Кіріспе

Патрик О'Брайанның 1984 жылғы романы "Әлемнің алысы" – Патрик О'Брайанның Обри Матурин сериясындағы оныншы тарихи роман, алғаш рет 1984 жылы жарық көрді. Оқиға Наполеон соғыстары мен 1812 жылғы соғыс кезінде өрбуде. "Сыбайлас жемқорлық гавані" романында бірнеше мәселе шешімін тапты: Матуриннің француз шпиондарын анықтаудағы жетістігі, Обридің HMS Pollux кемесінен қашып, бірақ HMS Pollux-тың қашып үлкермеуі, сондай-ақ Обри мен француз әскери тұтқынынан қашып құтылған лейтенант Филдинг арасындағы шиеленістің аяқталуы. Гибралтарда капитан Обри тағы бір тапсырма алады: HMS Surprise кемесімен Тынық мұхитындағы британдық кит аулаушыларын USS Norfolk кемесінен қорғау және Хорн мүйісін айналып саяхаттау. Доктор Матурин жоғары деңгейдегі шпионды әлі анықтаған жоқ. Ол әйеліне хат жазып, теңізші әйелін қорғауына қатысты мән-жайларды түсіндіреді. Тынық мұхиты ғажайыптарға толы, ал "Жүніс" кемесінен құтылғаннан кейін ол көптеген жүлделерді иеленеді. Бір рецензияда бұл және алдыңғы "Сыбайлас жемқорлық гавані" романдары екі томдық бір туынды екені айтылады. О'Брайан "қарбалассыз тарихи романдар жазады". Іс-қимыл мен шайқастар болғанымен, автор оқырманға "өмірдің күнделікті жайларын, терең әрі күрделі сезімдерді, сюжеттен гөрі маңыздырақ нәрсені" ұсынады. Ол "қарбалассыз тарихи романдар жазады". "Эссекс" кемесінің саяхаты азық-түлік жетіспеушілігі мен Хорн мүйісін айналып өту кезіндегі қатты дауылдарға байланысты қиындықтарға тап болды. Бірақ 14 наурызда Чилидің Вальпараисо портына қауіпсіз жетті, жол бойы "Элизабет" және "Нерейда" кемелерін жаулап алды. Келесі бес айда "Эссекс" 13 жүлде иеленді. Портер британдық фрегат пен бриг-слоптың портының сыртында күтіп тұрғанын болдырмау үшін Вальпараисо портына кірді. 1814 жылғы 28 наурызда Портер порттан шықты, бірақ британдық күштерді көріп, кері портқа шегінуді бастады. Ол қарсыласы капитан Джеймс Хилльярдан жеңілді. Соңғы есебінде Дэвид Портер британдықтардың бейтараптықты бұзғанын, өзін арсыз және адамдықтан безгендей ұстағанын, ал шайқастан кейін оның жеке мүлігін тонағанын мәлімдеді. "Эссекс" кемесінің жоғалуы бірқатар бақытсыздықтарға байланысты болды деп мәлімдеді және Пол Гамильтонды оның қысқа қашықтықтағы каронадалық қарулануы үшін кінәлады. Ол министр Джонсқа: "Біздің мінез-құлқымыз елге ұнайды деп үміттенемін" деп жазды. Портер АҚШ-тың "Эссекс" кемесін британдықтардан қайтарып алуға құқығы бар екенін мәлімдеді. Портердің есебіндегі жалғыз дұрыс мәлімет – "Эссекс" кемесінің тек қысқа қашықтықтағы каронадалармен қаруланғаны және ол жоғарғы мачтасын жоғалтқаны еді. Британдықтар бейтараптықты бұзған жоқ, арсыздық көрсеткен жоқ және оның жеке заттарын тонаған жоқ. "Эссекс" кемесінде енді ешқандай бақытсыздықтар болған жоқ. Шындығында, Портердің британдықтарды жеңіп, жеке даңққа ие болуға тырысуы, олармен шайқасуға бұйрық бермегеніне байланысты туды. Портер Фиби мен Шерубтың келетінін білгендіктен, блокадаға түсуі мүмкін болған Вальпараисоға қайтып оралмауы мүмкін еді. АҚШ-тың шайқастың жағдайына байланысты "Эссекс" кемесін қайтарып алуға ешқандай құқығы болған жоқ. Керісінше, Хилльяр Портердің жақсы мінез-құлқы үшін мақтады және ол барлық мүмкіндіктерін жұмсаған кезде ғана берілді деп мәлімдеді. Хилльяр "Эссекс" кемесінде алты айлық саяхатқа жеткілікті азық-түлік тапты. Ол барлық кемелерді Вальпараисоға көшіріп, тұтқындарды испан түрмесіне жеткізді. 1814 жылғы 2 сәуірде Хилльяр "Феобес" кемесінің су сызығынан төменгі бөлігіндегі тесіктерді жөндеді. 13 сәуірде "Таг" және "Нерей" кемелері келді. 26 сәуірде тұтқындар "Эссекс-Жүніор" кемесіне ауыстырылып, алысқа жіберілді. Хилльяр Перу мен Чили үкіметтерін келісуге көмектесті, ал британдықтар алтыншы коалиция соғысы аяқталғаннан кейін және Наполеон жер аударылғаннан кейін оларға көбірек көңіл бөлді. Атақты жазушы Герман Мелвилл Портердің жағдайдың үмітсіз екені анық болған кезде өз түстерін көрсетуден бас тартқанын сынады, оның орнына "өзін құлдыраудың даңқымен тәждейді, үмітсіз экипажының көз алдында қырғынға ұшырауына жол берді". "Сондай-ақ, осылай соғысуды жалғастыру арқылы, американдық фрегат, бір иота да, өз елінің нағыз мүдделерін ілгерілетуге көмектеспеді".

Фильмге бейімделу

Роман 2003 жылы Питер Вейрдің "Мастер және командир: Әлемнің алыс жағы" атты фильміне атаудың бір бөлігін және сюжет құрылымын ұсынды. Романдағы USS Norfolk американдық құрылыстағы француз каперы Ахеронға айналды, сондай-ақ серияның басқа кітаптарынан эпизодтар да көшті, оның ішінде "Мастер және командир" және "HMS Surprise". "Ахерон" кемесінің дизайны мен көлемі USS Constitution кемесіне ұқсас. Фильмді қарап шыққан Кристофер Хиченс осы романнан фильмде бейнеленген әрекет көріністері туралы пікір білдірді. Ол "О'Брайанның генийінің мәні доктор Стивен Матуриннің тууында жатыр. Ол кемедегі дарынды хирург, сонымен қатар ғалым, Адмиралтействоның тыңшысы, жартылай ирланд, жартылай каталондық тегі бар және революционер. Ол бұрын оған қарсы күрескен болса да, британдықтарға қосылады, себебі оның Бонапарттың 1789 жылғы қағидаларға жасаған сатқындығына деген жек көруіне байланысты. Бұл қағидалар капитан Джек Обриге түсініксіз. О'Брайанның кез келген киноадаптациясы осы кейіпкерді бейнелеудегі жетістігіне байланысты болуы керек. Фильм мұны істемейді, тіпті талпынбады да. Ол бүкіл жобаны жеңіл ойшайып тастапты". Ол әрекет көріністерін көбірек шабыттандыратын деп санайды: "Бір жағынан, әрекет көріністері өзінің ойдан шығарылған және нақты шабыттанатын нәрсесіне сай келеді. Бұл Блай мен Куктың саяхаттары мен жаулауларының дәуірі еді. "HMS Surprise" Галапагос аралдарына келгенде, ғылыми сағаттың қалай туғанын көрсететін әдемі түсірілген көрініс көрінеді".