Кіріспе

Американдық журналист, романист және ғалым (1914-1993)

Джон Ричард Херси (17 маусым 1914 – 24 наурыз 1993) – американдық жазушы және журналист. Ол көркем әдебиеттегі повествование тәсілдері көркем емес репортажға бейімделген, «Жаңа журналистика» деп аталатын бағыттың алғашқы өкілдерінің бірі саналады. 1999 жылы Нью-Йорк университетінің журналистика факультетіне қарасты 36 мүшеден тұратын комиссия Херсидің Жапонияның Хиросима қаласына тасталған атом бомбасынан кейінгі жағдайды баяндаған «Хиросима» еңбегін ХХ ғасырдың американдық журналистикасының ең көрнекті туындысы деп мойындады.

Өмірбаян

Джон Герси Қытайдың Тяньцзинь қаласында Грейс Берд пен Роско Герсидің ұлы ретінде дүниеге келді, олар Тяньцзиньдегі YMCA-ның протестант миссионерлері болған. Герси ағылшын тілінде сөйлей бастамас бұрын қытай тілін үйренді. Кейін ол 1985 жылы жарық көрген "Қоңырау" романын ата-анасының және олардың буынындағы басқа миссионерлердің өміріне негіздеді. Джон Герси Англияның Беркшир графтығындағы Рединг қаласында тұрған Уильям Герсидің (немесе сол кездегідей, Герси) ұрпағы болды. Уильям Герси 1635 жылы Массачусетс штатының Хингэм қаласына алғашқы қоныстанғандардың бірі болған. Герси он жасында отбасымен бірге АҚШ-қа қайтып келді. Ол Нью-Йорк штатының Брайарклиф Манор қаласындағы мемлекеттік мектепте, соның ішінде Брайарклиф орта мектебінде екі жыл оқыды. Брайарклифте ол жасағының алғашқы "Құсқын" (Eagle Scout) атағын алды. Кейін Хочкисс мектебінде білім алды. Ол Йель университетінде оқыды, онда Брендан Гилл және Ричард А. Мурмен бірге "Бас сүйек және сүйектер" (Skull and Bones) қоғамының мүшесі болды. Герси Йельде футболдан үздік оқушы болып саналды, оны Даки Понд, Грейси Нил және Джеральд Форд жаттықтырды. Ол Ларри Келли мен Клинт Франкпен бірге ойнады, олар Йельдің екі Гейсман Трофи жүлдегері болды. Содан кейін ол Кембридждегі Клэр колледжінде магистратураға қабылданды.

Мансап

Кембриджді аяқтағаннан кейін Герси 1937 жылы автор Синклер Льюистің жеке хатшысы және жүргізушісі болып жазғы жұмысқа орналасты. Ол осы міндеттерге наразы болды, сол күзде ол "Time" журналына жұмысқа орналасты, оған журналдың нашар сапасы туралы эссе жазғаннан кейін қабылданды. Екі жыл өткен соң (1939) ол Time Chongqing бюросына ауыстырылды. 1940 жылы Уильям Сароян оны "Love's Old Sweet Song" пьесасында Time журналының "қосымша редакторы" ретінде тізімдеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде "Newsweekly" тілшісі Герси Еуропа мен Азиядағы әскери қимылдарды жариялады. Ол Time және Life журналдарына мақалалар жазды. Ол Сицилияға шабуыл жасаған одақтас әскерлерімен бірге болды, төрт ұшақ апатынан аман қалды және Гуадалканалдан жараланған сарбаздарды эвакуациялауға көмектескені үшін Әскери-теңіз күштерінің хатшысынан мақтау алды. "Хиросиманы" жазудан бұрын Герси "Адамдар мен соғыс" романын жариялады, ол соғыс тілшісі емес, солдаттардың көзімен соғыс оқиғаларын баяндады. Герсидің романындағы бір әңгіме болашақ президент Джон Ф. Кеннедиге, сондай-ақ Герсидің әйелі Франсис Энннің бұрынғы жақынына арналған. Соломон аралдарындағы науқан кезінде Кеннеди PT 109 қайығының командирі болды, оны жапон эсминеці екіге бөлді. Ол экипажын құтқаруға жетекшілік етіп, жараланғандарды қауіпсіз жерге сүйреп әкелді. Соғыстан кейін, 1945-1946 жылдардың қысында Герси Жапонияда болды, "The New Yorker" журналы үшін қираған елдің қайта құрылуы туралы хабарлап жатқанда, Хиросимаға тасталған атом бомбасынан аман қалған иезуит миссионерінің жазған құжатын тапты. Журналист миссионерге барды, ол оны басқа аман қалғандармен таныстырды.

Кейінгі кітаптар мен колледж магистрінің жұмысы

Герси жаңа журналистиканы жиі сынағанмен, оны дамытуға көмектескен. Ол "Хиросима" мақаласын жаңа журналистика деп санауға келіспес еді. Кейіннен, аскет Герси 1970-ші жылдардағы жаңа журналистиканың кейбір элементтері фактілер мен хабарламаларға қатысты жеткілікті түрде қатаң болмағанын сезінді. "Хиросима" жарияланғаннан кейін Герси "маңызды 'жарықтар' мен 'хабарламалар' кешегі таңғы газетті қоқысқа салуға дейін ұмытылып кететінін" айтты. Біз есте сақтайтынымыз – эмоциялар, әсерлер, иллюзиялар, суреттер мен кейіпкерлер: көркем әдебиет элементтері. "Хиросима" жазғаннан кейін көп ұзамай бұрынғы соғыс тілшісі негізінен көркем әдебиет жаза бастады. Герсидің "Қабырға" (1950) атты соғыс романы Варшава геттосының пайда болуы мен құрылуын баяндайтын жаңадан табылған күнделік ретінде ұсынылды. Кітап бестселлерге айналды. Сондай-ақ, 1950 жылы, сыйлықтың құрылғаннан кейінгі екінші жылы Ұлттық еврей кітап сыйлығын жеңіп алды, сондай-ақ Сидни Хиллман қорының журналистика сыйлығына ие болды. 1950 жылы Қызыл үрей кезінде ФБР Герсиді оның өткен сөздері мен қаржылық үлесі, мысалы, Американдық азаматтық еркістер одағына жасаған үлесіне байланысты коммунистік көзқарастарға ие болуы мүмкін деген күдікпен тергеді. Оның бауыры мен басқа журналистердің де қызметі тексерілді. Оның "Неліктен студенттер бірінші әріпте қиналады? Жергілікті комитет ұлттық проблеманы аңғарды: оқу" (1954) мақаласы, Life журналының бір санында грамматикалық мектеп оқулықтарының жамандығы туралы жазған, Доктор Сьюстың "Шапақпен келген мысық" атты балалар әңгімесіне шабыттандырды. Ол сондай-ақ "Бала сатып алушы" (1960) романында, болжамдық көркем әдебиетте мектеп жүйесін сынады. Герсидің екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сицилия қаласын одақтастардың басып алуы туралы "Адано үшін қоңырау" атты алғашқы романы 1945 жылы Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. Сол жылы Генри Кингтің режиссерлігімен Джон Ходиак пен Джин Тирнидің қатысуымен "Адано үшін қоңырау" атты фильмге бейімделді. 1956 жылы жазған "Бір тас" атты қысқа романында 1920 жылдары Янцзы өзенімен саяхаттап жүрген жас американдық инженердің саяхаты баяндалады. Ол Қытай туралы романтикалық түсініктерінің апатқа әкелетінін біледі. "Ақ лотос" (1965) романында Герси азаматтық құқықтардан бұрын афроамерикандықтардың тәжірибесін зерттейді, бұл "Ұлы соғыста" жеңілгеннен кейін ақ американдықтар қытайлықтар құл еткен баламалы тарихта көрінеді. Герси "Алжир мотелінің оқиғасы" (1968) атты құжаттық шығармасын жазды, онда 1967 жылдың шілде айында Мичиган штатының Детройт қаласында 12-ші көшедегі тәртіпсіздік кезінде полиция тарапынан нәсілдік себептермен үш афроамерикандық жігіттің атылуы туралы айтылады. 1965 жылдан 1970 жылға дейін Герси Йель университетінің он екі тұрғын колледжінің бірі – Пирсон колледжінің магистрі болды. Оның ашық белсенділігі мен Вьетнам соғысына қарсылығы оны түлектер арасында даулы тұлғаға айналдырды, бірақ көптеген студенттер оған құрметпен қарады. Коннектикут штатының Нью-Хейвен қаласында қара пантералардың сотынан кейін Герси түлектерге хат жазды (1970). Ол азаматтық құқықтар мен соғысқа қарсы белсенділік туралы жайдарлы түрде айтты және оларды кейде ашуланған түлектерге түсіндіруге тырысты. Герси сонымен қатар ерекше қосымша жұмыспен айналысты: ол колледждің шағын баспаханасын басқарды, оны кейде жарнамалық парақтарды басып шығару үшін пайдаланды. 1969 жылы ол Йель университетінің тарих профессоры және колледждің магистрі Елтинг Э. Морисонға арналған Эдмунд Берк цитатының кең таралған парақын басып шығарды. 18 жыл бойы Герси Йель студенттеріне екі жазу курсын, көркем және құжаттық әдебиеттерді оқытты. 1984 жылы Герси Йельде көркем әдебиеттен соңғы сабақ берді. Студенттермен жеке кездесулерде олардың жұмыстарын талқылау кезінде Пулитцер сыйлығының иегері кейде шеткерлеулерге өз пікірлерін жазып отыратын. Оқытушымен ұсынысын талқылағаннан кейін, ол қарындашын алып, жазғанын өшіріп тастайтын. Пирсон колледжінің магистрі ретінде ол өзінің бұрынғы бастығы Генри Люспен кездесті, олармен Герси жылдар бұрын болған даудан кейін қайта табысты. Time журналының негізін қалаушы Люс өте жаман сөйлейтін адам еді, оның Пирсон студенттеріне арналған сөздері де ерекше емес еді. Кейін Люс Герсиге алғаш рет жеке түрде өзінің және әйелі Клэр Бут Люстің дәрігердің бақылауында ЛСД қабылдағандығын айтты. Герси кейін Люс осы құпияны жеке аудитория үшін сақтап қалғанына қуанғанын айтты. 1969 жылы Герси өзінің бульдогы "Оливерді" Йель футбол командасының талисманы ретінде ұсынды, бірақ ол иесінің қызығушылық деңгейіне алаңдады, өйткені Гандсмум Дэн XI (Йель бульдогының дәстүрлі аты). Герси қатты ойланды "Оливер екі сағат бойы ояқ болады ма?" Сол жылы жаңа талисманмен Йель командасы маусымды 7–2 есебімен аяқтады. 1985 жылы Джон Герси Хиросимаға оралды, онда ол "Хиросима: Салдары" атты мақаласын жазып, оның бастапқы есебіне жалғастырды. The New Yorker журналы Герсидің жаңартылған мақаласын 1985 жылдың 15 шілдесінде жариялады. Мақала кейіннен кітаптың жаңа өңделген басылымына қосылды. "1945 жылдан бері әлемді бомбадан сақтап келгені – қарудың қорқынышы емес, естелік", – деп жазды Герси. "Хиросимада болған оқиғаның естелігі". Энн Фадиман Герсиді "көшіруге құмар" деп сипаттады. Мысалы, ол Лоуренс Бергриннің Джеймс Аги туралы өмірбаянынан толық абзастарды өзінің Аги туралы New Yorker мақаласында қолданғанын айтты. Оның "Батанға адамдар" кітабының жартысы Мелвилл Жакоби мен оның әйелі Анналея Жакоби Фадиман Time журналы үшін жазған материалдардан алынғанын айтты.

Өлім

Vineyard Haven, Martha's Vineyard, Massachusetts қаласының көп жылдық тұрғыны, 1987 жылғы «Blues» еңбегінде таныстырылған Джон Херси 1993 жылғы 24 наурызда Флорида штатының Ки-Уэст қаласындағы қыстағы үйінде, әйелімен және жазушы Ральф Эллисонмен бірге тұрған үйінде қайтыс болды. Эллисонның «Көрінбейтін адам» романы Херсидің ең сүйікті туындыларының бірі болды, және ол әдеби шеберлік семинарында студенттерге Эллисонның повестеу тәсілдерін және көркем тілін зерттеуді жиі ұсынатын. Херсидің қазасы келесі күні «Нью-Йорк Таймс» газетінің бірінші бетінде жарияланды. Жазушы Марта жүзім бағындағы үйінің жанына жерленді. Одан екінші әйелі Барбара Джин Дей (The New Yorker журналындағы Херсидің әріптесі, суретші Чарльз Аддамстың бұрынғы әйелі), Херсидің бес баласы, олардың бірі композитор және музыкант Бэрд Херси, және алты немересі қалды. Барбара Херси 14 жыл өткен соң, 2007 жылғы 16 тамызда Марта жүзім бағында қайтыс болды.

Құрметтер

2007 жылдың 5 қазанында АҚШ пошта қызметі 2008 жылдың 22 сәуірінде шығатын бірінші сыныптық бағалы пошта маркаларымен 20 ғасырдың бес журналисін құрметтеу туралы хабарлады: Марта Геллхорн, Джон Херси, Джордж Полк, Рубен Салазар және Эрик Севарейд. Пошта бас директоры Джек Поттер Вашингтонда өткен Associated Press бас редакторларының кеңесінде маркалар сериясын жариялады. 1968 жылы Иллинойс штатының Арлингтон-Хайтс қаласындағы Джон Херси орта мектебі оның құрметіне аталды. Херси қайтыс алғанға дейін Йель университетінің міндетті президенті Ховард Ламар университеттің көп жылдар бойы қызмет еткен түлегіне құрмет көрсетуі керек деп шешті. Соның нәтижесінде жыл сайынғы Джон Херси лекциясы құрылды, алғашқысы 1993 жылдың 22 наурызында тарихшы және Йель түлегі Дэвид Маккалоу тарапынан оқылды. Маккалоу Херсидің Йельге қосқан үлесін атап өтті, бірақ бұрынғы журналшының прозасына ең жоғары бағасын берді. Херси "біздің заманымызды кең ауқымда және көркемдік шеберлікпен бейнеледі, мұндай қабілетке ие адамдар өте сирек", - деп мәлімдеді. "Ол бізге ғасырлық керемет еңбектерді сыйлады, және біз бәріміз оның еңбегінің жемісін көрудеміз". 1985 жылы Джон Херси сыйлығы Йельде автордың және бұрынғы Пирсон колледжінің магистрі студенттерімен құрылды. Бұл сыйлық "Джон Херсидің рухын және идеалдарын көрсететін журналистік еңбектері үшін жоғары және орта сынып студенттеріне беріледі: моральдық және әлеуметтік мәселелерге қатысу, жауапты репортаж және кәсіби шеберлікке ұмтылыс". Джон Херси сыйлығының иегерлері: Дэвид М. Хэлбфингер (1990 жылғы Йель түлектері), Мотоко Рич (1991 жылғы түлектері), екеуі де кейін "Нью-Йорк Таймс" газетінде тілші болып жұмыс істеді, сондай-ақ журналист Джейкоб Вайсберг (1985 жылғы түлектері), ол кейін The Slate Group-тың бас редакторы болды. Херсидің Йельдегі алғашқы студенттерінің арасында бұрын "Нью-Йорк Таймс" газетінің кітап туралы мақалалар бөлімінің жетекшісі Мичико Какутани және киносыншы Джин Сискель болды. Өмірі бойы Херси жазу, журналистика және білім беру саласындағы көптеген қызметтерде жұмыс істеді. Ол Йель колледжінің магистрі атанған алғашқы ғылымға емес, басқа саладан келген адам болды. Ол Америка авторлар лигасының бұрынғы президенті және Америка өнер және әдебиет академиясының мүшелері оны канцлер етіп сайлады. Херси Кембридждегі Клэр колледжінің құрметті мүшесі болды. Ол Йель университеті, Жаңа әлеуметтік зерттеулер мектебі, Сиракуз университеті, Вашингтон және Джефферсон колледжі, Веслиан университеті, Уильям және Мэри колледжі және басқа да оқу орындарынан құрметті дипломдар алды.