Кіріспе

Грек мифологиясындағы орын. Грек мифологиясында екі қасиетті тау Ида тауы деп аталады, "Құдайшаның тауы": Криттегі Ида тауы және Анаталияның батыс аймағындағы ежелгі Троададағы (қазіргі Түркия) Ида тауы. Бұл тау классикалық дәуірде Фригия Идасы деп те белгілі болған және Гомердің "Илиадасында" мен Вергилийдің "Энеидасында" еске алынған. Екеуі де грек мифологиясының алғашқы қабаттарындағы ана құдаймен байланысты: Анаталиядағы Ида тауы кейде "Ида анасы" деп аталатын Кибеле құдайына қасиетті болған, ал Рия, көбінесе Кибелемен теңестіріліп, Криттегі Ида тауында нәресте Зевсті Амальтеяға бағыштаған. Одан кейін оның туған жері грек құдайлары мен құдайшаларының әкесі әрі патшасы Зевске қасиетті саналды.

Этимология

Ида (Ἴδη) терминінің шығу тегі белгісіз. Сызықты А жазуындағы i da мысалдары Криттегі тауға сілтеме жасауы мүмкін. Үш жазуда тек i da ma te (AR Zf 1 және 2, және KY Za 2) деген атау келтірілген, бұл Ида тауына немесе Иданың ана қасиетіне (Ἰδαία μάτηρ) қатысты болуы мүмкін. Илиадада (Илиада, 2.821) Ἵδη (Ида) «орманды төбе» дегенді білдіреді, бұл атау минойлық ана қасиеттері дінінің ерекшелігі болған тауға табынуды еске түсіреді. Бұл есім Диодор Сицилийдің айтуынша, он Куреттердің анасы болған Идея нимфасымен байланысты. Идея Кибеланың да эпитеті болды. Римдіктер Кибеланы Магна Матер («Ұлы Ана») немесе Магна Матер деорум Идея («құдайлардың Ида анасы») деп білген, бұл грек тіліндегі Метер Теон Идея («Ида тауынан келген құдайлар анасы») аталымымен тең. Прокл оны «Идеялар тауы» деп қарастырды, содан оның этимологиясы шыққан.

Ида тауы, Крит

Криттегі Ида тауы – аралдың ең биік шыңы, ол Рея құдайына қасиетті саналған және онда легендарлық Ида үңгірі (Ἰδαίον ἅντρον) орналасқан, онда нәресте Зевс әкесі Кроностан жасырылған. Бұл Зевстің туған жері немесе тығылған жері деп есептелетін көптеген үңгірлердің бірі. Мифтік жауынгерлер тобы – Куреттер, үңгірдің алдында дауыстап, шулап соғыс билерін билеуге міндеттенді, осылайша Крон баланың жылауын естімейтін еді. Бұл таудың беткейінде ежелгі Фаист қаласының кеңейген аймағы – Амари аңғары жатыр. Оның қазіргі атауы – Псилоритит. Бұл жер мен таудың төңірегі бұрын тығыз орманды болған.

Ида тауы, Анатолия

Анадолияның Ида тауынан Зевс Ганимедті Олимпқа алып кеткені айтылады. Ең биік шыңы – "Илиада" да еске алынған Гаргар тауы. Троя соғысы кезінде Зевс Зевс құрбандық алатын жерде (Адатепе, Айвачик маңында) болды. Қазіргі түрік тілінде Ида тауы Kaz Dağı деп аталады. "Энеида" да Анхиздің Юпитерге (Римдік Зевске балама) дұғасына жауап ретінде тауға бір жарқын жұлдыз құлайды.