Кіріспе

Сиднейдегі теміржол қызметі, Жаңа Оңтүстік Уэльс, Австралия
Сидней пойыздары қызметі

Шығыс қала маңы және Иллаварра желісі (T4 нөмірімен, азур көк түсті) – Сиднейдің шығыс және оңтүстік қала маңындағы Сидней пойыздары желісінің жолаушылар темір жолы. Бұл желі 1880 жылдары Иллаварра аймағындағы ауыл шаруашылығы және кен өндірісі әлеуетін пайдалану үшін Уоллонгонгқа дейін салынған. 1926 жылғы наурыз айында ол Жаңа Оңтүстік Уэльсте электр пойыздары қызметін алғаш рет іске қосқан темір жол болды. Бүгінде темір жол үш байланысқан желіден тұрады:
Сидней орталық станциясынан Вотерфоллға дейінгі бастапқы Иллаварра желісі
1939 жылы ашылған Сазерлендтен Кронуллаға дейінгі Кронулла желісі, ол бұрынғы трамвай қызметін алмастырды
1979 жылы ашылған Сидней орталық станциясынан Бонди торабына дейінгі Шығыс қала маңы желісі

Оперативтік және тарихи тұрғыдан алғанда, Иллаварра торабындағы Редферннен Оңтүстік жағалаудағы Бомадерридегі соңғы станциясына дейінгі бүкіл желі Иллаварра желісі деп белгіленген. Алайда, 1989 жылдан бері Вотерфолл және Кронуллаға қала маңындағы қызметтер Шығыс қала маңы және Иллаварра желісі ретінде, ал Вуллонгонг және Бомадерриге қарайғы қалааралық қызметтер Оңтүстік жағалау желісі ретінде таныстырылуда. Сидней пойыздарының кестелерінде және басқа да жарнамалық материалдарда бұл желі азур көк түспен көрсетілген.

Шығыс қала маңы желісі

Шығыс қала маңы желісі Сиднейдің шығысындағы Бонди бұрылысы мен Сиднейдің орталық бизнес ауданынан оңтүстікке қарай орналасқан Эвелей аралығында жүреді. Ол негізінен жер астынан өтеді және бұрғыланған туннельдер мен ашық және жабық типтес туннельдерден тұрады, жер үстіндегі бөлігі аз ғана. Шығыс қала маңында үш туннель Бонди бұрылысынан Эджклиф және Кингс-крос арқылы батысқа қарай созылады; осы туннельдердің әрқайсысында станциялар орналасқан. Бонди бұрылысы мен Эджклиф арасында Вуллахрадағы қысқа ашық участок, ал Эджклиф пен Кингс-Крост арасында Рашкаттерс шығанағы үстінен қысқа виадук салынған. Кингс-Кросттан бастап желі Сиднейдің орталық бизнес ауданына қарай Woolloomooloo және Шығыс магистралінің үстінен өтетін виадук арқылы батысқа қарай жалғасады. Содан кейін желі Жаңа Оңтүстік Уэльс өнер галереясының астындағы туннель арқылы Мартин Плейс астындағы станцияға кіреді. Оңтүстікке бұрылып, желі қала әкімдігі, Орталық және Редферн станциялары арқылы өтеді, содан кейін Эвелей теміржол шеберханасының артында пайда болады. Жолдың барлық бөлігінде екі рельс бар, Мартин Плейс және Бонди бұрылысынан қалаға қарайтын пойыздар үшін, ал Орталықта Бонди бұрылысынан келетін пойыздар үшін қайтару жолдары бар. 1881 жылғы 6 сәуірде губернатор Август Лофтус 44-ші заңға, 28-ші тарауына қол қойды, ол осы теміржолдың құрылысына 1,020,000 фунт стерлинг қаражат бөлді және 1884 жылдың 30 қыркүйегіне дейін қазіргі қала маңы маршрутын құрайтын теміржолдың бірінші бөлігін аяқтауды ұсынды. Жаңа мердігерлер тағайындалып, 1884 жылдың 15 қазанында Хёрствиллге дейінгі желі аяқталды, 1886 жылдың 9 наурызында Уотерфоллға дейін, ал 1887 жылдың 22 маусымында Киамаға дейінгі толық желі Вуллонгонгта ресми түрде ашылды. 1890 жылы екі рельстік болғаннан кейін, Джордж өзені арқылы салынған бастапқы торлы Комо көпірі қолғаптық рельстік жол ретінде салынды. Бұл жағдай көптеген жылдар бойы сақталды және желіде қиындықтар тудырды, содан кейін Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметі 1969 жылы Джон Холланд пен Компанияға жаңа көпір салуды тапсырды. 1969 жылы құрылысы басталған алдын ала керілген бетонды жайлы көпір 19 қарашада 1972 жылы Комодан 18:17 рейсімен алғаш рет пайдаланылды. Ескі көпір, сондай-ақ Мортдейл мен Оатли арасындағы 1905 жылы ауыстырылған бұрынғы желі учаскесі қазір жаяу және велосипед жолы ретінде пайдаланылады. Иллаварра желісі Жаңа Оңтүстік Уэльстегі алғашқы электрлендірілген теміржол болып табылады және ол 1926 жылдың 1 наурызында, жаңа жер асты теміржолымен қосылғанға дейін бірнеше ай бұрын, Орталық және Сент-Джеймс арасындағы қалалық теміржол құрылысымен бірге салынды. 1926 жылдың қарашасына қарай электр желісі Сазерлендтен өтіп, Корольдік ұлттық парке салынған тармақ желісіне дейін жалғасты. 1932 жылы Кронулла трамвайы жабылды. Бәсекелесетін автобус қызметтері шексіз бәсекелестікпен жұмыс істей бастады, ал трамвай желісі сол кезде қызметтерге тығырылып, өтпелі орындардағы кешігулерге байланысты трамвайлар жиі кешікті және жолаушылар Сазерлендтегі байланыстарын жоғалтты. Желі кейінгі жылдары үлкен шығынға ұшырады, ал сол кездегі Ұлы депрессияның әсері оны қызметін тоқтатуға мәжбүр етті, соңғы жолаушылар қызметі 1931 жылдың 3 тамызында тоқтатылды. Жүк тасымалы келесі жылдың 12 қаңтарына дейін жалғасты. Трамвайды жабу теміржол жоспарлауды жалғастыруға мүмкіндік берсе де, ауыстыру теміржол желісін жоспарлау 1930 жылдары қаржыландыру мәселелеріне байланысты түрлі кешігулерге ұшырады: желі құрылысы Иллаварра желісін Уотерфоллға дейін электрлендіру ұсынысымен бәсекелесті, сондай-ақ желінің негізгі желіге қосылатын орны туралы даулар болды. Комода және Сазерленд станциясының солтүстігінде желіге қосылу туралы екі алғашқы ұсыныс қабылданбады. Бұл кешігулерге қарамастан, Парламент 1936 жылдың 2 наурызында желіге келісім берді және Сазерленд станциясының оңтүстік жағындағы негізгі желімен жалғасатын бес жаңа станциясы бар маршрут тексерілді. Жаңа желі 1939 жылдың 16 желтоқсанында ашылды. Желі ашылған кезде Карингбах және Гимеа станцияларында өтпелі айналымдар орнатылғанымен, бір рельстік желі Кронулла түбегіне қызмет көрсетуді кеңейтуге мүмкіндік бермеді, сондықтан 1980 жылдары Гимеа мен Карингбах арасындағы желі учаскесін екі рельстік ету туралы шешім қабылданды. Жаңа учаске 1985 жылдың 15 шілдесінде ашылды. 2000 жылдары қалған бір рельстік учаскелер екі рельстік етілді. Олар 2010 жылдың 19 сәуірінде ашылды.

Шығыс қала маңы темір жолы

1916 жылы қалалық темір жолдарының және Шығыс қала маңындағы кеңейту жоспарын Метрополитен темір жол құрылысының бас инженері Джон Брэдфилд жасады. Бұл жоспар Парламенттің келісімін алды. Брэдфилдтің жоспары Воломолулу үстінен виадук арқылы Шығыс қала маңына дейін созылатын Сити Циркл айналымын салуды көздеді. Желі Розебери және Ватерлооға дейін ұзартылып, он стансадан тұратын болып, Эскинвилл станциясының жанындағы Иллаварра желісімен байланысатын еді. 1947 жылы Қалалық және қала маңындағы электр темір жолдары (өзгерістер) заңы қабылданғаннан кейін, Брэдфилдтің ұсынысының өзгертілген нұсқасы бойынша құрылыс басталды. Екі желі салыну жоспарланған: біреуі Кингс-Кросқа, содан кейін Бонди-Бичке дейін, екіншісі Сент-Джеймстен Тейлор сквері және Сидней крикет алаңы арқылы Кингсфордқа дейін, ал Тейлор скверінен Кугиге дейін созылу мүмкіндігі қарастырылды. Құрылыс Орталық станция маңында басталды, бірақ 1952 жылы экономикалық дағдарысқа байланысты тоқтатылды, сондай-ақ Бонди Джанкшн және Мартин Плейс станцияларындағы залдарды кеңейту жобалары іске аспады. Бонди Джанкшн бастапқыда Кингсфордқа дейінгі кеңейтуден бас тартылғанша, тек аралық айналу станциясы ретінде қарастырылған. Rail Clearways бағдарламасы аясында жүзеге асырылған 77 миллион долларлық Bondi Junction Turnback жобасы бір жолды туннельдер арасында жаңа темір жол өткелін салуға мүмкіндік берді, бұл станциядан сағатына 14-тен 20 пойыздың өтуін қамтамасыз етті. Жұмыс 2006 жылдың 28 мамырында жаңа кестеге сәйкес аяқталды.

Пойыздар

Шығыс қала маңы және Иллаварра желісі пойыздарынан басқа, Иллаварра темір жолы қалааралық және жүк тасымалын жүзеге асырады. Кронолла тармағы және Шығыс қала маңы темір жолы тек жолаушылар пойыздарымен пайдаланылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, жолаушылар тасымалы Сидней орталық станциясына бу локомотивтері арқылы жүзеге асырылды. Хёрствиллге алғашқы рейстерді Q.158 және R.285 класс тармақтарының бу локомотивтері орындады. 1926 жылы Сент-Джеймске қалалық метро ашылғанда, онда қатынайтын жаңа электрлік қызмет ұсынылды. Корольдік ұлттық паркіне дейінгі жол электрленгеннен кейін, жолаушыларға бастапқыда бумен жүретін пойыз қызметі көрсетілді, бірақ ол қымбатқа түскендіктен, кейін теміржол моторлық қызметімен алмастырылды. Бұл жағдай желі Уотерфоллға дейін электрленгенге және Шығыс қала маңы желісі ашылғанға дейін сақталды. Пойыздар әдетте сағат сайынғы пик уақытында 12 рейс, пик емес уақытта 6 рейс, ал демалыс және мереке күндері сағат сайын 4-6 рейспен қатынайды.

Станциялар

Қазіргі уақытта желіде 33 жұмыс істейтін станса бар. Тек үш станса немесе платформа жабылды: Корольдік ұлттық саябақ тармағындағы екі станса (1991 жылы жабық негізгі станса және 1947 жылы жабық скауттар лагерінің платформасы), сондай-ақ Воронора зираты тармағындағы станса, ол да 1947 жылы жабылды.

Аты | Орталықтан қашықтығы (км) | Ашылған
------- | -------- | --------
Сидней, Дарлинг Харбор | 0 | 1979
Орталық, Строберри Хиллс | 1.32 | 1980
Ultimo, Surry Hills, Haymarket | 5.30 | 1884
Illawarra Relief Redfern, Waterloo, Darlington | 6.84 | 1884
Сидней университеті | 7.30 | 2000
Sydenham | 8.42 | 1884
Illawarra Sydenham, Marrickville, St Peters (тек қанағатты сағаттарда) | 9.60 | 1906
Tempe | 10.41 | 1884
Undercliffe (Earlwood) | 11.61 | 1884
Wolli Creek | 12.74 | 1887
Arncliffe | 13.69 | 1925
Banksia | 14.84 | 1884
Rockdale | 16.12 | 1886
Kogarah | 17.06 | 1897
Carlton | 18.28 | 1886
Allawah | 21.24 | 1885
Hurstville | 22.22 | 1931
Penshurst | 24.46 | 1885
Mortdale | 26.29 | 1886
Oatley | 30.75 | 1920
Como | 33.15 | 1886
Jannali | 38.74 | 1886
Sutherland | 26.64 | 1939
Loftus | 27.94 | 1939
Engadine | 29.51 | 1939
Heathcote | 31.51 | 1939
Waterfall | 33.60 | 1939
Kirrawee | 34.81 | 1939
Gymea | |
Miranda | |
Caringbah | |
Woolooware | |
Cronulla | |

Тоқтату үлгілері

Шығыс қала маңындағы және Иллаварра желісінің аялдамалары әдетте бірнеше түрлі терминалдармен анықталады. Бу дәуірінде бұл терминалдар жиі өзгеріп, көбірек аяқтау құрылыстары салынды: 1887 жылы Вотерфолл кеңейтілгеннен кейін желідегі алғашқы пойыздар Хёрствиллге (күнде 16), Сазерлендке (күнде екі) және Вотерфоллға (күнде екі) жүрді. Барлық пойыздар әрбір аралық стансада тоқтады. Алайда 1907 жылы Комо мен Оатли терминалдар тізіміне қосылды, күн сайын тоғыз және жеті пойызбен. Осы уақытта күн сайын жеті пойыз Сазерлендке және бір пойыз Вотерфоллға жүрді. Көптеген пойыздар Хёрствиллде аяқталды. 2019–2020 қаржы жылында бұл көрсеткіш 95,2% құрады. Жоспарлау сарапшылары Шығыс қала маңы желісінің қуатын кеңейту қажеттігін мойындады. 2002 жылы CityRail-дің бұрынғы төрағасы Рон Кристи «Темір жолдың ұзақ мерзімді стратегиялық жоспары» атты есеп жариялады, онда CityRail желісінің ұзақ мерзімді сақталуын және жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін сол кезден бастап 2050 жылға дейін салынуы керек маңызды инфрақұрылымның жоспары келтірілді. Есепте сол кездегі желіге қатысты мәселелер атап өтілді және Иллаварра желісінің пойыздарының сыйымдылығы көбінесе 120% болғаны, ал 180% күтпеген жағдай емес екені көрсетілді. Кристи 2011 жылға қарай Иллаварра желісінен келетін пойыздар үшін Шығыс қала маңы желісінде сыйымдылық болмайтынын айтты. Бұл мәселені шешу үшін Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметі Бонди бұрылысын салды, ол станцияда сағатына қосымша алты пойыз тоқтауға мүмкіндік берді. Жаңа инфрақұрылымды пайдалану үшін 2006 жылдың мамыр айында жаңа кесте енгізілді, ол жолаушылар ағынын азайтты. Екінші жоба – Кронулла тармағының толық екіленуі 2010 жылы аяқталды. Бұл тармақтың желісінің сағатына төрт поездден сегізге дейін өсуіне мүмкіндік берді. Оатли, Сазерленд және Кронулла арасындағы желі де сигнал беру жүйесі жаңартылды, бұл көбірек қызметтердің қысқа интервалмен жүруіне мүмкіндік берді. 2010 жылдың 10 қазанында қосымша қызметтермен жаңа кесте енгізілді. 2007 жылғы NSW мемлекеттік жоспарында 2017 жылға дейін Хёрствилл мен Сазерленд арасындағы желінің қуаты Кронуллаға және Мортдейл техникалық қызмет көрсету орталығына бағытталған қосымша қызметтерге мүмкіндік беру үшін арттырылатыны ұсынылды. 2010 жылғы қала құрылысы жоспарында бұл жоба туралы ештеңе айтылмады. 2021 жылға қарай бұл жоба іске асырылмады, бірақ 2020 жылдың тамызында Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметі баламалы жобаны, Хёрствиллде жаңа теміржол өткелін орнатуды жариялады, ол ең жұмыс істейтін уақытта 20% артық қызметтерге мүмкіндік береді. Өткел жобасын 2022 жылға дейін аяқтау жоспарлануда.

Метро/жеңіл темір жол жобалары

Жылдар бойы Illawarra желісінің толық немесе бір бөлігін метро/жеңіл рельстік көліктермен алмастыру/толықтыру бойынша бірнеше ұсыныстар жасалды. 2023 жылға дейін ешқайсысы іске аспады. 2001 жылы штаттың теміржол индустриясының бас координаторы Рон Кристи шығарған "Теміржолдың ұзақ мерзімді стратегиялық жоспары" есебінде жаңа аумақтарды қамтамасыз ету және қолданыстағы желілердің жүкпасын азайту үшін бірнеше "метро" желілерін салу ұсынылды. Олардың ішінде Illawarra желісін толықтыруға арналған метро желісі де болды. Маршрут Cronulla-дан Miranda-ға дейін қолданыстағы жолдармен, содан кейін F6 Оңтүстік тас жолы үшін резервтелген дәліз арқылы Сидней әуежайына дейін өтеді. Желі содан кейін Сиднейдің орталық бизнес-аймағына, одан кейін Chatswood арқылы Сиднейдің солтүстік жағалауларына дейін созылады. Кристи, егер толық желі салынбаса да, Cronulla, әуежай және қала арасындағы бірінші кезең Illawarra желісі үшін "қажетті жүкпасын жеңілдетуді" қамтамасыз етеді, ол екі онжылдық ішінде "нақты жүкпасы шектеулі" болады деп ұсынды. Ауыр және жеңіл рельстік көліктер де балама ретінде қарастырылды. F6 дәлізін балама ретінде ұсынған Кристи ғана емес. 2002 жылы сол кездегі Көлік министрі Карл Скалли 1951 жылдан бері Оңтүстік тас жолын солтүстікке қарай кеңейту үшін резервтелген дәлізден ресми түрде бас тарды және жеңіл рельстік көлік, автобусқа арналған ғана жолдар немесе жоғары жиілікті пойыз қызметтері дәлізбен өте алатынын ұсынды. Ол аймақтағы инновациялық қоғамдық көлік шешімдерін ынталандыруды және Botany Bay маңындағы жасыл кеңістікті сақтауды қалады. Бұл жоспар экологиялық топтардан қолдау тапты, экологиялық көлік тобы EcoTransit резервацияда Illawarra желісін толықтыру үшін "Bay Light Express" деп аталатын өздерінің жеңіл рельстік желісін ұсынды. Бірақ 2005 жылдан бері балама дәліздің болашағы күмәнді болып тұр, сол кездегі мемлекеттік қазынашы Майкл Коста дәліз қайтадан тас жол үшін резервтеледі деп хабарлады. 2019 жылға қарай M6 тас жолының бірінші кезеңінің құрылысы Arncliffe мен Kogarah арасындағы дәліздің бір бөлігі үшін мақұлданды. 2012 жылы жаңа Sydney Metro Northwest жарияланғанда, желі кейінірек Sydney Harbour арқылы кеңейтіліп, содан кейін Illawarra желісінде бөлінетіні ұсынылды. Алайда, кейінгі жоспарларда Illawarra желісі туралы ештеңе айтылмаған.