Кіріспе

Орташа мөлшерлі ағаш папоротнигінің түрі

Түрлер жәшігі
| аты = Күміс папоротник
| суреті = Silver fern.jpg
| сурет сипаттамасы = Жапырағы, күміс түсті астыңғы жағы көрсетілген
| туысы = Alsophila (өсімдік)
| түрі = tricolor
| авторы = (Colenso) R. M. Tryon немесе күміс ағаш папоротнигі, немесе маори тілінен алынған ponga /'//p//Q//N//@/ немесе punga /'//p//V//N//@/ (kaponga немесе ponga сөздерінен) – Жаңа Зеландияға ендемік орташа мөлшерлі ағаш папоротнигінің түрі. Папоротник әдетте піскен жапырақтарының астыңғы бетінің күміс ақ түсімен танылады. Бұл символ Жаңа Зеландиялықтардың өзінің және шетелдегілердің арасында елмен байланысты жиі кездесетін белгі. Alsophila tricolor – Alsophila-дағы Cyathea dealbata үшін дұрыс атау, себебі dealbata эпитеті Alsophila dealbata C. Presl (қазір Sphaeropteris glauca синонимі) сөзімен толыққан.

Сипаттама

Бұл папоротник 5 метрден аса биіктікке жетеді (бірақ кейде сирек жататын түрін де кездестіруге болады). Жеміс шоғыры тығыз, ал піскен жапырақтары шамамен ұзын болып келеді және төменгі жағы күміс ақ түсті болады. Осы ерекше күміс түсі оларды түнде жол көрсету үшін пайдалануға ыңғайлы етеді. Қабықшалары қара қоңыр түсті, көбінесе бұрылып, жылтыр болады. Тамырсабақтар өте сирек жатады, көбінесе тік өседі, 5 метрге дейін биіктікте, диаметрі ашық қоңыр немесе ақ түсті тік негіздермен жабылған ағаш тәрізді сабақ құрайды; жоғарғы жағында қабықшалары болады.

Тіршілік ету ортасы

Жаңа Зеландия тарихында Плиоцен дәуірінде (шамамен 5,0–1,8 миллион жыл бұрын) салыстырмалы түрде кеш пайда болған күміс папоротник Жаңа Зеландияның негізгі аралдарында кездеседі – бірақ Оңтүстік аралдың батыс және оңтүстік аймақтарында таралмаған, сондай-ақ шығысқа қарай Чатем аралдарында да өседі. Оның негізгі өсетін жері – құрғақ ормандардың төменгі қабаттары мен ашық бұталы жерлер, бірақ ол кейде орман шеттерінде және көбірек ашық алаптарда кездеседі, тіпті құмды төбелердегі құмдар арасында да табылған. Папоротник жақсы дренажталған гумусты топырақта жақсы өседі, ал қалыптасқаннан кейін құрғақ жағдайға төзімді болады. Ол желден қорғалғанда жақсы өнім береді және оны қыраудан қорғау қажет. Топырақтың үстіңгі қабаттарында макрокөмірдің көп мөлшерде табылуы Cyathea dealbata-ның адамның әрекетінен туған өрт болған жерлерде өркендейтінін көрсетеді.

Мәдениетте

Күміс папоротник алғаш рет ресми эмблема ретінде Екінші Бур соғысы кезінде Жаңа Зеландия армиясы тарапынан қолданылды. Одан бері күміс папоротник екі дүниежүзілік соғыста Жаңа Зеландия экспедициялық корпусының құрамында қолданылып, соғыста қаза болған Жаңа Зеландия сарбаздарының барлық Достастық зираттарында олардың қабір тастарына күміс папоротник бейнесі ойылып қойылған. Күміс папоротник жапырақтары Жаңа Зеландияның елтаңбасында бейнеленген. Жаңа Зеландияның кейбір баламалы туларында, мысалы күміс папоротник туында, осы папоротник пайдаланылады. 2015–2016 жылдарғы Жаңа Зеландия туы бойынша референдумның ресми ұсынымында күміс папоротник бейнеленген. Күміс папоротник саясатта және баспа материалдарында, мысалы Жаңа Зеландия Еңбек партиясының логотипі ретінде кеңінен қолданылады. Күміс папоротник алғаш рет Жаңа Зеландияның түпкілікті халқы – маорилер тауып алған. Маорилердің аңызына сәйкес, күміс папоротник «бір кезде теңізде мекендеген», ал маори аңшылары «үйлеріне жол табу үшін папоротник жапырақтарының күміс жағын пайдаланған». Жапырақтары бұрышпен бүгілген кезде, папоротник айдың сәулесін шағылыстырып, «орман ішіндегі жолды жарықтандырған».

Кору символы – жапырақтары жайылған күміс папоротниктің пішінінен шабыттанған. Ол маори өнерінде, ою-өрнектен бастап маорилердің ресми туына дейін кеңінен қолданылады және ұлттық әуе компаниясы Air New Zealand логотипі ретінде стилденген түрде пайдаланылады. Оның дөңгелек пішіні мәңгілік қозғалысты білдіреді, ал ішкі орам бастапқы нүктеге оралуды көрсетеді. Қысқасы, папоротник Жаңа Зеландияның ең танымал символдарының біріне айналды, бірақ ол ресми ұлттық символ емес. «Күміс папоротниктер» – ұлттық нетбол командасының атауы, ал көптеген басқа ұлттық әйелдер спорт командаларының лақап аттары «Папоротниктер» терминіне негізделген, мысалы, Black Ferns (әйелдер регбиі), Tall Ferns (әйелдер баскетболы) және Football Ferns (әйелдер футболы).

Дау

1991 жылы Жаңа Зеландия регби федерациясы "All Blacks" атауын және өзінің ерекше стильдегі папоротнигін тауарлық белгі ретінде тіркеді, бірақ өтінім көлемі кеңірек болды, себебі олар кез келген "папоротникті" тіркеуге ниеттенді. 2005 жылы төрт жылға созылған сот процесінен кейін федерация қара түсті кез келген жейдеде кез келген папоротник логотипін пайдалануға тыйым салуға ұмтылысын іске асыра алмады.