Кіріспе

Нуньо Гонсалвестің панельдері

Сент-Винсент панельдері немесе Сент-Винсентке құрмет көрсету панельдері – бұл шамамен 1450 жылдары суреттелген алты панельден тұратын полиптих. Олар португал суретшісі Нуньо Гонсалвеске жатқызылады, ол 1450 жылдан 1471 жылға дейін шығармашылықпен айналысты. Дәстүр бойынша, полиптих 1450-ші жылдарға датыланады, себебі панельдерде бейнеленген тұлғалардың арасында Генрих Теңізшісінің айқын болуы болжамдалады (Генрих 1460 жылы қайтыс болды). Генрихтің панельдерде болуының нақты мәніне қатысты даулар, сондай-ақ оның бауырлары ретінде танылатын тұлғалардың енгізілуі (олардың барлығы 1450 жылға дейін қайтыс болған) суретші Гонсалвестің өркендеген кезеңінде жасалған панельдердің нақты мерзімін анықтауды қиындатады. 1767 жылғы деректерге сәйкес, Лиссабон соборындағы түпнұсқа алтарьта "он екіден астам" панель болған. Олар соборда кемінде 1690 жылға дейін қойылды және 1742 жылға дейін соборда сақталды. Содан кейін олар Митра сарайына көшірілді, онда 1755 жылы Лиссабонда болған құрылтайдан аман қалды. Қазіргі уақытта панельдер Португалияның Лиссабон қаласындағы Ұлттық Ежелгі Өнер Мұражайында (Museu Nacional de Arte Antiga) сақталуда.

Ашылу

1880-ші жылдардың соңында Лиссабондағы Сент-Висенте-де-Фора монастырында табылған бұл панельдер Сарагосалық Сент-Винсентке бағышталған құрмет көрсету сахналарын бейнелейді. Бұл полиптих май немесе темперамен боялған екі жұп (алты) бөлек дуб панелінен тұрады. Суретші Гонсалвеске жатқызуға қолдау беретін жалғыз дерек – 16-шы ғасырда Франсиско де Холанда жазған мәлімет. Онда ол жасаған ұлы туынды туралы айтылады, және бұл туынды осы панельдер болуы мүмкін деп есептеледі. Сонымен қатар, Гюго ван дер Гоустың әкесі осы панельдерді салуға қатысқан деген пікірлер де бар, бірақ бұл болжамды растайтын нақты дәлелдер жоқ. Дегенмен, Сент-Винсент панельдері заманауи португал өнерінің ең маңызды жетістігі саналады.

Принстің панелінде: баламалы гипотеза

Панельдерге қатысты ең көп дау тудыратын мәселелердің бірі – Генрих Навигатор ханзадасының бейнеленуі. Бірінші көз тастағанда, үшінші панельдегі қара киім киген адамның сымбаты, ханзада Генрихтің дәстүрлі бейнесімен толық үйлеседі: ашық мұрты және бүгінгі таңда көптеген бейнелерде кездесетін ерекше қара дөңгелек шаперон киген ер адам. Дегенмен, оның сол адам екеніне күмәндануға жеткілікті себептер бар. Әйет-Винсент панельдеріндегі шаперон киген адамды анықтаудағы ең басты мәселе – ханзада Генрихтің өмір кезеңіндегі расталған портреттерінің жоқтығынан туындайды. Шаперон киген ер адамның 15 ғасырдағы жалғыз суреті 1453 жылы жазылған Гомес Эанес де Зурараның «Гвинея істерінің тарихы» (Crónicas dos Feitos de Guiné) кітабының көшірмесінің алқағында (қазір Франция Ұлттық кітапханасында сақталуда) табылды. Бір гипотеза бойынша, Зурара кітабындағы шаперон киген адам – Генрих ханзадасының інісі, Португалия королі Эдуард (1431-1438 жылдары билеген). Егер бұл түсінік дұрыс болса, онда Әйет-Винсент полиптихы Нуньо Гонсалвестің Брагансаға қарсы саяси үгіт ретінде жасалған болуы мүмкін, және оның көп жылдар бойы жасырылғанының себебі де осы болуы мүмкін. Бұл сонымен қатар панельдерді жасау мерзімінің бастапқы шегін белгілейді; олар 1449 жылдан кейін (Альфарробейра шайқасы болған жыл) боялған болуы керек. Бұл олардың 1450 жылдарға жататындығына қатысты дәстүрлі пікірді қолдайды (сол қақтығыстан қалған ықылас әлі де күшті болған кезде), алайда егер ханзада панелінде бейнеленген бала, болашақ король Жоао II (1455 жылы туған) болса, оның бойы мен сыртқы келбеті бес жастан асқан баланы көрсетеді, демек, 1460 жылдарға жатуы ықтимал.