Кіріспе
Ежелгі Месопотамия құдайы
Месопотамия құдайы
Анзу, сондай-ақ dZû және Imdugud (сумер. AN.IM.ДУГУДМУШЕН) – Месопотамияның бірнеше діндеріндегі аңыз кейіпкері. Ол Абзудың таза сулары мен кең Жердің тууынан пайда болған, немесе Сирис ұлы ретінде есептеледі. Анзу от пен суды шығара алатын алып құс ретінде бейнеленген, алайда кейде арыстан басты бүркіт түрінде де суреттелген. Стефани Далли «Месопотамия аңыздары» еңбегінде былай деп жазады: «Анзу эпосы екі нұсқада жақсы белгілі: б.з.б. екінші мыңжылдық басындағы ежелгі Вавилон нұсқасы, онда батыр Нингирсу деп көрсетілген; және б.з.б. бірінші мыңжылдыққа жататын «Стандартты Вавилон» нұсқасы, ол ең көп цитаталанған нұсқа болып табылады, онда батыр Нинурта ретінде бейнеленген». Дегенмен, Анзу кейіпкері кейбір басқа жазбаларда осылай жиі кездеспейді, төменде көрсетілгендей.
the Mesopotamian deity
Anzû, also known as dZû and Imdugud (Sumerian: AN. IM. DUGUDMUŠEN), is a monster in several Mesopotamian religions. He was conceived by the pure waters of the Abzu and the wide Earth, or as son of Siris. Anzû was depicted as a massive bird who can breathe fire and water, although Anzû is alternately depicted as a lion headed eagle. Stephanie Dalley, in Myths from Mesopotamia, writes that "the Epic of Anzu is principally known in two versions: an Old Babylonian version of the early second millennium [BC], giving the hero as Ningirsu; and 'The Standard Babylonian' version, dating to the first millennium BC, which appears to be the most quoted version, with the hero as Ninurta". However, the Anzu character does not appear as often in some other writings, as noted below.
Атауы
Әдетте Анзу деп аталатын мифологиялық жаратылыстың аты ең көне шумерлік қалам жазу мәтіндерінде (ан.им.мимушен; контексте, қалам жазу белгісі, немесе мушен – "құс" сөзінің идеограммасы) жазылған. Ежелгі Вавилон дәуіріндегі мәтіндерде бұл есім көбінесе ан.им.дугудмушен түрінде кездеседі. Контекстуалдық дәлелдер мен қалам жазуды оқуға арналған тақташалардағы транслитерацияларға сүйене отырып, бұл атаудың ең ерте, шумерлік түрі кейде Зу деп айтылған, ал Анзу негізінен атаудың аккадтық түрі екендігі де айтылады. Дегенмен, екі тілде де атаудың екі түрлі оқылуына дәлелдер бар, және (ан) префиксі құдайларды немесе тіпті биік жерлерді ажырату үшін жиі қолданылатындықтан бұл мәселе одан әрі күрделенеді. Сондықтан ан.зу дегеніміз қарапайым "көктегі бүркіт" дегенді білдіруі мүмкін.
Шығуы және мәдени дамуы
Торкильд Якобсен Анзу құдайының Абу құдайының ерте түрі болғанын айтты, оны ежелгілер күн күркіреумен байланысты Нинурта/Нингрису құдайымен біріктірді. Абу "Ата жайылым" деп аталды, бұл көктемде өсетін егістік пен жаңбыр арасындағы байланысты көрсетеді. Якобсеннің сөзіне қарағанда, бұл құдай бастапқыда бүркіт пішіндес зор қара күн бұлт ретінде көзге елестеген, ал кейіннен оны күн күркіреуінің дауысына байланыстыру үшін арыстан басымен бейнелеген. Сондықтан Анзудың кейбір бейнелері құдайды ешкілермен (ол ежелгі Таяу Шығыста күн бұлттары сияқты таулармен байланысты болған) және жапырақты бұтақтармен бірге көрсетеді. Анзу мен Абу арасындағы байланысты Tell Asmar қазылымынан табылған мүсін нығайтады. Онда үлкен көзді адам бейнесі және мүсіннің негізінде Анзу құсының оюы бар. Бұл мүсін Анзуды оның символдық немесе жер бетіндегі Анзу құсы түрінде, ал оның жоғарырақ, адам тәрізді құдайлық түрінде Абу ретінде бейнелейтін болса керек. Кейбір ғалымдар мүсін Анзуға табынған адамды бейнелейді деп болжағанмен, басқалары оның шумерлік табынушылардың әдеттегі бейнесіне сәйкес келмейтінін, керісінше, құдайлардың адам пішіндегі ұқсас мүсіндерімен абстрактілі формаларымен немесе олардың негізіне ойылған символдарымен үйлесетінін атап өтті. Осы демон – жарты адам, жарты құс – Энлильдің «Тағдыр тақтасын» ұрлап, тау басына жасырды. Ану басқа құдайларға тақташаны қайтаруға бұйрық берді, бірақ олардың барлығы да демоннан қорқып қалды. Бір мәтінде құсты Мардук өлтірген, ал екіншісінде ол құдай Нинуртаның жебелерінен өлді. Анзу «Иннана мен Хулуппу ағашы» хикаясында да кездеседі, ол шумерлік эпикалық поэмасы Гилгамеш, Энкиду және Ажал әлеміне кіріспе ретінде жазылған. Анзу шумерлік Лугалбанда және Анзуд құсы (сонымен қатар: Лугалбанданың оралуы) шығармаларында да кездеседі.
Бабыл мен Ассирия аңыздары
Қысқаша көне вавилондық нұсқасы Сузада табылған. Стефани Даллидің "Мезопотамия мифтері: жаратылыс, Топан су, Гилгамеш және басқалар" кітабының 222-бетінде және Клаус Вилке оқыған "Анзу эпосы, Сузадан шыққан көне вавилондық нұсқа, II тақташа, 1-83 жолдары" еңгізілген. Ниневиден табылған кешірек ассириялық ұзын нұсқасы көбінесе "Анзу мифі" деп аталады. (Даллидің толық нұсқасы, 205-бет). Өңделген нұсқасы "Анзу мифінде" бар. Мифтің көне вавилондық, стандартты вавилондық және жаңа ассириялық (кешірек ассириялық) нұсқаларының ең соңғы басылымдары электронды Вавилон кітапханасында жарияланған.
Әдебиеттер
Фейт Хантердің Джейн Йеллоурок қалалық фантастикалық кітаптарындағы басты кейіпкер Жирард ДиМерси – анзу, ежелгі вавилондықтардың дауыл құдайының бейнесі деп санайтын және адам түріне айнала алатын сиқырлы құс. Романдық сюжеттерде анзулар вампирлермен өзара байланыста болады, оларға тұрақсыз сезімдерін бақылауға көмектеседі, сондай-ақ, айналғаннан кейін жабайы күйден шыға алмайтын вампир ұрпақтарын өлтіруден вампирлердің ұстаздарын сақтайды. Қаланың иесі, вампир Лео Пеллозиердің "Мейірімділік қылышы" болумен қатар, ДиМерси қала иесінің жазалаушысы қызметін атқарады.