Кіріспе
Sempervivum – Crassulaceae тұқымдасына жататын, шамамен 40 түрді қамтитын гүлді өсімдіктер туысы. Көпте қолданылатын басқа атаулары – liveforever (таксиномиялық атауы Sempervivum-ның шығу тегі, сөзбе-сөз "әрқашан/мәңгі тірі") және "тауық және балапандар", бұл атау басқа туыстарға жататын өсімдіктермен де ортақ. Олар – розетка тәрізді жапырақтардан құралған, шырынды, көп жылдық өсімдіктер. Қолайлы жағдайларда олар вегетативті түрде жылдам көбейеді, ал кейбір түрлері құрғақ, күнге толы жерлерде жер жабу үшін өсіріледі.
Sempervivum (/s//ɛ//m//p//ə/'/v//aɪ//v//əm/) is a genus of about 40 species of flowering plants in the family Crassulaceae, commonly known as houseleeks. Other common names include liveforever (the source of the taxonomical designation Sempervivum, literally "always/forever alive") and hen and chicks, a name shared with plants of other genera as well. They are succulent perennials forming mats composed of tufted leaves in rosettes. In favourable conditions they spread rapidly via offsets, and several species are valued in cultivation as groundcover for dry, sunny locations.
Тіршілік ету ортасы
Үйлік қайыңдар Мароккодан Иранға дейін, Иберия, Альп, Карпат, Балқан таулары, Түркия, Армения таулары, Сахара шөлінің солтүстік-шығыс бөлігі және Кавказ аймақтарында өседі. Олардың қалың жапырақтарында су сақтау қабілеті, оларға күнге толы таулардың, тауалды және альпілік аймақтардың тасты жерлерінде тіршілік етуге мүмкіндік береді. Көпшілігі АҚШ-тың 4-аймағының суына төзімді, ал жылы аймақтарда 9-аймаққа дейін өсе алады.
Субтропикалық шығу тегі
Морфологиялық жағынан олар Jovibarba, Aeonium, Greenovia, Aichryson және Monanthes туыстарына ұқсас. Олар негізінен Макаронезияда (Азор аралдары, Канар аралдары, Кабо-Верде, Мадейра) таралған. Кейбір ботаниктер осы туыстардың бірін немесе барлығын Sempervivum-ның, әсіресе Jovibarba-ның кеңейтілген түсіндіруіне жатқызады.
Атаудың шығу тегі
Sempervivum атауы латын тіліндегі semper ("әрқашан") және vivus ("тірі") сөздерінен шыққан, бұл ежелгі грек тіліндегі ἀείζωον ("жасылша", сөзбе-сөз "(мәңгі тірі) өсімдік") деген сөздің аудармасы. Бұл көп жылдық өсімдік қыста да жапырақтарын сақтап, өсудің қиын жағдайларына өте төзімді болғандықтан осылай аталған. "Жасылша" деген жалпы атау англосаксон тіліндегі leac сөзінен шыққан, ол "өсімдік" дегенді білдіреді, себебі бұл өсімдіктер шынымен де үйлердің үстінде өседі. Олардың от пен молниядан сақтайды деп сенген. Кейбір уэльстік халық әлі де үйдің шатырында өсірсе, онда тұратындардың денсаулығы мен берекесі келеді деген ежелгі халық сенімін сақтайды. Бұл өсімдік пияз тұқымдасына жататын нағыз пиязбен туыс емес. Басқа да кең таралған атаулар өсімдіктің ежелгі Тормен – скандинавиялық дауыл құдайымен және римдік Юпитермен байланысын көрсетеді, сондықтан "Юпитердің сақалы" және неміс тіліндегі Donnerbart ("дауыл сақалы") деген аттар пайда болған.