Кіріспе

3 ғасырдағы Тур епископын құрған Гатиан (Катиан, Гатиан, Гратиан; ) 3 ғасырдағы Тур епископын құрған. Ол Рим папасы Фабианның бұл аймақта христиан дінін таратуды тапсырған "Галлияның жеті апостолының" бірі болды.

Өмір

Христиан тарихшыларының айтуынша, император Деций мен Веттий Грат консулдығы кезінде (250 ж.), Папа Фабиан жеті епископты Римнен Галлияға Евангелиені уағыздау үшін жіберді: Гатиан – Турға, Трофим – Арльге, Пауыл – Нарбоннаға, Сатурнин – Тулузаға, Денис – Парижге, Австромойн – Клермонға және Марциал – Лиможға. Лионда көп жылдар бойы христиан қауымы болған, онда Ириней епископ болған. Галлиядағы жеті католик шіркеуінің негізін қалаушылардың бірі ретінде, әсіресе Марциал сияқты, Гатиан кейінірек христиан мифологиясында Петірдің өзі бірінші ғасырда Галлияға жіберген «Христостың жетпіс екі шәкіртімен» шатастырылды. Оның өмірбаянының басқа да егжей-тегжейлері, оңай жоққа шығарылмаса да, көбінесе аңызға жатады. VI ғасырда жазған Грей Турский өзінің алдыңғы адамы туралы ақпараттың сенімді көзі болып табылады. Католик тарихшысы Луи Дюшн (Христиандық құлшылық: оның пайда болуы мен эволюциясы) Турда сақталған дәстүрлер Григорийге Гатианның есімін және оның епископтығының 50 жылға созғандығын көрсеткенін айтады. Тулузалық Сатурниннің ерте өмірбаянымен (Passio S. Saturnini) салыстырғанда ғана Григорий Гатианның Турдағы қызметінің 250 жылы басталғанын анықтады (Франктер тарихы, 1.30). Леон Жауд империяның митраизмнің легиондар арасында үстемдік құрған аймағында Гатиан да үңгірге тығылып, онда христиандық мистикалық тойын өткізгенін хабарлайды. Гатиан көбінесе үңгір сияқты жерде рәсім өткізіп тұрған ретінде бейнеленген. Луара өзенінің үстіндегі әктас төбесінде, Тур қаласының қарсаңында, негізінен қиратылған Мармутье аббаттығындағы екі үңгір Гатианның литургия өткізген алғашқы орындары деп есептеледі. Англофил Генри Джеймс Гатианның үңгірлерін аралады: Мармутье аббаттығы, қасиетті Гатиан мен қасиетті Мартин дұға ету үшін үңгірге тартылған жартастан өркендеген, осылайша соңғысының туындысы болды. Жартас әлі де тұр, ал соңғы талғаммен жасалған бұрылатын баспалдақ сізге оның тереңдігін ыңғайлы түрде зерттеуге мүмкіндік береді. Бұл қасиетті нишалар тастан қазылған, егер қажет болса, олар сізге әсер етеді. Олар католик шіркеуінің бүгінгі күні мұндай орындармен айналысатындай өңделген: жылтыратылған және жиһазбен жабдықталған, белгіленген және билеттелген, қысқасы, ескі кітап сияқты түзетілген және түсіндірмелермен жабдықталған. Бұл әдіс қателік. Алғашқы басылымдарда қасиеттілік көбірек болды, бірақ көрініс те әдемі болды. Түстен кейін күн сәнді болды және батып бара жатты. Астымызда жемістер, жүзім және дәмді көкөністер өсіп тұрған үлкен бақ созылып жатты, ал одан әрі жылтыраған өзен ағып жатты. Ауа тыныш, көлеңкелер ұзын болды, және орын, соңында, естеліктерге толы болды, олардың көпшілігі ізгі болып саналатын еді. Гатиан Тур қаласының сыртында кедейлерге арналған бейімдеме құрды. Ол бес онжылдық бойы ораза ұстап, тәубе етіп, шаршап, сонда жатты. Сонда Яһуд Иса Гатианға: «Қорқудың қажеті жоқ! Саған арналған тәж дайын, қасиеттілер сенің Жұмақта келуіңді күтуде».

Құрмет

Гациан қайтыс болғаннан кейін, христиандарды жаңадан қудалау кезінде, Тур епископтігі 36 жыл бойы бос тұрды. Христиандар шашырап кетті және тарихи Гацианмен тікелей байланыс үзіліп қалды. Григорий екінші епископты Лидорий деп атайды, ол дәстүр бойынша Турдағы қазіргі собордың іргесін салған деп есептеледі және ол 371 жылы Әулие Мартин Турға келгенге дейін 33 жыл бойы епископ болды. Бірақ Мартин бұл қалада христиандардың азын тапты, дегенмен жергілікті әңгімелер Гациан туралы әңгімені сақтап қалды. Мартин Гацианның жерленген жерін тауып, әрқашан оның алдыңғысын құрметтеді. Париждің маңызы артқан сайын Гациан Әулие Денидің шәкірті ретінде көріне бастады және көптеген қазіргі католик сайттарында осылай сипатталған. Тур Әулие Мартиннің қабіріне шоғырланған маңызды қажырлық орынға айналды. Бастапқыда Әулие Маврикийге арналған собор, 13 ғасырда қайта жаңартылғанда Әулие Гацианға қайта арналды. Оның қасиетті қалдықтары 1793 жылы Франция революциясы кезінде жойылды. Оноре де Бальзақтың "Le Curé de Tours" ("Тур пасторы") романында 19 ғасырдың ортасында соборға орталықтанған провинциялық өмірдің шағын амбициялары мен трагедиялары бейнеленген. Әулие Гацианның күні 18 желтоқсанда тойланады. Сен-Гатиен-де-Буа – Франциядағы коммуна, Төменгі Нормандия (Кальвадос). Деувильдегі гольф алаңы, әуежай, мектептер және басқа да мекемелер оның атымен аталады.