаларға қатысты сот практикасының тарихы мемлекеттің қоғамдық денсаулық пен қауіпсіздік саласындағы өкілеттіктерін жүзеге асыру ниеті мен сауда ағынын реттеуге тырысу арасындағы ерекше тәсілдердің айқын айырмашылығын көрсетеді. Екі мүдде арасындағы нақты шекара, мемлекеттердің қоғамдық денсаулық пен қауіпсіздікті реттеуге құқығы және ұлттық үкіметтің мемлекетаралық саудаға кедерісіз қол жеткізу мүддесін анықтау әрқашан оңай болмайды. Бір сот былай деп жазды: «Соттың ұлттық нарықты сақтауға бағытталған күш-жігері мемлекеттердің өз азаматтарының денсаулығы, өмірі және қауіпсіздігіне қатысты барлық мәселелерде заң шығаруға қатысты дәстүрлі өкілеттігімен көптеген жағдайларда қақтығысқа түскені таңқаларлық емес». Huron Portland Cement Co. v. City of Detroit, 362 U.S. 440, 443 (1960) шешімінде көрсетілгендей. Осы жағдайларда Жоғарғы Сот «ұлттық нарықты сақтап қалу үшін қажетсіз мемлекеттік полициялық өкілеттіктерге араласпай, ережелер жиынтығын әзірлеу үшін күресті (жақсы айтқанда), олардың әрқайсысы елдің саудасына белгілі бір дәрежеде әсер етеді» деп мәлімдеді. Camps Newfound/Owatonna v. Town of Harrison, 520 U.S. 564, 596 (1997) (Scalia, J., келіспеушілік пікірі) (Okla. Tax Comm'n v. Jefferson Lines, 514 U.S. 175, 180–83 (1995) сілтемесімен); қараңыз, Борис И. Биттер, Мемлекетаралық және шетелдік сауданы реттеу § 6.01[A], 6–5 («[Мемлекеттің] шектеулі айманының шекаралары әрқашан тұманмен оранылған»). Бұл ережелер «жай ғана айтылған, бірақ оларды қолдану оңай емес». Camps Newfound/Owatonna, 520 U.S. 596 (Scalia, J., келіспеушілік пікірі). Мемлекеттік және жергілікті билік органдарының өкілеттігіне көрсетілетін құрметтің жиі келтірілетін мысалы Exxon Corp. v. Maryland, 437 U.S. 117 (1978) ісінде кездеседі, онда Мэриленд штаты мұнай өнімдерін өндірушілерге штат ішінде бөлшек сауда желісін жүргізуге тыйым салды. «Мемлекеттік реттеудің ауыртпалығы кейбір мемлекетаралық компанияларға тигені, өзі мемлекетаралық саудаға қарсы кемсітушілік туралы талапты құрамайды», - деп жазды сот. «Бұл клауза мемлекетаралық нарықты, жекелеген мемлекетаралық фирмаларды емес, тыйым салатын немесе ауыртпалық тудыратын ережелерден қорғайды». Сол сияқты, Minnesota v. Clover Leaf Creamery Co., 449 U.S. 456 (1981) ісінде сот пластиктен жасалған қайта пайдаланбайтын сүт контейнерлерін тыйым салған, бірақ басқа қайта пайдаланбайтын сүт контейнерлеріне рұқсат берген штаттық заңды қолдады. Соттың пікірінше, штаттық пластик өнеркәсібіне жүктелетін ауыртпалық, мемлекеттің ресурстарды сақтауға бағытталған мүддесімен салыстырғанда «шамадан тыс» емес. Сот былай деді: «Exxon ісінде сот Коммерциялық клаузаның мемлекетаралық нарықты, жекелеген мемлекетаралық фирмаларды емес, тыйым салатын немесе ауыртпалық тудыратын ережелерден қорғайтынын атап өтті. Кемсітушіліксіз реттеу, маңызды мемлекеттік мақсатқа қызмет ететін жағдайда, кейбір бизнестің негізінен мемлекеттен тыс өнеркәсіптен негізінен мемлекеттік өнеркәсіпке ауысуына себеп болғандықтан жарамсыз деп табылмайды. Тек егер мемлекетаралық саудаға жүктелетін ауыртпалық мемлекеттің заңды мақсатын асып түсетін болса ғана мұндай реттеу коммерциялық клаузаны бұзады. Қауіпсіздік мәселелеріне қатысты штаттық заңдар мемлекетаралық және штат ішіндегі саудаға теңдей қолданылса, соттар оны жарамсыз деп тануға асықпайды, тіпті ол мемлекетаралық саудаға әсер етуі мүмкін болса да. Bibb v. Navajo Freight Lines, 359 U.S. 520, 524 (1959) ісінде АҚШ Жоғарғы Соты былай мәлімдеді: «Бұл қауіпсіздік шаралары сотта күшті жарамдылық презумпциясына ие. Мәселені шешудің балама жолдары болса, біз олардың қайсысы мемлекеттік мақсатқа жетуге көбірек жарайтынын анықтау үшін отырмаймыз. Саясаттық шешімдер федералдық араласу болмаса, штаттық заң шығарушы органның құзырында болады. Біз жалпы жазба бойынша «заңның қауіпсіздік шарасы ретінде апаттар мен зардаптарды азайтудағы жалпы әсері өте аз немесе проблемалық, сондықтан ұлттық мүдде мемлекетаралық сауданы қатаң кедергі келтіретін кедергілерден азат етуде бұзылмайды» деген қорытындыға келмейінше, біз заңды қолдауымыз керек».

Ерекшеліктер

Құқықсыз сауда туралы ережеге екі маңызды ерекшелік бар, олар әдетте Құқықсыз сауда туралы ережеге қайшы келетін штат заңдарына немесе әрекеттеріне сотта сәтті қарсы тұруға мүмкіндік береді.

Конгресс өкілеттігі

Бірінші ерекшелік Конгресс бұл мәселе бойынша заң қабылдаған кезде туындайды. Western & Southern Life Ins. v. California State Board ісін қараңыз. Бұл жағдайда, жасырын Сауда Ережесі енді "жасырын" емес, және мәселе Сауда Ережесіне қатысты мәселе болып табылады, онда Конгресс аталған штат заңын мақұлдады ма, жоқ әлде қабылдамады ма, немесе күшін жойды ма дегенді анықтау қажет.

Нарыққа қатысудан бас тарту

Екінші ерекшелік – "базарға қатысу ерекшелігі". Бұл мемлекет "базарды реттеуші" ретінде емес, бизнес немесе клиент ретінде "базарда" әрекет еткенде пайда болады. Мысалы, мемлекет ғимарат салуға келісімшарт жасаса немесе мемлекеттік саябақтарға карталар сатса, құрылыс салуға қатысты заңдар шығарудың немесе мемлекеттік саябақ карталарының бағасын белгілеудің орнына, ол "базарда" әрекет етеді. Мұндай жағдайларда, кез келген басқа бизнес сияқты, мемлекет белгілі бір клиенттерге немесе жеткізушілерге қолдау көрсетуі немесе олардан бас тартуы мүмкін. Жоғарғы Сот "базар қатысушысы" доктринасын Hughes v. Alexandria Scrap Corp., 426 U.S. 794 (1976) ісінде енгізді, ол Мэриленд штатының тасталған автомобильдің корпустарын жою үшін металл өңдеушілерге сыйлық төлеу бағдарламасын қолдады. Сондай-ақ, Wisconsin Dep't of Indus., Labor & Human Relations v. Gould Inc., 475 U.S. 282, 289 (1986); Reeves, Inc. v. Stake, 447 U.S. 429, 437 (1980) істерін қарастырыңыз. Мэриленд штаты штаттан тыс процессорлардан, бірақ штат ішіндегі процессорлардан сыйлық алу үшін ауыр құжаттарды ұсынғандықтан, штат ішіндегі процессорларды штаттан тыс процессорлардан артықшылықпен қарады. Соттың пікірінше, штат тек мемлекеттік қаражатты жұмсауға шарттар қойғандықтан, Мэриленд бағдарламасы Мэриленд жеке компания автокөлік корпустарының бағасын көтеріп отырған сияқты нарыққа әсер етті. Штат нарықты "реттемейтіндіктен", оның экономикалық қызметі коммерциялық ережеге негізделген кемсітушілікке қарсы қағидаларға бағынбайды және штат штаттан тыс процессорларға әртүрлі құжаттарды талап етуге құқылы. "Коммерциялық баптың мақсаттарына сәйкес, Конгресс тарапынан шаралар қабылданбаса, штаттың нарыққа қатысуына және өз азаматтарын басқаларға қарағанда артықшылықпен қарауға құқығы бар". Тағы бір маңызды іс – White v. Massachusetts Council of Constr. Employers, Inc., онда Жоғарғы Сот Бостон қаласының құрылыс мердігерлеріне өздерінің жұмыс күшінің кем дегенде елу пайызын Бостон тұрғындарынан жұмысқа алуын талап етуге құқығы бар деп тапты. 460 U.S. at 214–15. Бұл талапқа жататын барлық қызметкерлер "біршама бейресми мағынада қала үшін жұмыс істегендіктен", Бостон тек қалалық қаражат есебінен өз тұрғындарына артықшылық берді деп есептелді. Жоғарғы Сот "егер штат немесе жергілікті билік нарыққа қатысушы ретінде кірсе, ол коммерциялық ережеге бағынбайды" деді. Id. at 208. Конституцияда жергілікті биліктің жергілікті компанияны жергілікті болғандықтан ғана жұмысқа алуына тыйым салатын ештеңе жоқ. Нарыққа қатысу ерекшелігі қағидасын бейнелейтін басқа маңызды істер – Reeves, Inc. v. Stake және South Central Timber Development, Inc. v. Wunnicke. Reeves ісінде штат басқаратын цемент кооперативтеріне шектеуші ережелерді (мысалы, штаттан тыс сатуға тыйым салу ережелері) жасауға рұқсат берілді. Бұл жағдайда мемлекеттік демеумен жұмыс істейтін бизнес жеке меншік бизнес сияқты шектеуші әрекет жасады және бұл әрекет конституциялық деп танылды. South Central Timber маңызды, өйткені ол нарық ерекшелігін шектейді. South Central Timber нарыққа қатысушы доктринасы штаттың өзі қатысатын нарықтағы коммерцияға кедергі келтіруіне рұқсат береді, бірақ одан әрі бармайды деп санайды. Штат осы нарықтан тыс маңызды реттеуші әсерге ие шарттарды қоя алмайды. "Базарға қатысудан бас тарту" коммерциялық ережеге сәйкес, жергілікті мүдделерді қолдау үшін шексіз билік берілмейді, өйткені басқа заңдар мен Конституциялық шектеулер әлі де қолданылады. United Building & Construction Trades Council v. Camden ісінде Нью-Джерси штатының Камден қаласы мердігерлер мен қосалқы мердігерлердің кем дегенде 40 пайызы Камден қаласының тұрғындары болуын талап ететін жарлық қабылдады. Жоғарғы Сот заңның коммерциялық емес бапқа байланысты күшсіз еместігін, бірақ Конституцияның IV бабындағы артықшылықтар мен иммунитеттер туралы бапты бұзғанын анықтады. Сот төрешісі Ренквисттің пікірі нарыққа қатысушы доктринасын артықшылықтар мен иммунитеттер доктринасынан ажыратады. Сол сияқты, Конгресс коммерциялық ережеге сәйкес "базар қатысушылары" ретінде әрекет ететін штаттарды реттеуге және санкциялауға құқылы, бірақ оған IV бапты бұзатын заң шығаруға құқығы жоқ. XXI ғасырда коммерциялық ереже интернет-әрекеттің кейбір аспектілерін реттейтін штаттық заңдар бойынша туындаған істерде жиі заңды мәселе болды. Интернет байланысының мемлекетаралық және көбінесе халықаралық сипатынан туындағандықтан, спам, онлайн сату немесе онлайн порнография сияқты интернетке қатысты мәселелерді қарастыратын штаттық заңдар көбінесе коммерциялық ережеге қатысты мәселелерді тудырады.

Доктринаны сынға алу

Сауда-саттық туралы ережедегі "теріс" немесе "жатыр" компонент ғалымдардың көптеген онжылдықтар бойы талқылау нысаны болды. Жоғарғы Сот судьялары Антонин Скалия мен Кларенс Томас Коммерциялық келісімнің жатқан күйін жоққа шығарды. Олардың пікірінше, мұндай доктрина Конституцияның түпнұсқалық түсіндіруімен қайшы келеді, сондықтан олар осы доктринаны "сот алаяқтығы" деп санайды. Егер штаттарға сауданы реттеуге тыйым салу мақсатында болған болса, онда осы тыйымды қоспау себебін түсіндіру қиын, өйткені басқа өкілеттіктерге қатысты осы тыйым мұқият және нақты түрде енгізілген. [Конгресс пен штаттардың заңнамасы] үкімет құрылғаннан бері осы түсіндіруге сәйкес келеді. Менің ойымша, мұқият қарастырылғанда, осы соттың шешімдері де мен ұстанатын түсіндіруді қолдайды. Дегенмен, Тейнидің 1847 жылғы бұл мәлімдемесінен бұрын, 1851 жылғы Кули мен Уордендер кеңесі ісінде доктрина өзгерген болатын, онда судья Бенджамин Р. Кертис Сот атынан Коммерциялық баптың әрқашан "Конгресс тарапынан ерекше заңнаманы" талап етпейтінін жазды.