Кіріспе

Экоөнеркәсіптік парк (ЭӨП) – бұл кәсіпорындардың бір-бірімен және жергілікті қоғамдықпен қалдықтар мен ластануды азайту, ресурстарды тиімді бөлісу (мысалы, ақпарат, материалдар, су, энергия, инфрақұрылым және табиғи ресурстар) және экономикалық табысты арттыру, сондай-ақ қоршаған ортаның сапасын жақсарту мақсатында ынтымақтастық жасайтын өндірістік парк. ЭӨП жобалау, құрылыс және салу кезінде бизнестің бірлесіп жұмыс істеуін жеңілдетуге, сондай-ақ дамытушы үшін қаржылық тұрақтылығы жоғары, экологиялық таза жобаны жасауға мүмкіндік беруі мүмкін. Экоөнеркәсіптік парк нұсқаулығында былай делінген: «Экоөнеркәсіптік парк – ортақ меншікте орналасқан өндірістік және қызмет көрсету кәсіпорындарының қауымдастығы. Мүшелері қоршаған ортаны қорғау және ресурстарды басқару мәселелерінде ынтымақтастық арқылы экологиялық, экономикалық және әлеуметтік көрсеткіштерді жақсартуға ұмтылады». Өнеркәсіптік экология концепцияларына негізделген ынтымақтастық стратегиялары өнім синергиясын ғана емес («қалдықтан тағамға» алмасу), сонымен қатар, ағынды суларды каскадты түрде пайдалану, ортақ логистика және тауарларды жөнелту мен қабылдау орталықтары, ортақ тұрақ, жасыл технологияларды бірлесіп сатып алу, бірнеше серіктестің жасыл ғимараттарды жаңартуы, аудандық энергетика жүйелері және жергілікті білім беру мен ресурстық орталықтарды да қамтиды. Бұл жүйелік тәсілдің қолданылуы болып табылады, онда жобалар мен процестер/іс-әрекеттер бірнеше мақсатқа жету үшін біріктіріледі. ЭӨП жобалары жаңадан құрылатын жерлерде, жоспарлау, жобалау және құрылыс кезеңдерінде экологиялық индустриялық мақсатты көздейтін жобалар ретінде, немесе қолданыстағы өнеркәсіптік объектілерде қайта жаңарту және жаңа стратегиялар арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.

Мысалдар

"Өнеркәсіптік симбиоз" – бұл ұқсас, бірақ шектеулі ұғым, онда бір аймақтағы компаниялар бір-бірінің қосалқы өнімдерін пайдалану үшін ынтымақтасады және ресурстарды бөліседі. Данияның Калундборг қаласында 1500 МВт қуаттылықтағы көмірмен жұмыс істейтін электр стансасы, қоғам және басқа компаниялар симбиоздық желі арқылы байланыстырылған. Бұл электр стансасының артық жылуы 3500 жергілікті үйді жылытуға, сондай-ақ жақын маңдағы балық шаруашылығын қамтамасыз етуге пайдаланылады, ал оның шламы тыңайтқыш ретінде сатылады. Электр стансасының буы фармацевтикалық және фермент өндіруші Novo Nordisk компаниясына, сондай-ақ Statoil зауытына сатылады. Жылуды қайта пайдалану жақын маңдағы фиордқа шығарылатын жылулық ластану мөлшерін азайтады. Сонымен қатар, электр стансасының күкірт диоксидін тазартатын қондырғысынан алынған қосалқы өнімде гипс бар, ол қабырға панельдерін өндіруші компанияға сатылады. Осылайша, өндірушінің гипс қажеттілігінің көп бөлігі осылай қамтамасыз етіледі, бұл ашық карьерлердегі кен қазуды азайтады. Бұдан басқа, электр стансасының ұшқыш күлі мен шлагы жол салу және цемент өндірісінде қолданылады. Калундборгтағы өнеркәсіптік симбиоз жоғарыдан төменге қарайғы бастама ретінде құрылмаған, керісінше, бірте-бірте дамыған. Экологиялық ережелер қатаңдаған сайын, компаниялар талаптарға сәйкес келу шығындарын азайтуға және олардың қосалқы өнімдерін экономикалық өнімдерге айналдыруға ынталандырылды. Канадада бүкіл ел бойынша эко-өнеркәсіптік парктер бар және олар белгілі бір табысқа жеткен. Ең танымал мысалы – Жаңа Шотландияның Галифакс қаласындағы Бернсайд паркі. Далхузи университетінің Экотиімділік орталығының қолдауымен 1500-ден астам кәсіпорын өздерінің экологиялық көрсеткіштерін жақсартып, пайдалы серіктестіктерді дамытты. Кейіннен Альбертада екі жаңа эко-өнеркәсіптік жоба басталды: ТайгаНова Эко-өнеркәсіптік паркі Атабаска мұнай құмының ортасында орналасқан, ал Инноваста Эко-өнеркәсіптік паркі Эдмонтоннан батысқа қарай 300 шақырымдағы Рокки тауларына қақпа ретінде қызмет етеді. UNIDO Вьетнам (Біріккен Ұлттар Ұйымының Өнеркәсіптік Даму Ұйымы) 2015 жылы АСЕАН Экономикалық Қоғамдастығындағы Эко-өнеркәсіптік Парктер (ЭӨП) тізімін жасады, бұл тізім Арно Мориссонның "АСЕАН-дағы экономикалық аймақтар" атты еңбегінде жарияланды.

Басқа қолданылу

EIP-ге "жасыл" инфрақұрылым мен дамуға бағытталған өндірістік парктер де жатады. Бұл жаңартылатын энергия жүйелеріне қатысты жасыл инфрақұрылым, сондай-ақ нөсер су, жер асты және сарқырама суларын басқару, жол төсемелері және көлік жүктемесін басқаруды қамтиды. Сондай-ақ, жасыл құрылыс тәжірибесін қолдануға немесе міндеттеуге болады.

EIP көбінесе олар орналасқан жергілікті қауымдастық немесе аймақта экономикалық әртараптандыруға серпін беру үшін пайдаланылады. Био-өнімдерді өндірушілер немесе қалдықтан энергия алатын кәсіпорындар сияқты ірі тұрақты кәсіпорындар, оларға шикізат жеткізушілер, қайта өңдеушілер, қызмет көрсетушілер, өнімді пайдаланушылар және экологиялық-өнеркәсіптік стратегиялардан пайда көре алатын басқа да кәсіпорындарды тартуы мүмкін.

Ұсынылған пайдалану

Жаңартылатын энергия секторын дамыту үшін Энергиялық Инвестициялық Жобалар (ЭИЖ) қолданылуы ұсынылады. Күн фотоэлектрлік (КФЭ) өндіріс орнатылысының мысалында, ЭИЖ өндіріс тиімділігін арттырып, оны экономикалық жағынан тиімдірек етеді, сонымен қатар күн жасушаларын өндірудің қоршаған ортаға тигізетін зиянын азайтады. Бұл жаңартылатын энергия индустриясының өсуіне және ископай отынды алмастырудың экологиялық артықшылықтарына көмектеседі.